Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Το 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης απέδειξε και φέτος ότι μια κινηματογραφική διοργάνωση είναι πάνω από όλα οι άνθρωποι, ο διάλογος, οι ζυμώσεις και η καταγραφή της πραγματικότητας που αλλάζει διαρκώς.

Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Το 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης απέδειξε και φέτος ότι μια κινηματογραφική διοργάνωση είναι πάνω από όλα οι άνθρωποι, ο διάλογος, οι ζυμώσεις και η καταγραφή της πραγματικότητας που αλλάζει διαρκώς.

Είναι πάντα αυτές οι ορδές των φοιτητών που κρατάνε τα χιλιομουντζουρωμένα και τσαλακωμένα προγράμματα, οι ουρές των σινεφίλ έξω από το «Ολύμπιον», τα πήγαινε-έλα στις Αποθήκες στο Λιμάνι με ένα εισιτήριο αλλά και ένα καφεδάκι στο χέρι, που σου υπενθυμίζουν ότι η πόλη έχει φεστιβάλ. Το «14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης – Εικόνες του 21ου αιώνα», με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Δημήτρη Εϊπίδη, έπειτα από ένα δεκαήμερο προβολών, αναζητήσεων, διαλόγου, ζύμωσης, έφτασε την προηγούμενη Κυριακή στο τέλος του. Μέσα σε αυτά τα 14 χρόνια ζωής του, εξελίχθηκε και καθιερώθηκε ως κινηματογραφικός θεσμός. Ξεκίνησε με περίπου 12.000 θεατές και έφτασε, στην τωρινή του διοργάνωση, τους 50.000. Μα πάνω απ’ όλα, έστησε σε γερά θεμέλια τη σχέση του θεατή με το είδος του ντοκιμαντέρ, μία άλλη όψη του κινηματογράφου. Κάθε χρόνο το φεστιβάλ είναι διαφορετικό. Γιατί ακολουθεί από κοντά και καταγράφει την πραγματικότητα, έτσι όπως αυτή αλλάζει, τρέχει, μεταλλάσσεται. Την πραγματικότητα έξω από εμάς, αλλά και μέσα μας. Την πολιτική, την κοινωνική, αλλά και τις ανθρώπινες ιστορίες.

190 ντοκιμαντέρ από 41 χώρες

Το στίγμα φέτος δόθηκε ήδη από την έναρξη, με το ντοκιμαντέρ «Αγανακτισμένοι» του Τόνι Γκάτλιφ, ένα οδοιπορικό στα σύγχρονα κινήματα που γεννήθηκαν στις πλατείες της Ισπανίας και της Ελλάδας παράλληλα με τα κινήματα χειραφέτησης που ξεπήδησαν στην Αίγυπτο. Συνολικά προβλήθηκαν 190 ντοκιμαντέρ από 41 χώρες. Η οικονομική κρίση φυσικά είναι από τις κυρίαρχες τάσεις στη σύγχρονη θεματολογία. Από τις ταινίες που συζητήθηκαν ήταν η «Παγίδα του Δουβλίνου» του Μπράιαν Κάρτερ για το μεταναστευτικό ζήτημα. Οι κινηματογραφικές φωνές απ’ τα Βαλκάνια τράβηξαν την προσοχή των σινεφίλ, ενώ τα αφιερώματα σε δύο καταξιωμένους ντοκιμαντερίστες, στον Ισραηλινό Εγιάλ Σιβάν, που έχει γίνει συχνά στόχος από το επίσημο κράτος λόγω της αιρετικής πολιτικής ματιάς του, αλλά και του Αυστριακού Μίχαελ Γκλαβόγκερ, ο οποίος παρουσίασε την τελευταία του δουλειά «Το μεγαλείο της πόρνης», σύστησαν στο κοινό δύο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του είδους του ντοκιμαντέρ.

