Έκθεση: Η Ελλάδα με καθαρή ματιά

Η έκθεση του Δημήτρη Πικιώνη στο Μουσείο Μπενάκη χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο παρουσιάζεται το ζωγραφικό του έργο και στο δεύτερο μέρος το σύνολο του αρχιτεκτονικού του έργου.

Η έκθεση του Δημήτρη Πικιώνη στο Μουσείο Μπενάκη χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο παρουσιάζεται το ζωγραφικό του έργο και στο δεύτερο μέρος το σύνολο του αρχιτεκτονικού του έργου.

Αν και σήμερα, για τους περισσότερους, το όνομά του παραμένει κυρίως συνδεδεμένο με την υπέροχη διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου γύρω από την Ακρόπολη και τον λόφο του Φιλοπάππου και για το (επί μακρόν εγκαταλελειμμένο) τουριστικό περίπτερο στον Άγιο Δημήτριο τον Λουμπαρδιάρη, το καλλιτεχνικό και αρχιτεκτονικό έργο του Δημήτρη Πικιώνη (1887 – 1968) υπήρξε ιδιαίτερα πλούσιο και πολύπλευρο. Μεγάλο μέρος αυτού του τεράστιου έργου παρουσιάζει το Μουσείο Μπενάκη στο Κτήριο της Οδού Πειραιώς (15 Δεκεμβρίου έως 13 Μαρτίου) σε μια προσπάθεια να ρίξει περισσότερο φως στη ζωή και τη δημιουργία αυτής της εμβληματικής προσωπικότητας για τα ελληνικά (και όχι μόνο) καλλιτεχνικά πράγματα. Ο Δημήτρης Πικιώνης γεννήθηκε στον Πειραιά από Χιώτες γονείς και σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Απέκτησε όμως και ζωγραφικές γνώσεις μαθητεύοντας δίπλα στον Κωνσταντίνο Παρθένη. Το 1908 τον βρίσκει να σπουδάζει ελεύθερο σχέδιο και γλυπτική στο Μόναχο με φίλους όπως ο Γιώργος Μπουζιάνης και ο Giorgio de Chirico, ενώ το 1909, επηρεασμένος από τα έργα του Σεζάν και τη ζωγραφική επανάσταση του γαλλικού μοντερνισμού, μεταβαίνει στο Παρίσι όπου και θα παραμείνει ως το 1912. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα εξακολουθεί να ζωγραφίζει και να σχεδιάζει, ενώ παράλληλα ολοκληρώνει τη μόρφωσή του στην αρχιτεκτονική και ξεκινά τα πρώτα του αρχιτεκτονικά σχέδια για αστικές οικίες. Το 1925 γίνεται καθηγητής του ΕΜΠ στην έδρα της Διακοσμητικής. Παράλληλα μελετά τη λαϊκή τέχνη και τη λαογραφία. Στα χρόνια που θα ακολουθήσουν χτίζει σχολεία και θέατρα, λαϊκές πολυκατοικίες, παιδικές χαρές και οικίες, ξενοδοχειακές μονάδες, σχεδιάζει ναούς και ταφικά μνημεία, και προχωρά σε μελέτες για την αστική και τη λαϊκή αρχιτεκτονική πάντα επηρεασμένος από τον μοντερνισμό, με διεθνιστικές τάσεις και απαγκιστρωμένος από νεοκλασικιστικά ιδεώδη, χωρίς όμως να αποσιωπά τα τοπικά χαρακτηριστικά και την ντόπια πολιτιστική και αρχιτεκτονική παράδοση. «Όταν οι άλλοι αντιγράφουν τους ακαδημαϊκούς με το σουξέ τους, ο Πικιώνης μένει ανεπηρέαστος και με τα τοπία του τα ελληνικά προσπαθεί να βρει την ουσία της σκέψεώς του. Να αποδώσει την Ελλάδα ουσιαστικά, φτάνει να προϊδεί την αφηρημένη τέχνη· κυνηγώντας το καλό, βρίσκει το ελληνικό» είχε πει ο Γιάννης Τσαρούχης. Και ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας: «… ο Πικιώνης ήταν πραγματικά ένας αναχωρητής, ένας νέος Ιωάννης της Kλίμακος, ένας ταπεινός ασκητής (αν τον δει κανείς από τη χριστιανική πλευρά) ή ένας αρχαίος Έλλην σοφός, του οποίου οι πνευματικές και ηθικές συλλήψεις αποκτούσαν την ακρίβεια γεωμετρικού κανόνος». Στο Μουσείο Μπενάκη, το οποίο κατέχει σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της πολυδιάστατης και εξαιρετικά σημαντικής παραγωγής του Δημήτρη Πικιώνη, η έκθεση χωρίζεται σε δυο μέρη. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται το ζωγραφικό έργο στις ενότητες που ο ίδιος είχε προσδιορίσει με τους εύλογους τίτλους: Από τη Φύση, Αναμνήσεις από το Παρίσι, Αρχαία, Βυζαντινά, της Φαντασίας, Λαϊκά. Η ζωγραφική για τον Δημήτρη Πικιώνη, άλλωστε, αποτελούσε μάλλον προσωπική του υπόθεση και αφορούσε τη δική του καλλιτεχνική πορεία προς την ωρίμανση, γι’ αυτό, ίσως, δεν επεδίωξε ποτέ να την παρουσιάσει ή να την εκθέσει δημοσίως. Στο δεύτερο μέρος της έκθεσης παρουσιάζεται το σύνολο του αρχιτεκτονικού του έργου, μελέτες του για την αρχιτεκτονική της Ζαγοράς και της Καστοριάς, τμήμα της μελέτης του για τη Λαϊκή Αρχιτεκτονική της Χίου, τεύχη του περιοδικού «Το 3ο μάτι» (στη σύνταξη του οποίου συνεργάστηκαν οι Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Στρατής Δούκας, Σπύρος Παπαλουκάς, Σωκράτης Καραντινός, Τάκης Παπατσώνης, Μιχάλης Τόμπρος, Άγγελος Θεοδωρόπουλος), καθώς και τεκμήρια των σχέσεών του με ανθρώπους όπως ο Giorgio de Chirico, ο Μπουζιάνης, ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Walter Gropius, ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης κ.ά.  Προσωπικότητες τέτοιου βεληνεκούς και τέτοιας ακτινοβολίας όπως ο Πικιώνης υπάρχουν πια λίγες στην ολοένα και πιο άνυδρη ελληνική καλλιτεχνική πραγματικότητα. Η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη είναι η ιδανική ευκαιρία για τη γνωριμία με τον άνθρωπο πίσω από τον καλλιτέχνη αλλά και η απόδειξη ότι πάντα και πάνω απ’ όλα ο καλλιτέχνης είναι άνθρωπος.

Γιάννης Κουκουλάς

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.