Της Φωτεινής Μπάρκα

Στο απόγειο της τουριστικής περιόδου τα δημόσια μουσεία μας βρίσκονται σε «χειμερία νάρκη».

Της Φωτεινής Μπάρκα

Στο απόγειο της τουριστικής περιόδου τα δημόσια μουσεία μας βρίσκονται σε «χειμερία νάρκη». Στις αίθουσές τους δεν συνωστίζονται τουρίστες, πωλητήρια εξακολουθούν να παραμένουν κλειστά, οι ενημερωτικοί οδηγοί κυκλοφορούν σπανίως, ενώ σε ορισμένα όχι μόνο καφές δεν σερβίρεται αλλά ούτε καν ένα ποτήρι νερό. Ίσως καλύτερα. Γιατί, ορισμένα, ούτε τουαλέτες δεν διαθέτουν…

Τα κρατικά μουσεία ερημώνουν, παρακμάζουν και αραχνιάζουν διώχνοντας τους επισκέπτες. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια σημειώνεται πτώση των επισκεπτών στα μουσεία σε αντίθεση με τους αρχαιολογικούς χώρους.  Τα μουσεία μας δεν είναι φιλικά. Αντανακλούν την εικόνα του υπουργείου Πολιτισμού και υποφέρουν από τις αγκυλώσεις του δημοσίου. Κανείς δεν έχει διάθεση να επισκεφτεί μουσεία που υπολειτουργούν, χωρίς σταθερό ωράριο, βρώμικα, παραμελημένα, κρύα το χειμώνα και ζεστά το καλοκαίρι, με (επιεικώς) φτωχά πωλητήρια (όταν είναι ανοιχτά) και ακαλαίσθητες καφετέριες. Πριν κατηγορηθούμε για μηδενισμό και στείρα γενίκευση σπεύδουμε να ξεκαθαρίσουμε ότι υπερασπιζόμαστε έντονα το δημόσιο χαρακτήρα των μουσείων (πως θα μπορούσε να γίνει αλλιώς όταν φιλοξενούν εκθέματα ανασκαφών;). Πλην όμως θεωρούμε ότι απαιτούνται επειγόντως θεσμικές αλλαγές που θα τα εκσυγχρονίσουν και θα τα βοηθήσουν να αποκτήσουν την θέση που τους αξίζει σε μια σύγχρονη κοινωνία.

Μοιραίες συγκρίσεις

Κακά τα ψέματα. Τα δύο χρόνια που λειτουργεί στην Αθήνα το νέο Μουσείο της Ακρόπολης η σύγκριση είναι μοιραία. (Το ίδιο ισχύει και με τα μουσεία Μπενάκη και Κυκλαδικής Τέχνης). Εκεί χαίρεσαι να πας και να ξαναπάς. Η ατμόσφαιρα είναι κάτι παραπάνω από ζεστή και φιλόξενη, το προσωπικό ευγενικό, ακόμη και η στολή που φορά κάνει την διαφορά. Το καφέ-εστιατόριο παρέχει υπηρεσίες υψηλής ποιότητας, τα πωλητήρια έχουν ωραία αντικείμενα και οι τουρίστες τα αγοράζουν -αν και θα μπορούσαν να είναι ακόμη καλύτερα.  Όμως, για παράδειγμα, λείπει ακόμη κι εδώ ο οδηγός του μουσείου αλλά και ο κατάλογός του κι ας διαμαρτύρονται οι τουριστικοί πράκτορες αλλά και οι ίδιοι οι επισκέπτες. Το φθινόπωρο θα είναι έτοιμος ο οδηγός ενώ για τον κατάλογο θα περιμένουμε πολύ ακόμη. Επίσης, στο βιβλιοπωλείο του θα μπορούσαν να υπάρχουν πολλοί περισσότεροι τίτλοι (και ξενόγλωσσοι) καθώς βρίθει βιβλίων για την Ακρόπολη η εγχώρια και διεθνής αγορά. Όμως, ακόμη κι έτσι ο επισκέπτης φεύγει ικανοποιημένος. Είναι κι αυτή η θέα προς τον Ιερό βράχο που καθιστά το μουσείο must προορισμό. Και μετά έρχεται η σειρά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, του μεγαλύτερου μουσείου της χώρας. Ήδη από την οδό Πατησίων βλέπει κανείς την ερήμωση. Ελάχιστοι τουρίστες κάθονται στα σκαλιά του. Ξεχάστε τα πούλμαν που έκαναν ουρές απ΄έξω. Είναι κοινό μυστικό πια ότι οι ξεναγοί οδηγούν γρήγορα τα γκρουπ στα εκθέματα …highlights του μουσείου και αποχωρούν. Το υπουργείο Πολιτισμού άλλωστε εξαίρεσε το Εθνικό Αρχαιολογικό από το θερινό ωράριο (λόγω έλλειψης προσωπικού) κι έτσι το μουσείο κλείνει στις 4 (εκτός της Δευτέρας που κλείνει στις 8μμ). Ίσως, βέβαια, ζύγισαν και την εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή. Ο διπλανός πεζόδρομος της Τοσίτσα έχει παραδοθεί στην διακίνηση των ναρκωτικών καθιστώντας την γειτονιά μια από τις χειρότερες της Αθήνας και δεκάδες χρήστες ξεροσταλιάζουν εκεί όλη μέρα κι όλη νύχτα. Βεβαίως, λίγο πιο πάνω βρίσκεται το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού! Αυτό και μόνο αποδεικνύει περίτρανα την ανυπαρξία πολιτικής βούλησης και την καταστροφική αβελτηρία του κράτους όχι απέναντι στα μουσεία αλλά και στην ίδια την πόλη και την καθημερινότητά μας.

