Επωνύμως

Αλέξης Σταμάτης: Η εποχή της Πράξης

Αλέξης Σταμάτης: Η εποχή της Πράξης

Μια παρένθεση 35 ετών κλείνει. Η πρώτη αγκύλη ήταν η επικολυρική θριαμβευτική αυλαία έναρξης της μεταπολίτευσης και η δεύτερη το κοφτερό σπαθί σαμουράι της κρίσης. Όπως και να ’χει, τα πράγματα δεν θα ’ναι πότε όπως πριν…

Δεν θα ξεχάσω ποτέ το 2010. Οι περισσότεροι από μας αυτή τη χρόνια ζήσαμε την αφήγηση της ζωής μας. Ανατροπές, στακάτο ρυθμός, ισχυροί ήρωες με αδυναμίες, βίαιες αλλαγές στην καθημερινότητα, μάσκες που έπεσαν, παιχνίδια εξουσίας, αίμα, ίντριγκα, εγκλήματα – δυστυχώς με ελάχιστες τιμωρίες –, καταιγιστικό μοντάζ, κάμερα στο χέρι, jumb cut. Σαν κάτι να ’παθε ο παραγωγός και αποφάσισε να συμπυκνώσει δέκα φιλμ σε ένα. Στον πυρήνα αυτής της αφήγησης βρίσκεται το κεντρικό συμβάν: η κρίση, η οποία σαν τον διάβολο έχει πολλά ποδάρια. Δεν υπάρχει φίλος, γνωστός, φίλος φίλου, γνωστός γνωστού, που να μην έχει έρθει η ζωή του τούμπα: επαγγελματικά, προσωπικά, ψυχολογικά. Στην Αργεντινή της κρίσης είχε δημιουργηθεί ακόμα και «Συνοικία Φρόιντ», ένα είδος shrink ghetto, όπου ένα μάτσο ειδικοί ξημεροβραδιαζόντουσαν προσπαθώντας να θεραπεύσουν τις ψυχές. Εμείς εδώ φυσικά, ως μεσογειακοί, έχουμε άλλου τύπου ντιβάνια, άλλης τάξεως εκτονώσεις, τα δικά μας βιωματικά λεξοτανίλ. Η ουσία είναι ότι η ζωή μας αλλάζει. Ότι οφείλει να αλλάξει. Ότι πλέον είμαστε αναγκασμένοι να δούμε τον εαυτό μας στον πραγματικό καθρέφτη. Να κάνουμε πράξη εκείνο που ’γραφε πριν από μισό αιώνα ο Τζον Φόουλς στον Μάγο: «Η Ελλάδα είναι σαν ένας καθρέφτης. Σε κάνει να υποφέρεις. Μετά μαθαίνεις. Να ζεις μόνος σου; Να ζεις. Με αυτό που είσαι». Για τους περισσότερους αυτό το παραμορφωτικό γυαλί αντανακλούσε επί δεκαετίες συναισθήματα πολυτελείας, ευμετάβλητα θέλω και νεφελώδεις ευαισθησίες. Ήταν η εποχή της εύκολης «ψυχολογίας», του περιγραφικού ψιμύθιου, της αόριστης γενικότητας, του σκηνικού διάκοσμου. Τώρα, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Για έναν καλλιτέχνη αυτό σημαίνει ξεβόλεμα. Για τη συνολική κατάσταση στην τέχνη σημαίνει ένα γενικό ξεσκαρτάρισμα, που έπρεπε ήδη να είχε έρθει από καιρό και πλέον σχεδόν επιβάλλεται με τον πιο άγριο τρόπο. Πιστεύω ότι αυτή η νέα αφήγηση, μέσα από την επώδυνη για όλους συνθήκη που δημιουργεί, θα λειτουργήσει και ως φίλτρο. Φίλτρο για το περιττό. Μεγαλώνοντας, ωριμάζοντας κάθε δημιουργός καταλαβαίνει ότι εκείνο που απαιτείται είναι να πετάς, να απαλλάσσεσαι από τα άχρηστα, από τα «διακοσμητικά», από τα «λούσα», τα πριγκιπόπουλα