Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Έχει το δικαίωμα η πολιτεία να αφαιρέσει μια ανθρώπινη ζωή; Στο 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (9 ώς 18 Μαρτίου) ο διάσημος Γερμανός σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτσογκ δίνει τη δική του οπτική στη θανατική ποινή με ένα ντοκιμαντέρ που σοκάρει.

Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Έχει το δικαίωμα η πολιτεία να αφαιρέσει μια ανθρώπινη ζωή; Στο 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (9 ώς 18 Μαρτίου) ο διάσημος Γερμανός σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτσογκ δίνει τη δική του οπτική στη θανατική ποινή με ένα ντοκιμαντέρ που σοκάρει.

Το θέμα της θανατικής ποινής, που έχει διχάσει τόσες και τόσες χώρες και εξακολουθεί να γεννά ακτιβιστικούς αγώνες για την κατάργησή της, έχει αποτελέσει πολλές φορές το φόντο δραματικών ταινιών. Μερικές μόνο πρόσφατες είναι το «Πράσινο μίλι» του Φρανκ Ντάραμποντ με τον Τομ Χανκς ή το «True crime» του Κλιντ Ίστγουντ, με τον ίδιο στον ρόλο ενός δημοσιογράφου που προσπαθεί να αποδείξει την αθωότητα ενός μελλοθάνατου. Στον ίδιο άξονα της σχέσης δημοσιογράφου – θανατοποινίτη εκτυλίσσεται και «Η ζωή του Ντέιβιντ Γκέιλ» του Άλαν Πάρκερ, με την Κέιτ Γουίνσλετ και τον Κέβιν Σπέισι. Ενώ ορόσημο αυτής της θεματικής είναι και το «Θα ζήσω», με τη Σούζαν Σάραντον στον ρόλο μιας καλόγριας που αναπτύσσει στενή σχέση με τον μελλοθάνατο Σον Πεν.

Ματιά στην άβυσσο

Όσο βαθιά συγκίνηση και να προκαλούν αυτές οι ταινίες, παραμένουν ιστορίες που γεννήθηκαν λίγο – πολύ από την πένα ενός συγγραφέα ή σεναριογράφου. Άλλο όμως η μυθοπλασία κι άλλο η πραγματικότητα. Στο ντοκιμαντέρ «Into the Abyss: A tale of death, a tale of life» του διάσημου Γερμανού σκηνοθέτη Βέρνερ Χέρτσογκ (θα προβληθεί στο 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, 9 έως 18 Μαρτίου), οι μελλοθάνατοι έχουν ονοματεπώνυμο και πραγματικό πρόσωπο. Βλέπεις αν είναι μελαχρινοί ή ξανθοί, αν έχουν στραβά δόντια ή ωραία μύτη. Τους ακούς να μιλάνε για τη θανατική ποινή, που είναι η δική τους εκτέλεση, όχι κάποιου φανταστικού προσώπου. Εκεί δεν υμνείται η υποκριτική, αλλά η αλήθεια που, ναι, σοκάρει. Ειδικά όταν βλέπεις έναν άνθρωπο στις τελευταίες του συνεντεύξεις, οκτώ μόλις μέρες πριν από την εκτέλεσή του. Σε ξαφνιάζει το γέλιο του, ενίοτε ο κυνισμός του, οι αποχρώσεις των συναισθημάτων του, η απελπισμένη ελπίδα για ζωή.

Λέγεται Μάικλ Πέρι και ήταν 28 χρόνων. «Πρωταγωνιστής» μαζί με τον φίλο του, Τζέισον Μπερκέτ – ο οποίος καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη – ενός απεχθούς εγκλήματος. Όταν ήταν έφηβοι δολοφόνησαν τρεις ανθρώπους. Γιατί; Για να κλέψουν ένα αμάξι και να βολτάρουν. Και μόνο ο λόγος που προκάλεσε το μακελειό είναι τρομακτικός… Ο Βέρνερ Χέρτσογκ, ως έμπειρος σκηνοθέτης σχεδόν 30 ντοκιμαντέρ, ξέρει να παίρνει τις αποστάσεις του. Δεν ταυτίζεται με κανέναν. Δηλώνει εξαρχής εναντίον της θανατικής ποινής, αλλά δεν αθωώνει τους υπεύθυνους, για την ενοχή των οποίων υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία. Σε όλη τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ προβάλλονται πλάνα αρχείου από τις εικόνες των δολοφονημένων ανθρώπων: αίματα στους τοίχους, ένα ταψί με κουλουράκια που δεν πρόλαβε το θύμα να βάλει στον φούρνο, στοίβες άπλυτα πιάτα στον νεροχύτη… Η ματιά του είναι διεισδυτική, σαν ακτινογραφία του μυαλού. Δίνει νόημα στην παραμικρή λεπτομέρεια, που φαίνεται εκ πρώτης ασήμαντη, αλλά καταλήγει σημαντική.

