Αµερικανοί µετανάστες στην ΕΣΣΔ

Tο µεγάλο Κραχ, όπως έγινε γνωστό, του 1929 στην Αµερική ακολούθησαν τα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης, οπότε στρατιές ανέργων συνωστίζονταν στις αµερικανικές πολιτείες περιφέροντας τη δυ­στυχία και την απελπισία τους.

Tο µεγάλο Κραχ, όπως έγινε γνωστό, του 1929 στην Αµερική ακολούθησαν τα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης, οπότε στρατιές ανέργων συνωστίζονταν στις αµερικανικές πολιτείες περιφέροντας τη δυ­στυχία και την απελπισία τους. Τίποτα δεν έµοι­αζε ελπιδοφόρο, τίποτα δεν έδειχνε πως θα έρθουν καλύτερες µέρες. Οι άνεργοι στις Ηνω­µένες Πολιτείες, τόσο σε απόλυτους αριθµούς όσο και αναλογικά, ήταν περισσότεροι από κά­θε άλλο µέρος της γης.

Η χώρα των ονείρων είχε ξαφνικά χτυπηθεί από έναν ανεµοστρόβιλο, τον οποίο δηµιούρ­γησε η πλεονεξία της καλπάζουσας ευηµερίας του Νέου Κόσµου. Το ένα τέταρτο του εργατικού δυναµικού της χώρας είχε µείνει δίχως εργα­σία και κυρίως δίχως την ελπίδα µιας ευνοϊκής εξέλιξης. Το µόνο που τους είχε µείνει, ήταν το λιγοστό κουράγιο να στέκονται όρθιοι, µε δια­λυµένη την αξιοπρέπεια, για ώρες σε ατελείω­τες ουρές περιµένοντας τη σειρά τους για ένα κοµµάτι ψωµί. Στρατιές εξαθλιωµένων ανέργων στις αµερικανικές εθνικές οδούς και στις εισό­δους των σιδηροδροµικών σταθµών περίµεναν µερόνυχτα µε την ελπίδα ενός µεροκάµατου. Έτσι, η ζωή περνούσε από συσσίτιο σε συσσί­τιο. Όλοι αυτοί είχαν χάσει τις περιουσίες τους εξαιτίας της Μεγάλης Ύφεσης και η παταγώδης αποτυχία του καπιταλισµού δεν φάνταζε στο µέλλον τους σαν µια εκ νέου ευκαιρία για ανά­καµψη και άνευ ορίων πλουτισµό, όσο σαν ένα τετελεσµένο γεγονός που το βίωναν µε τραγικό τρόπο στο πετσί τους.

«Υπαίθριες φωτιές έλαµπαν χθες βράδυ στις ζούγκλες του δυτικού τµήµατος της πόλης. Η ζούγκλα µέσα στα όρια των οδών Σπρινγκ, Γουέτ, Κλάρκσον, και Ουάσιγκτον, µε τους σωρούς της από τούβλα και ερηµωµένη, θύµιζε βοµβαρδισµένο χωριό της Γαλλίας… Γκρεµισµένες καµινάδες βγαίνουν µέσα από τρύπες στο έδα­φος, τις οποίες έχουν ανοίξει οι άνεργοι για να προστατευθούν από τον χειµώνα. Καλύβες από κασόνια, παλιές λαµαρίνες βρόµικοι τσιµεντό­λιθοι, δοκάρια, πισσόχαρτο, ορθώνονται άλλα πάνω στους σωρούς των τούβλων κι άλλα είναι χωµένα ανάµεσα στα τούβλα». Με τέτοια άρ­θρα που δηµοσίευαν οι «New York Times» στις 17 Νοεµβρίου του 1931, ειρωνεύονταν το οι­κονοµικό κέντρο του δυτικού κόσµου, τη Γουόλ Στριτ, αντιπαραβάλλοντάς τη µε τις παραγκουπόλεις του προέδρου Χούβερτ που ξεφύτρωναν σαν µανιτάρια δίπλα στις πόλεις δηµιουργώντας την εφιαλτική εικόνα ενός κατακερµατισµένου κόσµου. Στους αµερικανικούς δρόµους, ταπεινωµένοι βετεράνοι του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου πουλούσαν τα µεταλλεία ανδρείας που είχαν κερδίσει στα πεδία των µαχών στη Γαλλία και το Βέλγιο για ένα δολάριο και πενή­ντα σεντς. Η Αµερική µετά τον εκτροχιασµό του φιλελεύθερου καπιταλισµού βρισκόταν µπρο­στά στο φάσµα µιας γενικευµένης φτώχειας που οδηγούσε στην κατάρρευση κολοσσιαία βιοµηχανικά κέντρα σε Νέα Υόρκη, Σικάγο, Μιλ-γουόκι, Κλίβελαντ, Πίτσµπουργκ. Η Αµερική, η χώρα που χτίστηκε από τα όνειρα, τους αγώνες, τις ελπίδες και τη θέληση των µεταναστών για µια καλύτερη ζωή, ήταν µια χώρα που όχι µό­νο δεν µπορούσε να θρέψει τα παιδιά της, αλλά µια χώρα που τα έδιωχνε από τη Γη της Επαγγε­λίας τους.

