Του Γιάννη Σβώλου

Οι Έλληνες δεξιοτέχνες της κλασικής μουσικής κρατούν τον πήχη ψηλά, παρά τον μεγάλο ανταγωνισμό. Όχι στη χώρα μας, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά στις σπουδαίες ορχήστρες του κόσμου. Ας τους γνωρίσουμε καλύτερα.

Του Γιάννη Σβώλου

Όταν ακούμε για μετανάστευση σκεφτόμαστε αυθόρμητα τη μετεμφυλιοπολεμική Ελλάδα, την οποία εγκατέλειπαν ομαδικά χιλιάδες νέοι Έλληνες αναζητώντας καλύτερη τύχη αλλού. Αθόρυβη και αθέατη, η συνεχής διαρροή νέων Ελλήνων καλλιτεχνών της κλασικής μουσικής στο εξωτερικό συνιστά μια άλλη, σύγχρονη, όμοια τραυματική μετανάστευση, που ουδείς αρμόδιος πρόσεξε, ούτε ενδιαφέρθηκε να καταγράψει, πόσω μάλλον να συγκρατήσει. Όλοι γνωρίζουμε πως η Ευρώπη απορροφά ασταμάτητα νέους ταλαντούχους Έλληνες μουσικούς: σολίστες οργάνων, μονωδούς, αρχιμουσικούς. Η ακμάζουσα μουσική ζωή της με τα αναρίθμητα φεστιβάλ, τις εκατοντάδες ορχηστρών και λυρικών θεάτρων – η Γερμανία έχει τουλάχιστον 50, η Ιταλία περί τα 45, η Γαλλία 30 – χρειάζεται στρατιές νέων μουσικών διψασμένων για δουλειά και ανάδειξη. Αντίθετα, στην Ελλάδα της αδόξως λήξασας μεταπολίτευσης η επί δεκαετίες επικράτηση πολιτιστικού λαϊκισμού, η μόνιμη ανάσχεση κάθε απόπειρας ριζικού, ουσιαστικού εκσυγχρονισμού στους κρατικούς θεσμούς της κλασικής μουσικής και, κυρίως, η πλήρης αδιαφορία του κράτους για την ουσία της μουσικής ζωής, συρρικνώνουν ασφυκτικά κάθε δυνατότητα απασχόλησης νέων μουσικών, πριμοδοτώντας την κυριαρχία των εχόντων μέσον και θεσμική εξασφάλιση. Το φαινόμενο επαναλαμβάνεται σταθερά από την εποχή του Μητρόπουλου, της Κάλλας και της Αγνής Μπάλτσα μέχρι σήμερα.

Οι καλοί βρίσκουν πάντα τον δρόμο τους

Ευτυχώς η ζωή προχωρά. Αθόρυβα, τα ονόματα δεκάδων νέων Ελλήνων μουσικών αναδύονται σαν pop-ups σε σελίδες κριτικής ξένων εφημερίδων, μουσικών περιοδικών και ξενόγλωσσων ιστότοπων αφιερωμένων στην κλασική μουσική. Χάρη στα προ πολλού ανοιχτά σύνορα με την Ευρώπη όλοι τους διαθέτουν καλύτερη παιδεία και πληρέστερη ενημέρωση απ’ ό,τι παλαιότεροι ομότεχνοί τους, έστω κι αν συχνά υπολείπονται των ξένων. Εκεί που δεν υστερούν – ευτυχώς, τα γονίδια αγνοούν σύνορα και ρατσισμούς! – είναι τα φυσικά εφόδια: μουσική αντίληψη, ένστικτο, ευφυΐα, ποιότητες φωνών, εμφάνιση. Ασφαλώς, υπάρχει δριμύτατος ανταγωνισμός από τους εκ των πραγμάτων προνομιούχους Ευρωπαίους συναδέλφους αλλά και τους εκατοντάδες προικισμένους, ετοιμοπόλεμους μουσικούς που κατακλύζουν τη Δύση ερχόμενοι από πρώην ανατολικές χώρες και Ασία. Διόλου τυχαία, όσοι δικοί μας αναπτύσσουν σταδιοδρομίες στο εξωτερικό μοιράζονται συγκεκριμένα κοινά χαρακτηριστικά: μιλούν γλώσσες, δουλεύουν σκληρά, με σύστημα και υψηλό επαγγελματισμό, εκτιμούν σωστά ολόκληρο το ρεπερτόριο, κατανοούν και υπηρετούν συνειδητά την έννοια του ύφους και της ιστορικής ερμηνευτικής, συμμετέχουν με άνεση και πειστικότητα σε σύγχρονες σκηνοθεσίες λυρικών έργων. Και η τύχη κάποτε χαμογελά.