Η αντίστροφη μέτρηση

Σε πρώτο φόντο οι συγγενείς των θυμάτων. Μιλούν για την απώλεια αλλά και για το ενοχικό αίσθημα της δίψας για εκδίκηση. Τον Χέρτσογκ τον ενδιαφέρουν οι προσωπικές σχέσεις, τα τραύματα, τα απωθημένα, οι χαμένες παιδικές ηλικίες, όσο και το πένθος και η απώλεια. Όσο ζουμάρει στην περίπτωση του θανατοποινίτη Μάικλ Πέρι, άλλο τόσο φωτίζει και την περίπτωση του συνεργού του, Τζέισον Μπερκέτ, ο οποίος εκτίει την ποινή του. Στην απέναντι φυλακή βρίσκεται ο πατέρας του, καταδικασμένος για άλλα κακουργήματα, ο οποίος ομολογεί στον φακό: «Νομίζω ότι το παιδί μου “πληρώνει” την απουσία μου από το σπίτι όταν μεγάλωνε. Μακάρι να μπορούσα να ήμουν εκεί. Θα είχε γίνει άλλος άνθρωπος». Οι μαρτυρίες σε μπερδεύουν. Άνθρωποι που είναι ικανοί για το χειρότερο, την επόμενη στιγμή γίνονται εν δυνάμει ικανοί για το καλύτερο. Η ποινή τους, όμως, δεν αλλάζει. Απλώς μετράει την αντίστροφη μέτρηση. Και αυτό ο Χέρτσογκ το ξέρει. Γι’ αυτό και δεν επιτρέπει συναισθηματισμούς. Μόνο μια απόπειρα να μπει στην άβυσσο του ανθρώπινου μυαλού. Η εμπλοκή του με το θέμα της θανατικής ποινής, που ξεκίνησε πέρυσι με το «Into the Abyss: A tale of death, a tale of life», συνεχίστηκε και στο φετινό ντοκιμαντέρ, «Death row», που προβλήθηκε στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βερολίνου.

Το «Into the Abyss: A tale of death, a tale of life» δεν είναι το μόνο ντοκιμαντέρ με θέμα τη θανατική ποινή στο φετινό φεστιβάλ. Θα προβληθεί ο «Χαμένος παράδεισος 3: Καθαρτήριο» των Τζο Μπέρλιτζερ και Μπρους Σινόφσκι για τη φοβερή υπόθεση των «Τριών του Ουέστ Μέμφις», το 1993, όπου τρεις νέοι κατηγορήθηκαν για σατανιστικές τελετές και καταδικάστηκαν για τον φόνο τριών νεαρών στο Αρκάνσας. Δεκαέξι χρόνια μετά την πρώτη τους σκηνοθετική εμπλοκή με την υπόθεση – αφού μεσολάβησαν δύο ακόμα ντοκιμαντέρ με το ίδιο θέμα – οι δυο διάσημοι ντοκιμαντερίστες καταγράφουν ένα απροσδόκητο φινάλε, την αθώωση των κατηγορουμένων. Προβάλλονται ακόμα: «Συνεντεύξεις πριν την εκτέλεση: Ένα κινέζικο τοκ-σόου» του Ρούμπιν Νιούελ και «Μπιπ» των Αρνό Καϊγιάρ και Φλοράν Βασό. Απαντήσεις, βέβαια, δεν θα βρείτε σε κανένα. Μόνο βλέμματα στην άβυσσο της ανθρώπινης ψυχής.

*Οι ταινίες εντάσσονται σε ενότητες που χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.