Της Κωστούλας Τωμαδάκη

Το χαρμόσυνο γεγονός της Ανάστασης υμνούν με θαυμαστή σφοδρότητα ο εθνικός ποιητής μας και ο «Άγιος» των ελληνικών γραμμάτων. Συγκλονιστικές ποιητικές εικόνες της αναστάσιμης χαράς στο έργο του Σολωμού και του Παπαδιαμάντη.

Της Κωστούλας Τωμαδάκη

Το χαρμόσυνο γεγονός της Ανάστασης υμνούν με θαυμαστή σφοδρότητα ο εθνικός ποιητής μας και ο «Άγιος» των ελληνικών γραμμάτων. Συγκλονιστικές ποιητικές εικόνες της αναστάσιμης χαράς στο έργο του Σολωμού και του Παπαδιαμάντη.

Οι υποβλητικές αφηγήσεις του Σκιαθίτη κοσμοκαλόγερου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και ο τολμηρότατος λυρισμός των στίχων του Διονύσιου Σολωμού εκφράζουν, όχι μόνο το κλίμα των ημερών, αλλά και μια ολόκληρη εποχή. Οι ποιητικές εικόνες των δύο εμβληματικών συγγραφέων γίνονται το όχημα για το απόλυτο εσωτερικό ταξίδι, επειδή, σύμφωνα με τον Οδυσσέα Ελύτη, «…πέφτουν επάνω στην ψυχή μας σαν μεγάλες πεταλούδες που αλλάζουν ολοένα θέση, αφήνοντας μια στιγμή να δούμε στα διάκενα τη χρυσή παραλία όπου θα μπορούσαμε να ’χαμε περπατήσει χωρίς βάρος, χωρίς αμαρτία…».

 «Φιληθήτε γλυκά χείλη με χείλη»

 «Φως που πατεί χαρούμενο τον Άδη και το Χάρο», ο στίχος του Σολωμού είναι η βεβαίωση της κατάργησης του θανάτου, η λάμψη στο σκοτάδι, η ακύρωση του θανάτου, η Ανάσταση. Έχει προηγηθεί η περιγραφή της βάρβαρης σφαγής τον πολιορκημένων Μεσολογγιτών και οι σκληρές μάχες σώμα με σώμα μετά την ηρωική έξοδο. Στο Β’ Σχεδίασμα των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» ο Σολωμός επιλέγει τον δεκαπεντασύλλαβο, παραδοσιακό στίχο της δημοτικής ποίησης.

Κατά τον Νικόλαο Τωμαδάκη, καθηγητή Βυζαντινολογίας, ο εθνικός μας ποιητής «συνεκινείτο εκ της παιδικής ηλικίας από την Ορθόδοξο Εκκλησία και η Ορθοδοξία τον είχε φέρει πλησίον προς την λογίαν παράδοσιν».

«Ο Σολωμός ήταν θρήσκος και στην ποίησή του υπάρχει ο Θεός, αυτή η παρηγοριά και η ελπίδα των δυστυχισμένων, η συναισθηματική λευτεριά των ποιητών», σημειώνει ο Βάρναλης.

Το 1826 ο Σολωμός άρχισε να γράφει τον «Λάμπρο». Η ποίησή του λυρική αλλά και παράδοξα σκληρή ανατομία της ανθρώπινης ψυχής. Στα δεκαέξι οχτάστιχα του «Λάμπρου», που θα μείνει απόσπασμα, η ποιητική έκφραση φτάνει στην τελειότητα αποτυπώνοντας τον θάνατο και τη γέννηση μαζί.

«Δάφνες εις κάθε πλάκα έχουν οι τάφοι/Και βρέφη ωραία στην αγκαλιά οι μανάδες».

Με απλή γλώσσα ο Σολωμός μπορεί να εκφράσει κατά τον Λίνο Πολίτη «και τα πλέον απόκρυφα αισθήματα» και «να παραστήσει τα πλέον μυστηριώδη νοήματα του Χριστιανισμού». Ο Λάμπρος είναι ο τραγικός ήρωας που κουβαλάει όλη την αμαρτία του κόσμου. Μια τραγική φιγούρα που προκαλεί απέχθεια και δέος. Η ύβρις και η κάθαρση. Το βράδυ της Λαμπρής είχε μείνει μόνος του μέσα στην εκκλησία αναλογιζόμενος τα κρίματά του. Αντιμέτωπος με τους εφιάλτες του βγαίνει από την εκκλησία «γιατί στα σωθικά του ανάφτει» το ιερό φως.