Δυνατές μπαγκέτες σε ελληνικά χέρια

Την τελευταία δεκαετία τρεις Έλληνες αρχιμουσικοί γύρω στα σαράντα, ο Κωνσταντίνος Καρύδης, ο Βασίλης Χριστόπουλος και ο Θεόδωρος Κουρεντζής, σταδιοδρομούν με επιτυχία στην Ευρώπη. Ύστερα από επιτυχημένες θητείες στη δεύτερη όπερα του Μονάχου και στην όπερα της Στουτγάρδης, ο πρώτος διευθύνει συχνά στις κρατικές όπερες της Βαυαρίας, της Φραγκφούρτης, του Βερολίνου και της Βιέννης, στο λονδρέζικο Κόβεντ Γκάρντεν και στο Άμστερνταμ, ενώ δίνει επίσης συμφωνικές συναυλίες. Πέρυσι ήταν ο πρώτος που πήρε το διεθνές βραβείο «Κάρλος Κλάιμπερ» στο Μόναχο. Το 2008 τον είδαμε στην Αθήνα να διευθύνει το «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας» του Μπρίττεν στο Φεστιβάλ Αθηνών, ενώ η «Κάρμεν» του από το Κόβεντ Γκάρντεν έγινε η πρώτη όπερα που κυκλοφόρησε σε 3D Blue-Ray DVD. Συμμαθητής του Καρύδη στη Μουσική Ακαδημία του Μονάχου, ο Βασίλης Χριστόπουλος είναι από το 2005 κορυφαίος αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Νοτιοδυτικής Γερμανίας στην Κωνσταντία, ενώ κατά καιρούς διηύθυνε παραστάσεις στην ΕΛΣ και στο Μέγαρο Μουσικής. Όταν τον περασμένο Μάιο, ύστερα από πολύμηνες αφανείς ζυμώσεις και αναβολές, του ανατέθηκε από το ΥΠΠΟΤ η καλλιτεχνική διεύθυνση της ΚΟΑ, κατόρθωσε σε χρόνο μηδέν να δώσει νέα πνοή στο ταλαιπωρημένο, πρώτο συμφωνικό σύνολο της χώρας. Ταυτόχρονα συνεχίζει διεθνή σταδιοδρομία. Σε λυρικές σκηνές του εξωτερικού διευθύνει και ο πολυβραβευμένος Θεόδωρος Κουρεντζής. Ο Έλληνας αρχιμουσικός – ξένες εφημερίδες τον έχουν χαρακτηρίσει «αναρχικό, ωραιοπαθή και ιδιοφυΐα»! – ζει στη Ρωσία, όπου έχτισε σταδιοδρομία στις αρχές της δεκαετίας του ’90, ενώ πρόσφατα άνοιξε τα φτερά του προς τη Δύση. Κινούμενος άνετα σε βασικό (Μότσαρτ, Βέρντι) και σύγχρονο ρεπερτόριο της όπερας (Προκόφιεφ, Μπεργκ, Σοστακόβιτς), το καλοκαίρι του 2010 διηύθυνε με μεγάλη επιτυχία το πρώτο, σύγχρονο ανέβασμα της όπερας του Μιετσισλάβ Βάινμπεργκ «Η επιβάτισσα» (1968) στο Φεστιβάλ της Μπρέγκεντς.