της περιρρέουσας. Να σκοτώνεις τα αγαπημένα σου, εκείνα τα στοιχεία του έργου σου, που όσο κι αν είσαι ερωτευμένος μαζί τους, όσο κι αν σου τονώνουν την αυτοπεποίθηση, τον ναρκισσισμό, στην ουσία σού είναι άχρηστα – το μόνο που κάνουν είναι να καθυστερούν την πλοκή, να αποπροσανατολίζουν το συγκεκριμένο, να εκβιάζουν δακρυγόνους και άλλους αδένες, να αποθεώνουν τις ευκολίες σου. Μια νέα αφήγηση, πιο φτωχή αλλά και πιο ουσιώδης. Πιο απλή και πιο ανοιχτή. Πιο συλλογική. Κάθε κρίση είναι και μια ευκαιρία. Και στον χώρο της τέχνης η ευκαιρία νομίζω ότι συνίσταται σε έναν επαναπροσδιορισμό, ένα ξεκαθάρισμα του τοπίου. Να μείνουν τα πραγματικά απαραίτητα. Ταυτόχρονα να υπάρξει και μια πραγματική συλλογικότητα. Μια συλλογικότητα της ανάγκης και όχι του ταμείου ή του εύκολου ερεθισμού του αμφιβληστροειδούς. Για όσους δεν θα χαθούν στο γυαλί και δουν τριγύρω τους, μπορεί να υπάρξουν νέοι ρόλοι, ρόλοι που ούτε που θα τους είχαν φανταστεί πριν από μόλις λίγο καιρό. Ρόλοι στους οποίους το «εγώ» δεν θα είναι ο κεντρικός άξονας. Μια παρένθεση 35 ετών κλείνει. Η πρώτη αγκύλη ήταν η επικολυρική θριαμβευτική αυλαία έναρξης της μεταπολίτευσης και η δεύτερη το κοφτερό σπαθί σαμουράι της κρίσης. Όπως και να ’χει, τα πράγματα δεν θα ’ναι πότε όπως πριν. Και στον πυρήνα της νέας μας αφήγησης ελπίζω και εύχομαι να είναι η πράξη το όχημα που θα οδηγήσει τον νέο μας μύθο, εκείνον που θα εξελίσσει την ιστορία, που θα δημιουργήσει τις νέες συνθήκες. «Show, not tell» (δείχνε, μην εξηγείς) είναι μια παλιά, καλή συμβουλή για κάθε πεζογράφο, κάθε θεατρικό συγγραφέα. Δραματοποίησε, δείξε, κάνε πράξη εκείνο που συμβαίνει. Αυτό έχει σημασία. Η Πράξη. Η μεταβολή της τύχης ενός μέσου ήρωα, ενός ηθικά όμοιού μας. Η πράξη: το όχημα που οδηγεί τον μύθο, που εξελίσσει την ιστορία, που δημιουργεί μια νέα συνθήκη. Τέρμα τα «αισθάνομαι», τα «νιώθω», οι ακκισμοί και οι ναρκισσισμοί. Τέρμα οι ευκολίες, οι «δηθενιές», οι «τριθενιές», τα κανακέματα και οι ψυχολογίες. Η «ψυχολογία» έχει καταστρέψει παραστάσεις, σκηνοθεσίες, βιβλία, ακόμη και ζωές. Γιατί όπως έλεγαν και οι αρχαίοι, όταν έρχονται τα δύσκολα υπάρχουν δυο δρόμοι: «Ή ωριμάζεις (πράττεις) ή χάνεσαι». Καιρός του πράττειν λοιπόν. Της φτωχής, αμακιγιάριστης, αλουστράριστης πλην ουσιώδους δράσης. Γιατί τώρα, που ο ελληνικός καθρέφτης δεν είναι πια παρά ένα αμείλικτο γυαλί, το μόνο που κάνει είναι να αντανακλά την άγρια πραγματικότητα.

Αλέξης Σταμάτης

Συγγραφέας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.