Η απλότητα και η μουσικότητα της ποίησης του Σολωμού κορυφώνονται στο απόσπασμα «Η ημέρα της Λαμπρής».

«Καθαρότατον ήλιο επρομηνούσε/Της αυγής το δροσάτο ύστερο αστέρι,/Σύγνεφο, καταχνιά, δεν απερνούσε/Τ’ ουρανού σε κανένα από τα μέρη./Και από κει κινημένο αργοφυσούσε/Τόσο γλυκό στο πρόσωπο τ’ αέρι,/Που λες και λέει μες στης καρδιάς τα φύλλα:/ Γλυκιά η ζωή κι ο θάνατος μαυρίλα. Χριστός Ανέστη! Νέοι, γέροι και κόρες,/Όλοι, μικροί, μεγάλοι, ετοιμαστήτε./Μέσα στες εκκλησιές τες δαφνοφόρες/Με το φως της χαράς συμμαζωχτήτε./Ανοίξετε αγκαλιές ειρηνοφόρες/Ομπροστά στους Αγίους και φιληθήτε./Φιληθήτε γλυκά χείλη με χείλη/Πέστε Χριστός Ανέστη εχθροί και φίλοι».

Η αγραμπελιά μυροβολούσα εις τους φράκτας 

 Τα βάσανα και οι πίκρες χαράζουν τον δρόμο του Σκιαθίτη «Άγιου των γραμμάτων». «Κοσμοκαλόγερο» ονομάζει τον Παπαδιαμάντη ο Παύλος Νιρβάνας και τον περιγράφει να βαδίζει σκυφτός με τα χέρια πίσω, με ξεφτισμένες πάντα τις άκρες των μανικιών του, να κάθεται σε απόμερα καφενεία συντροφιά με απλούς ανθρώπους. Η ζωή του κυλά ήσυχη και στερημένη. Στον κόσμο του Παπαδιαμάντη πρωταγωνιστούν οι ναυτικοί, οι βοσκοί, οι μαυροντυμένες γριές, τα παιδιά: οι καθημερινοί αγράμματοι άνθρωποι που υπομένουν καρτερικά τα χτυπήματα που τους δίνει η ζωή. Οι πασχαλινές διηγήσεις του «κυρ-Αλέξανδρου» μας μεταφέρουν τη νοσταλγία της χαμένης παιδικότητας, τις μοσχοβολιές της φύσης, το χαρμόσυνο μήνυμα της ζωής. Το φως των κεριών ενσταλάζει τη μεταφυσική πνευματικότητα που απλόχερα σκορπίζει η πένα του Παπαδιαμάντη.

Η εαρινή πανδαισία των χρωμάτων και των αρωμάτων της γης στο πλημμυρισμένο στο φως Αιγαίο συμπράττει με τη λαμπρότητα της Ανάστασης στο διήγημα «Στην Αγι-Αναστασά».

«…{…} Και η αγραμπελιά η χιονανθής, η λευκάζουσα και μυροβολούσα εις τους φράκτας, λευχείμων μυροφόρος εορτάζουσα την Ανάστασιν, και ο κισσός και το αγιόκλημα, πλόκαμοι της Ανοίξεως, εξαπλούσης την μυροβόλον κόμην της ανά τους αγρούς, διέχυνον ζωηροτέραν εν τη νυχτί την ευωδίαν των εις τον αέρα…» (εφημ. «Ακρόπολις», 4/4/1992).

Η απόλαυση της παπαδιαμαντικής γραφής κορυφώνεται με τις ζωντανές λυρικές εικόνες που κρατάμε βαθιά στην ψυχή μας.

«…Ωραία δέ και γλυκεία ήτο η σκηνή…», περιγράφει ο συγγραφέας την Ανάσταση στον ερειπωμένο ναό με τον παπά να ψάλλει το αναστάσιμο τροπάριο, «από το τρέμον, υπό την πνοήν της αύρας της νυχτερινής, φως πεντήκοντα λαμπάδων, σκηνή φωτεινή και σκιερά, διαυγής και μυστηριώδης…».

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.