Ελληνικά αστέρια φωτίζουν ξένους ουρανούς

Πρωταγωνίστρια στην «Επιβάτισσα» ήταν η Έλενα Κελεσίδη. Γεννημένη στη Σοβιετική Ένωση από Έλληνες γονείς, με πλούσια σταδιοδρομία στο εξωτερικό, προσκαλείται στη χώρα μας μόνο για να τραγουδήσει Τζίνλτα, Λιού, Βιολέτα και Μιμή. Έξω τη θεωρούν άξια για πολύ απαιτητικότερους ρόλους: μόλις τον Ιανουάριο πρωταγωνίστησε στην παγκόσμια πρεμιέρα της όπερας «Ο βυσσινόκηπος» του 59χρονου συνθέτη Φιλίπ Φενελόν, που δόθηκε στην Όπερα του Παρισιού. Λυρική σκηνή όχι από τις «πρώτες» της Ευρώπης, το Ντίσελντορφ έχει υπάρξει τόπος θητείας πολλών Ελλήνων τραγουδιστών από τη δεκαετία του ’90 (Κατσούλη, Κορωναίος, Χριστογιαννόπουλος, Σταμπόγλης, Χατζησίμος κ.ά.). Κατά κανόνα όλοι επιστρέφουν κάποτε στην Ελλάδα, όπου όμως βρίσκονται αντιμέτωποι με το δίχως φαντασία, όχι πάντα ταιριαστό στις φωνές τους ρεπερτόριο της ΕΛΣ. Ο τενόρος Αντώνης Κορωναίος έχει τραγουδήσει στο Φεστιβάλ Ροσσίνι του Πέζαρο, στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου, αλλά και της Βιέννης, δίπλα στην Αγνή Μπάλτσα. Παράλληλα, η υψίφωνος κολορατούρα Βασιλική Καραγιάννη και η μεσόφωνος Ειρήνη Καράγιαννη τραγούδησαν στα «Παραμύθια του Χόφμαν» στο λονδρέζικο Κόβεντ Γκάρντεν και στη Σκάλα του Μιλάνου αντίστοιχα. Άλλοι, πιο δυναμικοί συνάδελφοί τους εκπατρίζονται για καλά καταλαμβάνοντας περίοπτες θέσεις σε λίστες ατζέντηδων που τροφοδοτούν μεγάλα θέατρα. Έχοντας τραγουδήσει για χρόνια στην ΕΛΣ και σε παραγωγές του ΟΜΜΑ, ο βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος εμφανίζεται πλέον μόνον έξω. Πέρυσι κέρδισε το κοινό ως Ντον Τζοβάννι σε Νέα Υόρκη και Βουδαπέστη. Ύστερα από εξάχρονη θητεία στην όπερα της Νυρεμβέργης, ο βαρύτονος Δημήτρης Τηλιακός τραγουδά πρωταγωνιστικούς ρόλου Βέρντι και Πουτσίνι σε μεγάλες δυτικές σκηνές. Κατά πόδας τούς ακολουθεί ο Δημήτρης Πλατανιάς, που πρόσφατα εμφανίστηκε στο Φεστιβάλ της Μπρέγκεντς, ενώ τώρα θα τραγουδήσει Ριγκολέτο στη Μαδρίτη. Σχεδόν αποκλειστικά στο εξωτερικό, κυρίως στον γερμανόφωνο χώρο, εμφανίζεται ο επίσης βαρύτονος Άρης Αργύρης, που αυτή την εποχή ερμηνεύει τους τέσσερις «κακούς» χαρακτήρες στα «Παραμύθια του Χόφμαν» του Όφενμπαχ στο βιεννέζικο Τεάτερ αν ντερ Βην. Η Ελλάδα μοιάζει να μετατρέπεται σε χώρα εξαγωγής βαρύτονων!

