Της Ιωάννας Μπλάτσου

Τα τελευταία χρόνια είχε δημιουργηθεί ένα κακό προηγούμενο στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου με τους ξένους σκηνοθέτες που ανέβαζαν εκεί αρχαίες τραγωδίες.

Της Ιωάννας Μπλάτσου

Τα τελευταία χρόνια είχε δημιουργηθεί ένα κακό προηγούμενο στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου με τους ξένους σκηνοθέτες που ανέβαζαν εκεί αρχαίες τραγωδίες. Σαν τα αρχαία ελληνικά κείμενα να είχαν ρήτρες που να απαγόρευαν τη σκηνοθεσία τους από αλλοεθνείς καλλιτέχνες, πλην των Ελλήνων. Τι κι αν ουκ ολίγοι Έλληνες σκηνοθέτες είχαν κατά καιρούς ασχημονήσει πάνω στα αρχαία ποιήματα… «Ο Έλλην είναι ωραίος αλλά ο αλλοδαπός αλλιώς»… Όλοι θυμόμαστε τα έκτροπα, που περισσότερο θύμιζαν ποδοσφαιρικό αγώνα παρά πολιτιστικό γεγονός, με μέρος των θεατών να γιουχάρουν τον Ανατόλι Βασίλιεφ για τη «Μήδειά» του, τον Ντίμιτερ Γκότσεφ για τους «Πέρσες» του, τον Ματίας Λάνγκχοφ για τις «Βάκχες» του. Με τον Λιθουανό σκηνοθέτη Τσέζαρις Γκραουζίνις να «ανοίγει» τα φε­τινά Επιδαύρια με τον σοφόκλειο «Οιδίποδα τύραννο», κάποιοι κρατούσαν την ανάσα τους ενθυμούμενοι τις πρόσφατες πομπές μας. «Εδώ δεν σεβάστηκαν τον δά­σκαλο Βασίλιεφ, θα κολλήσουν σε νεότερους σκηνοθέ­τες;» άκουσα έναν κύριο να λέει στο αρχαίο θέατρο του Πολυκλείτου λίγο πριν αρχίσει η αρχαία τραγωδία του Σοφοκλή. Και η αλήθεια είναι ότι στο πρώτο 15λεπτο της παράστασης πολύ φοβήθηκα μήπως η προφητεία του προλαλήσαντος βγει αληθινή.

Σαν μέσα από τη σκόνη του χρόνου

Η παράσταση του Γκραουζίνις ανήκει στο 2% της εξαίρεσης του κανόνα που θέλει τους έμπειρους κρι­τικούς και θεατρόφιλους να ξέρουν τι να περιμένουν από ένα θέαμα μέσα στα πρώτα 5 λεπτά της ροής του. Ο «Οιδίποδας τύραννος» του Λιθουανού σκηνοθέτη άρχιζε ευχάριστα λιτά, με την ορχήστρα γυμνή, χωρίς ίχνος σκηνικού, αφήνοντας χώρο στο φυσικό κάλλος του περιβάλλοντος τοπίου του θεάτρου και στη θερα­πευτική ησυχία του σούρουπου, να αγκαλιάσουν τους σύγχρονους θεατές και υποκριτές, αλλά και το αρχαίο κείμενο. Στη συνέχεια, σαν να τους κυοφορούσε η δύση της ημέρας, οι ηθοποιοί ξεπροβάλλουν από το βάθος, πίσω από τη σκηνή και μέσα από τα δέντρα σαν ένα μπουλούκι περιπατητών με «πατιναρισμένα» γκρι-μπεζ κοστούμια (Κένι ΜακΛέλαν), σαν μέσα από τη σκόνη του χρόνου.