Πωλητήρια Μουσείων: μια πονεμένη ιστορία

Το πωλητήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου βρίσκεται στο υπόγειο, ίσως στην χειρότερη θέση που θα μπορούσε να είναι. Ευτυχώς εδώ και λίγο καιρό είναι ανοιχτό. Χαρήκαμε που είδαμε καλαίσθητα κοσμήματα (ασημένια και χρυσά), κομψά εκμαγεία, τις πλαγγόνες, το αρχαίο παιδικό παιχνίδι που υπήρξε η πηγή έμπνευσης για τις μασκώτ των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ρολόγια ακόμη και μαξιλάρια και παζλ για παιδιά.  Όμως και πάλι. Η προθήκη που παλιά τοποθετούνταν οι ωραίες κούπες είναι εντελώς άδεια, αφίσες δεν υπάρχουν ενώ το τμήμα των βιβλίων και των καταλόγων είναι εξαιρετικά φτωχό. Ο οδηγός του μουσείου υπήρχε στα ελληνικά, στα γαλλικά και στα γερμανικά. Όχι όμως στα αγγλικά. Και μετά είναι τα μεγάλα γλυπτά. Εντυπωσιακά, δεν λέμε, αλλά ποιος τουρίστας θα επιλέξει να μεταφέρει ένα εκμαγείο που ξεπερνά τα 20 κιλά; Θα επιλέξει όμως στυλό, σελιδοδείκτες, μαγνητάκια, μεταξοτυπίες, κοσμήματα, φουλάρια. Τα περισσότερα όμως δεν θα τα τα βρει… Στοιχειώδες πωλητήριο έχει και το Βυζαντινό μουσείο στην Αθήνα. Μόνο εκδόσεις μπορεί να βρει κανείς. Για τα ωραία του ψηφιδωτά ή τις εικόνες θα πρέπει να επισκεφτεί το πωλητήριο του ΤΑΠΑ στην οδό Πανεπιστημίου. Στο τέλος του χρόνου, όταν ολοκληρωθούν και οι εργασίες στο κτίριο της Δουκίσσης Πλακεντίας, θα αποκτήσει το μουσείο σύγχρονο πωλητήριο.  Τα πωλητήρια στα δημόσια μουσεία είναι μια αμαρτωλή ιστορία. Ούτε οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας δεν κατόρθωσαν να αφυπνίσουν το υπουργείο Πολιτισμού έτσι ώστε να αξιοποιήσει τον πλούτο των μοναδικών μας εκθεμάτων. Σήμερα, που η οικονομική κρίση μας έριξε στον γκρεμό και ο Πολιτισμός υποχρηματοδοτείται όσο ποτέ άλλοτε, τα έσοδα από τα εισιτήρια και τα πωλητήρια θα μπορούσαν να προσφέρουν μια ανάσα… Τα πωλητήρια (και τα πωλητέα) διαχειρίζεται το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων του Υπουργείου Πολιτισμού, υπηρεσία που επίσης υπολειτουργεί. Το εργαστήριο παραγωγής αντιγράφων έχει ελάχιστους υπαλλήλους- έγιναν ελάχιστες προσλήψεις- κι ως εκ τούτου δεν θα μπορούν να παράξουν ούτε τον αριθμό ούτε το είδος των πωλητέων που κρίνεται ικανοποιητικός.  Προσλήψεις πωλητών έγιναν και για τα πωλητήρια που για πάνω από ένα χρόνο τώρα ήταν κλειστά. Έτσι αναμένεται σε λίγες μέρες να ανοίξει το πωλητήριο στο μουσείο των Δελφών, των Μυκηνών και  της Κνωσσού. Τα πωλητήρια στην Ολυμπία και την Βεργίνα (ευτυχώς) λειτουργούν ενώ στην Επίδαυρο μπορεί να βρει κανείς να αγοράσει μόνο κάρτες και βιβλία. Αναφερόμαστε στους συγκεκριμένους χώρους γιατί επιλέχθηκαν (μαζί με την Ακρόπολη, τη Δήλο και το Εθνικό Αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας) από τον αμαρτωλό Οργανισμό Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού (ΟΠΕΠ) για να κατασκευαστούν εκεί σύγχρονα πωλητήρια. Ήταν το μεγάλο στοίχημα καθώς προσέλκυαν το μεγαλύτερο μέρος των επισκεπτών. Αυτά πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ενώ σήμερα τα μισά δεν λειτουργούν και ο ΟΠΕΠ καταργήθηκε αφήνοντας πίσω του 7 εκατομμύρια ευρώ χρέη προς το δημόσιο. Και, φυσικά, κανείς δεν πρόκειται να τιμωρηθεί και να αναλάβει την ευθύνη για το όργιο κατασπατάλησης δημοσίου χρήματος και το μηδαμινό παραγόμενο έργο.