Τραγουδίστριες όπως η Ελληνογερμανίδα Άνια Χαρτέρος και η Σοφία Βογιατζόγλου-Μητροπούλου, που σταδιοδρομούν έξω, παραμένουν ουσιαστικά άγνωστες στην Ελλάδα. Σε αστέρια πρώτου μεγέθους, που φωτίζουν ξένους ουρανούς έχουν εξελιχθεί οι υψίφωνοι Αλεξία Βουλγαρίδου και Μυρτώ Παπαθανασίου. Την πρώτη ακούσαμε ως Μαργαρίτα στο θαυμάσιο «Φάουστ» της ΕΛΣ, τη δεύτερη πέρυσι στο Μέγαρο Μουσικής σε εκπληκτική συναυλιακή παρουσίαση του «Έτσι κάνουν όλες» υπό τον Ζερεμύ Ρορέρ, ενώ αυτές τις μέρες τραγουδά «Ρούσαλκα» του Ντβόρζακ στις Βρυξέλλες. Δεν θα έπρεπε όλοι αυτοί να επαναπατριστούν στην ΕΛΣ εν όψει της έναρξης λειτουργίας του «Σταύρος Νιάρχος»; Αντίστοιχα ενδιαφέρουσα είναι η αύξουσα παρουσία Ελλήνων σολίστ οργάνων στο εξωτερικό: Λεωνίδας Καβάκος, Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης, Ερμής Θεοδωράκης, Σπύρος Μουρίκης, Απόστολος Παλιός, Διονύσης Γραμμένος, Αρετή Ζούλια, Κουαρτέτο Τετρακτύς, Θόδωρος Κερκέζος…

Ανοδικοί δείκτες στο χρηματιστήριο της δισκογραφίας

Το μέτρο της επιτυχίας των Ελλήνων μουσικών στο εξωτερικό αποδίδει έμμεσα και η εντυπωσιακά αύξουσα παρουσία τους στη δισκογραφία. Ήδη από τη δεκαετία του ’90, πολυπληθής ομάδα συμμετείχε στη σταδιακή ηχογράφηση έργων Σκαλκώτα για τη σουηδική BIS (Χριστοδούλου, Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, Δεμερτζής, Αστεριάδου, Κιτσοπούλου, Σαμαλτάνος, Παπαβασιλείου κ.ά.). Δραστηριοποιούμενη με επιχειρησιακά και καλλιτεχνικά υγιές κριτήριο, το 2007 μια ομοίως πολυμελής παρέα ακμαίων μονωδών, έχοντας επικεφαλής τον πιανίστα και εκλεκτό αρχιμουσικό Γιώργο Πέτρου, εισέβαλε θεαματικά στον χώρο του μπαρόκ (Νέζη, Κατσούλη, Παπαρίζου, Καράγιαννη, Μπάκα, Μαγουλάς, Σπανός, Κορωναίος, Χριστόπουλος κ.ά.). Συνδυάζοντας σκηνικές παραγωγές με ηχογραφήσεις στη γερμανική εταιρεία MDG πέτυχαν θαυμάσιο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα και διεθνή εμπορική επιτυχία σε έργα Χαίντελ («Θησέας», «Αριάδνη στην Κρήτη», «Ιούλιος Καίσαρας», «Ορέστης», «Ταμερλάνος»). Πρόσφατα η ίδια περίπου ομάδα μάς έδωσε μια εξαιρετική ελληνική πρεμιέρα της «Κλέλιας» του Γκλουκ, που επίσης ηχογραφήθηκε για την MDG. Ομοίως αυξάνονται οι ηχογραφήσεις με Έλληνες μουσικούς στην Naxos: ο σαξοφωνίστας Θόδωρος Κερκέζος διαθέτει τρεις, η πιανίστρια Λορέντα Ράμου μία (έργα Δραγατάκη), η ΚΟΑ υπό τον Φιδετζή μία (Καλομοίρης), η ΚΟΘ υπό τον Μιχαηλίδη δύο, όπου στην πιο πρόσφατη συνοδεύουν τον Άλντο Τσικολίνι σε Κοντσέρτα για πιάνο του Μπετόβεν, η υψίφωνος Μυρτώ Παπαθανασίου μία («Τούρκος στην Ιταλία»). Και σίγουρα έπεται συνέχεια!

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.