Η περίπτωση της μεταπολεμικής Ελλάδας εντός του παγκοσμίου συστήματος θα μπορούσε να κατανοηθεί ως κίνηση εκκρεμούς μιας κατεξοχήν ημιπεριφερειακής κοινωνίας και οικονομίας από τα όρια της περιφερειακότητας προς το κέντρο (έως τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας) και αντιστρόφως (με εκθετικό, φευ, ρυθμό την τελευταία πενταετία).

Η περίπτωση της μεταπολεμικής Ελλάδας εντός του παγκοσμίου συστήματος θα μπορούσε να κατανοηθεί ως κίνηση εκκρεμούς μιας κατεξοχήν ημιπεριφερειακής κοινωνίας και οικονομίας από τα όρια της περιφερειακότητας προς το κέντρο (έως τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας) και αντιστρόφως (με εκθετικό, φευ, ρυθμό την τελευταία πενταετία).

Το πλαίσιο του σταδίου της ιδιότυπης ανοδικής ελλαδικής ημιπεριφερειακότητας συγκροτήθηκε από:

α) ισχυρότατες κοινωνικές συγκρούσεις για αναδιανομή δικαιωμάτων, πλούτου και χώρου,·
β) πολιτικό σύστημα, του οποίου η κεντρική προκείμενη – ήτοι η απομείωση και εκτροπή των πιέσεων από τα χαμηλά στρώματα μέσω εκτεταμένου δικτύου πελατειακών σχέσεων και της μη θεσμικής ή παραθεσμικής λειτουργίας – εν πολλοίς κληρονομήθηκε αυτούσια από τον παλαιοκομματισμό του 19ου αιώνα,·
γ) μη υιοθέτηση ολοκληρωμένου στρατηγικού μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης και συνεπώς ανοχή ή και δημιουργία υπέρμετρα ευνοϊκών συνθηκών για πολυεπίπεδες μεταπρατικές παρασιτικές οικονομικές πρακτικές,·
δ) ψευδεπίγραφα ή θνησιγενή εκ των άνω εκσυγχρονιστικά εγχειρήματα, τα οποία εν τέλει ευνόησαν την επανασυγκέντρωση πλούτου,·
ε) αρχικά ισχυρή εξάρτηση από τη Βρετανία και στη συνέχεια τις ΗΠΑ, ενώ μεταπολιτευτικά πολυδιάστατα στρεβλωμένη υιοθέτηση κι ενσωμάτωση του κοινού θεσμικού κεκτημένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εντός αυτού του υποδείγματος ονομαστικής οικονομικής μεγέθυνσης, δίχως εδραία και μεσοπρόθεσμα βιώσιμη ανάπτυξη, η εγχώρια μεταπολεμική κοινωνική Ιστορία σχηματικά χαρακτηρίζεται από την επικέντρωση σε δύο τομείς: την εκπαίδευση και την οικοδομική δραστηριότητα. Αλληλοσυμπληρούμενα, τα δύο αυτά πεδία αφορούν πρωτίστως στη συμβολική και υλική επισφράγιση της κοινωνικής ανέλιξης φτωχών αγροτικών κι εργατικών στρωμάτων εντός του αστικού και ημιαστικού περιβάλλοντος.

Όπως σχεδόν σε κάθε άλλη πτυχή της σύγχρονης ελλαδικής πραγματικότητας, έτσι και στους δύο αυτούς τομείς το θεσμικό πλαίσιο το οποίο τους αφορά συγκροτήθηκε αποσπασματικά και κατά περίπτωση, προκαλώντας αδιανόητες στρεβλώσεις. Το μοναδικό παγκοσμίως φαινόμενο της οργανωμένης παραπαιδείας και η μη συγκρίσιμη μεταξύ των θεωρούμενων ανεπτυγμένων χωρών διάχυση της αυθαίρετης δόμησης συνιστούν την επιτομή της ιδιότυπης ελλαδικής ημιπεριφερειακότητας.

Η ελλαδική παλινδρόμηση της τελευταίας δεκαετίας οφείλεται στο ότι συνέπεσε χρονικά η αναπόδραστη τελμάτωση του μεταπολεμικού εγχώριου ανερμάτιστου υποδείγματος με τη μερική αναδιάρθρωση του παγκοσμίου συστήματος – προάγγελο των τεκτονικών αλλαγών του, τις οποίες θα επιφέρει η ανάληψη της πρωτοκαθεδρίας από τις ασιατικές δυνάμεις και η συνολική υποχώρηση της Δύσης.

Στο πλαίσιο αυτής της επιταχυνόμενης καθοδικής πορείας, είναι αναμενόμενο ότι ο ίδιος ο συμβολικός πυρήνας της νεοελληνικής πραγματικότητας αποδομείται, εξαερώνεται και επανασυγκροτείται με – μερικώς – προβλέψιμους τρόπους:

α) Με την προ ολίγων ημερών απόλυση από την κεντρική υπηρεσία του υπουργείου Παιδείας δεκάδων επιστημόνων με διδακτορικούς τίτλους, καταλύθηκε όχι μόνο η κοινή λογική, αλλά οριστικά κατατροπώθηκε το κέντρο του νοήματος του βίου της μεταπολεμικής ελλαδικής μικροαστικότητας που ήδη από τη δεκαετία του 1980 αυτοπροσδιοριζόταν πολιτισμικά και υλικά ως σταθερή και διασφαλισμένη μεσοαστικότητα διά της επένδυσης στην κατοχή υψηλού επιπέδου τυπικών εκπαιδευτικών προσόντων.·
β) Με το υπό συζήτηση από το Κοινοβούλιο σχέδιο νόμου το οποίο φέρει τον ψευδεπίγραφο τίτλο «Αντιμετώπιση αυθαίρετης δόμησης – Περιβαλλοντικό Ισοζύγιο και λοιπές διατάξεις», επιχειρείται ιδιότυπος εξαγνισμός του μοιραίου για την περιβαλλοντική ισορροπία της χώρας πλέγματος που αποτελούν το κατεστημένο πολιτικό σύστημα και ο κατεξοχήν στρεβλωμένος τομέας παραγωγικής δραστηριότητας, ήτοι ο, με την ευρεία έννοια, κατασκευαστικός κλάδος. Η μέθοδος του ιδιότυπου εξαγνισμού αφορά στην κατά το δυνατό ευρύτερη διάχυση των ευθυνών για την αυθαίρετη δόμηση και στη γενική άφεση αμαρτιών διά χαμηλοτάτου χρηματικού τιμήματος. Το γεγονός ότι η γενική χωροταξική και πολεοδομική ιντουλγκέντσια θα συμβάλλει στην αποπληρωμή προς τους δανειστές της χώρας τοκοχρεολυσίων, όχι παραδόξως, θεωρείται από τους εμπνευστές της ως επιπλέον επιχείρημα για την κατάφωρη ολοκληρωτική κατάλυση των κοινών ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών κανονισμών.

Έτσι, εκείνοι οι οποίοι εγχωρίως χαράσσουν τη στρατηγική της τωρινής κυβέρνησης θεωρούν ότι έχουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν προς όφελός τους την αντικειμενική συνολική παλινδρόμηση της ελλαδικής κοινωνίας. Επανεκκίνηση με αναβάπτιση στις μεθόδους και τις πρακτικές της δεκαετίας του1950 είναι το γενικό πολύσημο μήνυμα των κυβερνώντων. Σημεία του μηνύματος: ημισυνταγματικός ημικοινοβουλευτισμός, επιδεικτικός αυταρχισμός, ασύστολη παραχώρηση εθνικών οικονομικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, συστηματική πρόκληση αντιδράσεων κοινωνικού αυτοματισμού. «Όχι διδακτορικά, ναι αυθαίρετα» το ίδιο το συμπυκνωμένο μήνυμα, όπως άλλωστε συνοψίζεται στη συχνά επαναλαμβανόμενη στερεοτυπική φράση «η οικοδομή είναι ο μοχλός της οικονομίας».

Η συνειδητή συμβολική επιλογή «όχι διδακτορικά, ναι αυθαίρετα» αναλυτικά σημαίνει, λοιπόν:

α) Οικονομία ελαχιστοποιημένου εργατικού κόστους – με απαξίωση της γνώσης κι εμμέσως αναγκαστική εξορία στο εξωτερικό μεγάλου τμήματος των νέων μορφωμένων στρωμάτων – και όχι οικονομία και κοινωνία υψηλής προστιθέμενης αξίας που βασίζεται στη γνώση.
β) Υπονόμευση και κατασυκοφάντηση των νησίδων του δημοσίου τομέα στελεχωμένων με υψηλής εξειδίκευσης επιστήμονες, οι οποίες – υπό προϋποθέσεις – θα μπορούσαν να αποτελέσουν στρατηγικό μοχλό ανάτασης της ελλαδικής κοινωνίας.·
γ) Περαιτέρω ραγδαία υποβάθμιση του φυσικού πλούτου της χώρας και σύνθλιψη της ίδιας της έννοιας της προστασίας του περιβάλλοντος.·
δ) Προώθηση ενός ξεπερασμένου και μη βιώσιμου μοντέλου φτηνού τουρισμού, αντίστοιχου μ’ εκείνον της πρώτης μεταπολεμικής φρανκικής περιόδου στην Costa Brava.·
ε) Μεσοπρόθεσμα εγκατάλειψη ή και παράδοση σημαντικού τμήματος της οικονομίας και μέρους του χώρου των πόλεων και της περιφέρειας σε ημιεγκληματικά δίκτυα, όπως, π.χ., στη γειτονική Βουλγαρία – δεδομένου, μάλιστα, ότι τα δίκτυα αυτά θα έχουν ακόμη περισσότερες δυνατότητες να κερδοσκοπήσουν στην αγορά ακινήτων.·
στ) Εν τέλει, αγκύλωση της χώρας στα όρια της περιφερειακότητας για πολλές δεκαετίες.

Υπ’ αυτό το πρίσμα, η τροπολογία με την οποία παρακάμπτεται πλέον οριστικά το Κοινοβούλιο και αρκεί Προεδρικό Διάταγμα για να απολυθούν ολόκληρες κατηγορίες και ομάδες δημοσίων υπαλλήλων – συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θα μπορούσαν να συμβάλουν αποφασιστικά στον εξορθολογισμό του δημοσίου τομέα και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητάς του –, ορθότατα θα συμπεριληφθεί στον νόμο περί προώθησης κι επιβράβευσης της αυθαίρετης δόμησης και ουδόλως θα πρέπει να θεωρηθεί από τους τωρινούς αναλυτές ή τους ιστορικούς του μέλλοντος ως άσχετη.
 
 
* Ο Δημήτρης Στέφωσης είναι δρ. Πολιτικής Κοινωνιολογίας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.