Προβλήθηκαν 75 ελληνικές ταινίες, ανάμεσά τους και το αφιέρωμα στον Έλληνα της διασποράς Άγγελο Αμπαζόγλου. Η ΕΡΤ συμμετείχε με 26, και για πρώτη φορά μάλιστα με σειρά ταινιών, τις «Μικροπόλεις», το «Docville», τη «Μεσόγειο» και τις «Συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους», που εξελίχθηκαν σε δημοφιλείς επιλογές των κινηματογραφόφιλων. Γιατί όταν βλέπεις συνωστισμό στις αίθουσες τις απαγορευμένες ώρες, δηλαδή πρωινές ή μεσημεριανές, τότε καταλαβαίνεις ότι το φεστιβάλ δεν έχει να φοβηθεί τίποτε. Ένα ακόμη ενδεικτικό, βέβαια, της επιτυχίας είναι και το λεγόμενο «Q & A», η συζήτηση δηλαδή του σκηνοθέτη με το κοινό μετά το τέλος της ταινίας. Γιατί ένα φεστιβάλ είναι πάνω απ’ όλα οι άνθρωποι, ο διάλογος, ο πλουραλισμός. Και το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ είναι πλέον μια κυψέλη πολιτισμού, ιδεολογιών, σκέψεων, τάσεων.

Τα βραβεία και ο Παναχί

Φεστιβάλ, βέβαια, σημαίνει και βραβεία. Το κοινό αποφάσισε και για αυτά. Σε ταινίες άνω των 45’ τα βραβεία δόθηκαν στο «Encardia, η πέτρα του χορεύει» του Άγγελου Κοβότσου και «Ιταλία, αγάπα την ή παράτα την» των Γκούσταβ Χόφερ και Λούκα Ραγκάτσι. Αντίστοιχα, για ταινίες κάτω των 45’, τα βραβεία απονεμήθηκαν στα «Ο τυφλός ψαράς» των Στρατή Βογιατζή και Θέκλας Μαλάμου και «ORA» του Φιλίπ Μπεϊλόκ.

Το Βραβείο της Διεθνούς Αμνηστίας για την ενότητα «Ανθρώπινα Δικαιώματα» δόθηκε στο «Αυτό δεν είναι μια ταινία» των Τζαφάρ Παναχί και Μοτζτάμπα Μιρταχμάς. Τα εισιτήρια για την προβολή είχαν γίνει εξαρχής ακριβοθώρητα. Και μόνο λόγω του τίτλου θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Τους μυημένους, όμως, σινεφίλ και λάτρεις του ιρανικού κινηματογράφου, η νέα δουλειά του σκηνοθέτη ταινιών όπως «Ο κύκλος», «Offside» κ.ά., τους στέλνει κατευθείαν στην αίθουσα. Μην ξεχνάμε ότι είναι η ταινία που έφτασε κρυμμένη σε ένα usb πέρυσι στο Φεστιβάλ των Κανών, αφού ο Παναχί εκείνη την περίοδο ήταν σε κατ’ οίκον περιορισμό και αντιμετώπιζε την ποινή της εξαετούς φυλάκισης και της εικοσαετούς καλλιτεχνικής απαγόρευσης. Οι συνθήκες γυρίσματος της ταινίας είναι στην πραγματικότητα που την κάνουν ενδιαφέρουσα. Ο άνθρωπος που έκανε ταινίες για τον εγκλεισμό και την καταπίεση του ιρανικού καθεστώτος κάνει μια ταινία… έγκλειστος. Γυρίστηκε μέσα στο διαμέρισμα του Παναχί, με ένα κινητό, μια ψηφιακή κάμερα και τη βοήθεια του Μοτζτάμπα Μιρταχμάς. Παρακολουθούμε τον Παναχί να ταΐζει το κατοικίδιο της κόρης του, ένα ιγκουάνα (!), να παίρνει το πρωινό του, να μιλάει με τη δικηγόρο του για την υπόθεση, να πηγαίνει βόλτα με το ασανσέρ με τον θυρωρό της πολυκατοικίας. Απελπισμένος που δεν μπορεί να γυρίσει «κανονικά» ταινία, αρχίζει να αφηγείται το σενάριο της ταινίας που επρόκειτο να σκηνοθετήσει αν δεν είχε συλληφθεί. «Αν μπορούμε να διαβάσουμε μια ταινία, τότε γιατί να τη γυρίσουμε;», λέει κάποια στιγμή και παρατάει την προσπάθεια. Είναι μια περίεργη κινηματογραφική προσπάθεια, που καταγράφει τις σκέψεις του Παναχί πάνω στην ίδια την τέχνη του κινηματογράφου, τις προσωπικές του αγωνίες και τελικά λειτουργεί σαν ένα πείραμα που τεντώνει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη μυθοπλασία και το ντοκιμαντέρ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.