Νέα Υόρκη – Λένινγκραντ

Νέα Υόρκη – Λένινγκραντ· µια διαδροµή του παραλογισµού, από αυτές που δεν µπορού­σε να χωρέσει ο νους του ανθρώπου. Κι όµως, πάντα υπάρχει το απρόβλεπτο εκείνο γεγονός που ανατρέπει κάθε δεδοµένη αντίληψη, κάθε εδραιωµένη άποψη για τη ζωή και τον κόσµο. Εκείνα τα χρόνια για πρώτη φορά στην ιστορία των Ηνωµένων Πολιτειών ήταν περισσότεροι αυτοί που εγκατέλειπαν τη χώρα από εκείνους που έφταναν σ’ αυτήν. Χιλιάδες ήταν εκείνοι οι Αµερικανοί πολίτες που πήραν µε προθυµία – θα µπορούσε να ισχυριστεί κανείς – το ρίσκο ποντάροντας περισσότερο σε ανταποκρίσεις εφηµερίδων οι οποίες µε θέρµη διαβεβαίωναν πως µόνο στη σοβιετική Ρωσία υπήρχε αλµατώ­δης οικονοµική ανάπτυξη και µεγάλες ευκαιρί­ες εργασίας, ιδίως για µια σειρά ειδικοτήτων που στην τότε Σοβιετική Ένωση ήταν σπάνιες. Από τη µια, είχαν την απελπισία τους και, από την άλλη, διάβαζαν παραζαλισµένοι για νέα ερ­γοστάσια που χτίζονταν στη Ρωσία «…µέσα στα δέντρα και στα λουλούδια, µε καφετέριες και βιβλιοθήκες για τους εργάτες, παιδικούς σταθ­µούς για τα παιδιά – ακόµα και πισίνες, αν έχεις το Θεό σου!» (Τιµ Τζουλιάδης: «Οι Εγκαταλειµ­µένοι», εκδόσεις Πατάκη).

Μόνο τους πρώτους οχτώ µήνες του 1931, το Άµτοργκ, το σοβιετικό πρακτορείο εργασίας µε έδρα τη Νέα Υόρκη, έλαβε εκατό χιλιάδες αι­τήσεις Αµερικανών που ζητούσαν να µεταναστεύσουν στην ΕΣΣΔ. Και να σκεφτεί κανείς ότι τόσοι ανταποκρίθηκαν στις σοβιετικές διαφη­μίσεις στις εφημερίδες για μόλις έξι χιλιάδες ειδικευμένες θέσεις εργασίας. Στα γραφεία του σοβιετικού πρακτορείου στο Μανχάταν χι­λιάδες Αμερικανοί, σέρνοντας στο κατόπι τους τις οικογένειές τους, εκλιπαρούσαν για μια θέ­ση εργασίας στη νέα Γη της Επαγγελίας. Εκεί που όλοι τους διαβεβαίωναν ότι «αντί για σκο­τεινούς θλιβερούς εργασιακούς χώρους με κι­τρινωπό, θαμπό φωτισμό, θα υπάρχουν φωτει­νές, καθαρές αίθουσες με μεγάλα παράθυρα και πόρτες με ωραία πλακάκια, πανίσχυρα συ­στήματα εξαερισμού, κι όχι οι πνεύμονες των ανθρώπων, θα ρουφούν και θα εξαφανίζουν τη βρωμιά, τη σκόνη και τα ροκανίδια των ερ­γοστασίων» («New Russia’s Primer»). Κάποιες ειδικότητες εξασφάλιζαν ακόμα και δωρεάν εισιτήριο προς τη Σοβιετική Ένωση, τη χώρα που διακήρυττε επίσημα πως η ανεργία είχε εκλείψει.