Ο αμαρτωλός ΟΠΕΠ

Ο ΟΠΕΠ ήταν θυγατρική εταιρεία του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ), ιδρύθηκε για να φέρει λεφτά στον πολιτισμό, (ναι, εδώ γελάμε), για να ξεμπλοκάρει τις διαδικασίες πώλησης και προβολής διαφόρων πολιτιστικών προϊόντων από το δημόσιο λογιστικό, αλλά εξελίχθηκε σε έναν ακόμη κρατικοδίαιτο οργανισμό. Πριν το 2004 ήταν ο φορέας υλοποίησης της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Αμέσως μετά, παρ’ όλο που δεν είχε πλέον λόγο ύπαρξης, έμεινε για να φέρει σε πέρας κάποιους διαγωνισμούς για παραγωγή dvd, που αποδείχθηκαν αμαρτωλοί, καθώς τα λεφτά (ουκ ολίγα) μοιράστηκαν σε ημέτερους. Επίσης, άνοιξε καταστήματα με πιστοποιημένα πολιτιστικά προϊόντα σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, όπως και αναψυκτήρια. Μερικά από αυτά «φύτρωναν» ακριβώς δίπλα στα πωλητήρια του ΤΑΠ δρώντας ανταγωνιστικά, ενώ αλλού δεν υπήρχε ούτε ένα. Ο πόλεμος ανάμεσα στους δύο φορείς του Δημοσίου είχε γίνει πλέον ολοφάνερος και τα προϊόντα ήταν λίγα, ακριβά και πανομοιότυπα για όλες της περιοχές της χώρας. Το εγχείρημα του ΟΠΕΠ απέτυχε παταγωδώς. Από πέρυσι τον Σεπτέμβριο τα πωλητήρια περιήλθαν πάλι στην αρμοδιότητα του ΤΑΠΑ με τα γνωστά όμως προβλήματα  που αναφέραμε παραπάνω και τις γνώριμες αγκυλώσεις. Εκδόσεις και κατάλογοι που εκδίδονται με χρήματα χορηγιών για λογαριασμό των μουσείων πρέπει να περάσουν από …έκριση από το ΤΑΠΑ για να φτάσουν στα πωλητήρια.. Και η διαδικασία παίρνει πολύ χρόνο, αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι το ΤΑΠΑ μέχρι πρόσφατα δεν είχε καν Διοικητικό Συμβούλιο. Το ΥΠΠΟΤ διόρισε πριν λίγες μέρες νέο Δ.Σ. με πρόεδρο του την Μάρθα Σημαντώνη. Θα είναι επομένως κατόρθωμα εάν έστω κι αυτούς τους δύο τελευταίους μήνες του καλοκαιριού (Αύγουστος-Σεπτέμβριος) χώροι μεγάλης επισκεψιμότητας όπως οι Δελφοί, η Κνωσσός και οι Μυκήνες …πουλήσουν τίποτα.

Πριν λίγες μέρες ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων κατήγγειλε την κριτική  που ασκείται στα μουσεία υποστηρίζοντας ότι η λειτουργία ενός μουσείου δεν «περιορίζεται στο εκδοτήριο και στο πωλητήριο». Έχουν δίκιο. Όχι μόνο δεν περιορίζεται αλλά ούτε τους έχει απασχολήσει στο ελάχιστο. Όπως δεν τους απασχολεί αν σε 169 μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους της χώρας οι παρεχόμενες υπηρεσίες δεν ανταποκρίνονται καν στις βασικές ανάγκες των επισκεπτών, σύμφωνα με την έρευνα που διενέργησε το ίδιο το ΥΠΠΟΤ.

Μέχρι το τέλος του φετινού καλοκαιριού από τους 169 χώρους θα αναβαθμιστούν μόνο οι 20. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό;  Ότι θα αποκτήσουν δίγλωσσα φυλλάδια και καταλόγους, μεγάλες ενημερωτικές πινακίδες, σήμανση για την πορεία επίσκεψης, φυλάκια αρχαιοφυλάκων, τουαλέτες (και για ΑΜΕΑ), ψύκτες νερού και αυτόματες μηχανές αναψυκτικών!  Το υπουργείο υπόσχεται μέχρι το τέλος Ιουλίου να έχουν ενημερωτικά φυλλάδια 20 μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι ανάμεσα τους η Ακρόπολη, η Κνωσός, η Ολυμπία, το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης και το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας!

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.