Του Γιάννη Σβώλου

Την Κυριακή η Εθνική Λυρική Σκηνή ανεβάζει στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, την όπερα του Βέρντι «Τροβατόρε» (Ο τροβαδούρος), σε σκηνοθεσία του Ιταλού Στέφανο Πόντα.

Του Γιάννη Σβώλου

Την Κυριακή η Εθνική Λυρική Σκηνή ανεβάζει στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, την όπερα του Βέρντι «Τροβατόρε» (Ο τροβαδούρος), σε σκηνοθεσία του Ιταλού Στέφανο Πόντα. Μπορεί αυτός ο ιδιαίτερος καλλιτέχνης του λυρικού θεάτρου να μην είναι ευρέως γνωστός στη χώρα μας, όμως έχει στο ενεργητικό του περισσότερες από 60 παραγωγές σε θέατρα της νότιας Ευρώπης και της λατινικής Αμερικής. Ιδού τι λέει για τη σκηνοθετική δουλειά του.

Είστε διεθνώς γνωστός ως «καταπληκτικός μάγος της όπερας», σαςέχουν αποκαλέσει «Φάουστ του New Age». Πώς θα περιγράφατε τον εαυτό σας;

Κάνω τα πάντα μόνος. Για μένα πρωτεύουσα σημασία έχει η συναισθηματική ανταπόκριση του κοινού, όχι η διανοητική κατανόηση. Όταν προσεγγίζω μια καινούργια όπερα ακούω πρώτα τη μουσική, αφουγκράζομαι τα μηνύματά της και τότε όλα αναδύονται μέσα μου: αισθάνομαι τον χώ­ρο, βλέπω τα σκηνικά και τα κουστούμια, τα φώτα, την κίνηση… Οι φωτισμοί είναι πολύ σημαντικοί στη δουλειά μου. Το φως έχει μια ιδιαίτερη αντιστοιχία προς τη μουσική, καθώς δεν έχει ύλη ή σώ­μα: είναι μόνο ψυχή. Συνεπώς οι φωτισμοί μπορούν να αποδώσουν την πνευματική διάσταση της μουσικής. Στην προσωπική μου γλώσσα έκφρασης όλα είναι μεταξύ τους αλληλένδετα. Εξαρχής συλλαμβάνω τις διάφορες συνιστώσες της σκηνικής παραγωγής ως αξεδιάλυτα μέρη ενός όλου και προσεγγίζω τη δουλεία μου από καθαρά υλική, πρακτική σκοπιά, αλλά και με μια αίσθηση θρη­σκευτικού σεβασμού στο αντικείμενό της. Γι’ αυτό και περιγράφω τον εαυτό μου ως τεχνίτη και όχι ως καλλιτέχνη.

Ποιες είναι οι καταβολές της προσωπικής σας αισθητικής;

Είχα μια μάλλον προβληματική, μοναχική παιδική ηλικία. Ψάχνοντας τρόπο να βγω έξω από τον εαυτό μου, βρήκα διέξοδο στην ιστορία της τέχνης, στα εικαστικά. Όμως, γύρω στα είκοσι, κατά­λαβα ότι αυτό δεν μου αρκούσε. Ο κόσμος της όπερας μου έδωσε τη δυνατότητα να συνδυάσω, να συνενώσω όλες τις δημιουργικές εμπειρίες μου σε κάτι ενιαίο. Στην όπερα οι χαρακτήρες δεν μιλούν, αλλά τραγουδούν, η μουσική σε μεταφέρει σε μια διάσταση διαφορετική από αυτήν της καθημερινής πραγματικότητας. Όσον αφορά στον τρόπο που αντιμετωπίζω το φως, άντλησα τις βασικές εικαστικές συνιστώσες της τέχνης μου κυρίως από τον Καραβάτζιο και εν μέρει από τον Ρέμπραντ!