Οι Αμερικανοί μετανάστες «έβλεπαν τους εαυτούς τους ως τους πρωτοπόρους μιας νέ­ας μεθορίου, που μετατοπιζόταν αργά από τη δύση προς την ανατολή· τους δελέαζε η ιδέα όχι μόνο της ασφάλειας σε δύσκολους καιρούς αλλά και των απλών πειρασμών της επάρκειας: τα τρία πλήρη γεύματα την ημέρα, μια αξιο­πρεπής δουλειά, μια στέγη πάνω από το κεφά­λι τους, ένας γιατρός για τα παιδιά και η γνώση ότι όλα αυτά δεν θα μπορούσαν να τους τα αφαιρέσουν με το κούνημα ενός δακτύλου ή με τον κτύπο του τηλετυπωτή μετοχών» (Andrew Smith, «I Was a Soviet Worker», London 1937). Έτσι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα Αμερικα­νών όλων των ειδικοτήτων – καθηγητές, μηχα­νικοί, εργάτες εργοστασίων, δάσκαλοι, καλλι­τέχνες, γιατροί, αγρότες – έβλεπαν από το κα­τάστρωμα του πλοίου το Άγαλμα της Ελευθερί­ας να χάνεται και να ξανοίγεται μπροστά τους το όραμα ενός πραγματικού κόσμου βγαλμέ­νου μέσα από την πλέον φιλόδοξη επανάστα­ση της Ιστορίας. Ανάμεσά τους βρίσκονταν επί­σης και Αμερικανοί κομμουνιστές, συνδικαλι­στές και διάφοροι ριζοσπάστες της σχολής του Τζον Ριντ, με τις αποσκευές τους να βαραίνουν από τους τόμους των Μαρξ – Ένγκελς αλλά και του Λένιν, και δεν έβλεπαν την ώρα να πατή­σουν το πόδι τους στη χώρα του σοσιαλιστικού παραδείσου…

Ο επίλογος μιας μετανάστευσης

Ανάμεσά τους και νέα παιδιά χαρούμενα, γεμάτα υγεία και ορμή και κυρίως όνειρα για έναν καλύτερο κόσμο, τα ονόματά τους δεν είναι γνωστά, δεν προέρχονταν από ονομα­στές οικογένειες, δεν είχαν διάσημους γονείς, ήταν απλώς νεαροί ονειροπόλοι που άφηναν πίσω τους, άλλος το Ντιτρόιτ, άλλος τη Βοστό­νη, άλλος τη Νέα Υόρκη, το Σαν Φρανσίσκο και τις Μεσοδυτικές Πολιτείες. Άρνολντ Πρίντιν, Άρθουρ Άμπολιν, Γιουτζίν Πίτερσον, Λίο Φάινσταϊν, Βίκτορ Χέρμαν, Λίο Χέρμαν, Μπέννυ Γκρόντον. Έχει σωθεί η φωτογραφία τους: όλοι μαζί, μια ομάδα του μπέιζ-μπολ, ενός κατεξο­χήν αμερικανικού αθλήματος, το οποίο έκαναν γνωστό οι μετανάστες εργάτες στους σοβιετι­κούς συντρόφους τους.

Στη φωτογραφία που σώθηκε είναι κι άλλοι μετανάστες μαζί τους, αλλά λίγη σημασία εί­χαν τα χαμόγελά τους, γιατί οι περισσότεροι από αυτούς θα πεθάνουν λίγο αργότερα, το 1934. Δεν πρόκειται βεβαία για εργατικό ατύ­χημα ούτε για κάποιο δυστύχημα. Οι νέοι αυ­τοί, όπως και πολλοί άλλοι συμπατριώτες τους, εκτελέστηκαν οι περισσότεροι ως πράκτορες του ιμπεριαλισμού, μετά το 1934, όταν στην ΕΣΣΔ άρχισαν οι μεγάλες εκκαθαρίσεις.

Οι ελάχιστοι που σώθηκαν, θρηνούσαν για την τύχη τους να ζήσουν αυτό τον εφιάλτη, θύ­ματα κι αυτοί της πιο παρατεταμένης κρατικής τρομοκρατίας που ασκήθηκε στη σύγχρονη Ιστορία.

Το κείμενο αυτό βασίστηκε στο συγκλονιστικό βιβλίο του Τιμ Τζουλιάδη «Οι Εγκαταλειμμένοι», που κυκλοφόρησε πρόσφατα στη χώρα μας από τις εκδόσεις Πατάκη. Οι περισσότερες φωτογρα­φίες προέρχονται από την ίδια έκδοση.

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.