Κουβαλούν, πέρα από κάποια μουσικά όργανα, τα οποία σηματοδοτούν την άφιξή τους, και το «σκηνικό» (Κένι ΜακΛέλαν) της αναπαράστασης της «τελειότε­ρης τραγωδίας»: δύο φύλλα πόρτας (το αφαιρετικό σύμβολο της πύλης του παλατιού της Θήβας), δύο καβαλέτα (αναφορά στην εκ νέου δημιουργία του λαο­φιλούς «Οιδίποδα» μέσα από τη ματιά του σκηνοθέτη αλλά και του θεατή) πάνω στα οποία θα στερεώσουν αργότερα τις πόρτες του παλατιού του Λαΐου, ένα χαλί (παραπομπή στις αναδιπλώσεις του διηνεκούς χρό­νου μέσα στις οποίες διπλώνονται και ξεδιπλώνονται η αφήγηση και «η των ηθοποιών πράξις»). Την ιδέα, βέβαια, των ηθοποιών-περιπατητών στο άχρονο μο­νοπάτι της παγκόσμιας πολιτισμικής παρακαταθήκης, μέσα από τους οποίους «γεννιέται» ο αρχαίος μύθος, την είδαμε πρόσφατα, πρόπερσι στον «Ορέστη» του Γιάννη Χουβαρδά και πέρσι στον «Ηρακλή μαινόμενο» του Μιχαήλ Μαρμαρινού. Η επιρροή μάς πάει πιο πίσω, στον «Θίασο» του Θόδωρου Αγγελόπουλου αλλά και στο θέατρο της Αριάν Μνουσκίν. Είναι γνωστό: παρθε­νογένεση δεν υπάρχει στην τέχνη. Όλα καλά, λοιπόν, μέχρι εδώ. Στη συνέχεια, όμως, κάποια ανένταχτα στη δραματουργική δομή του κειμένου παρωδιακά στοι­χεία, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν προκύπτουν μέσα από τη δραματουργία του αρχαίου ποιήματος, και η χωρίς σκηνοθετική αποφασιστικότητα στημένη σκηνή του μάντη Τειρεσία, θολώνουν τις προθέσεις και την κατεύθυνση της παράστασης. Μετά, όμως, από την –εξαιρετικής σύλληψης– σκηνή μεταμόρφωσης του Τειρεσία σε Ιοκάστη με το γκρι αρζάν της φόρεμα και την ουρά τεσσάρων μέτρων απλωμένη γύρω της, που την έκανε να μοιάζει σαν να αιωρείται μεταξύ δύο πραγματικοτήτων, δύο ιστοριών και δύο ταυτοτήτων, η παράσταση σαν να αυτοσυντονίζεται στο κέντρο της, ρέοντας λιτή και χωρίς επιπλέον αποπροσανατολι­σμούς, αφηγούμενη την τραγική ιστορία του «γιου της τύχης», ο οποίος «γεννήθηκε από αίμα που δεν έπρεπε, έσμιξε με το αίμα που δεν έπρεπε και έχυσε το αίμα που δεν έπρεπε».

Διανομή αλά Σοφοκλή

Ο Τσέζαρις Γκραουζίνις, έχοντας οχτώ άντρες ηθο­ποιούς στη διάθεσή του, επέλεξε να κάνει τη διανομή ρόλων όπως στα χρόνια του Σοφοκλή: τρεις υποκριτές μοιράζονται τους βασικούς ρόλους και οι υπόλοιποι ηθοποιοί αναλαμβάνουν τον ρόλο του χορού. Ο Αιμίλι­ος Χειλάκης (Οιδίποδας), με την άριστη άρθρωσή του, το εκτόπισμα της φωνής του και τη συνεχώς δουλε­μένη τεχνική του, είναι ιδανικός ερμηνευτής μεγάλων ρόλων και έργων. Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, ομοίων προσόντων, κλέβει την παράσταση με τον μι­κρό αλλά καθοριστικό ρόλο του Θεράποντα, ενώ είναι αιφνιδιαστικά πειστικός ως Ιοκάστη, χωρίς να προδίδει την τεστοστερόνη του για να αποδώσει τη θηλυκή απόχρωση ενός ρόλου, ο οποίος ούτως ή άλλως αρχικά ήταν γραμμένος για άνδρα υποκριτή στην αρχαιότητα. Ο Τειρεσίας του, όμως, δεν έχει βρει την ισορροπία του. Ο Χρήστος Σαπουντζής, με τρεις ρόλους στη φαρέτρα του (Κρέων, Αγγελος, Εξάγγελος), εντυπωσιάζει με την ερμηνευτική διαύγεια και των τριών. Στα συν της παρά­στασης, η σύγχρονη μετάφραση του Μίνωα Βολανάκη και οι υποβλητικοί φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου, ο οποίος χρησιμοποίησε αρκετά τους προβολείς εδά­φους περιμετρικά της ορχήστρας, μεγεθύνοντας τα πάθη αλλά και την κάθαρση των ηρώων.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.