Ο «Τροβαδούρος» είναι μια όπερα με σκοτεινή υπόθεση. Ποια είναι η κεντρική ιδέα της σκηνοθεσίας σας;

Το Ηρώδειο διαθέτει τη δική του, πολύ δυνατή ιστορική ακτινοβολία. ως σκηνοθέτη, με στρέφει στις απώτατες καταβολές της όπερας, στην αρχαία τραγωδία και στη φιλοσοφία, τον Αρχαίο Ελ­ληνικό Κόσμο. Αισθάνομαι σαν να επιστρέφω στο σπίτι μου έχοντας διανύσει πολύ μακρύ δρόμο. Στον «Τροβαδούρο» αναζητώ τη σύνθεση καθαρά σε επίπεδο συμβολισμού. Η σκηνοθεσία μου δεν είναι ούτε παραδοσιακή, ούτε σύγχρονη, αλλά αναδίδει το άρωμα του αρχαίου, του παλαιού. Τα υλικά των σκηνικών, τα υφάσματα, όλα μοιάζουν να φέρουν μνήμες, χνάρια αιώνων, χωρίς ωστόσο να παραπέμπουν σε συγκεκριμένη εποχή. Έτσι είναι και η ιστορία που καλούμαι να αφη­γηθώ: παλιά, μοιραία, αρθρωμένη με όλους τους μηχανισμούς εξέλιξης της δράσης που εφηύραν οι Έλληνες τραγικοί. Εγώ εισάγω μια σαφή διχοτομία, μία τονισμένη αντιπαράθεση ανάμεσα στον οργανικό κόσμο του Μανρίκο και στον ορθολογιστικό κόσμο του Κόμη Ντι λούνα, ανάμεσα στον έρωτα και τον θάνατο. Όλα αποδίδονται διαιρεμένα σε δύο αντιθετικούς πόλους έντασης που τελικά ταυτίζονται, διότι οι δύο άνδρες είναι αδέλφια. Η Ατσουτσένα είναι ένα τέρας που βρίσκεται ακριβώς στη μέση. Γοητευμένοι από τη δύναμη της μουσικής του Βέρντι, ενίοτε παραβλέπουμε πόσο σύνθετος είναι αυτός ο γυναικείος ρόλος. Συνήθως την απεικονίζουν ως μάγισσα, όμως πε­ριέχει πολλές στρώσεις αλληλοσυγκρουόμενων συναισθημάτων. Εγώ αποφεύγω τελείως αυτό το γραφικό στερεότυπο και την αποδίδω ως τραγικό πρόσωπο που διέπεται από τη βαθιά αξιοπρέ­πεια μια Ιοκάστης ή ενός Οιδίποδα επί Κολωνώ.

Αφηγείστε ιστορίες;

Ασφαλώς ναι, αλλά δεν πιστεύω σε μια περιγραφική σκηνοθεσία: δεν είναι ανάγκη να ξανασυ­ναντάμε επί σκηνής την ίδια μιζέρια που αντιμετωπίζουμε στη σύγχρονη ζωή. Η όπερα δεν είναι κινηματογράφος, είναι ένα δοχείο ονείρων, όπου ο καθένας καλείται να αναγνωρίσει αυτό που ήδη κουβαλά μέσα του. Επίσης δεν έχει ανάγκη εκσυγχρονισμού, είναι άχρονη, καθαρή. Για μένα εκσυγχρονισμός σημαίνει να της προσδίδεις πειστικότητα, να της εμφυσάς δύναμη, συναίσθημα, να τη φορτίζεις με μήνυμα που περνά στο κοινό. Σήμερα όλοι βιάζονται, όλα εστιάζουν στο φαί-νεσθαι, επιδεικνύονται, εκτίθενται, επεξηγούνται˙ τελικά όλα μετατρέπονται σε ένα είδος πορνο­γραφίας της πρόσληψης. Χρειάζεται, λοιπόν, ένας τρόπος, ένα μέσο για να ανακαλύψουμε πάλι το μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μουσική λειτουργεί όπως το όνειρο ή το ασυνείδητο. ως «ολοκληρωμένο έργο τέχνης» η όπερα μπορεί να οδηγήσει τον θεατή να αναζητήσει την προσω­πική του αλήθεια.

INFO: Ο«Τροβαδούρος» του Βέρντι, σε σκηνοθεσία Στέφανο Πόντα, παρουσιάζεται από την ΕΛΣ στο Ηρώδειο στις 10, 12, 13, 14 Ιουνίου σε διπλή διανομή και μουσική διεύ­θυνση Λουκά Καρυτινού.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.