Η κρίση που εκτυλίσσεται γύρω από τη Γροιλανδία εμφανίζεται ως το γραμμικό απότοκο μιας σπείρας έντασης στις ήδη επιβαρυμένες σχέσεις Ευρώπης – Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι, ωστόσο, κάτι βαθύτερο και πιο ευαίσθητο. Πρόκειται για μια σοβαρή πολιτική και θεσμική δοκιμασία, η οποία θέτει υπό αμφισβήτηση βασικές αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η μεταπολεμική διεθνής τάξη: τη συμμαχία, την κυριαρχία και το απαραβίαστο των συνόρων.

Η επιμονή του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στην «απόκτηση» της Γροιλανδίας, συνοδευόμενη από απειλές οικονομικού εξαναγκασμού, σηματοδοτεί μια επικίνδυνη μετάβαση. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η δυτική υπερδύναμη αντιμετωπίζει σύμμαχο κράτος όχι ως εταίρο, αλλά ως εμπόδιο που πρέπει να καμφθεί. Το γεγονός αυτό από μόνο του αρκεί για να εξηγήσει γιατί η υπόθεση έχει προκαλέσει τόσο έντονη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Η Γροιλανδία, βεβαίως, δεν είναι ένα τυχαίο έδαφος. Η γεωγραφική της θέση την καθιστά κομβικό σημείο στον έλεγχο της Αρκτικής και του Βόρειου Ατλαντικού, ενώ το υπέδαφός της περιέχει κρίσιμους πόρους απαραίτητους για την τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ του μέλλοντος. Σε έναν κόσμο όπου η πρόσβαση σε σπάνιες γαίες, ενέργεια και πρώτες ύλες αποκτά στρατηγικό χαρακτήρα, η Γροιλανδία μετατρέπεται σε πολύτιμο γεωπολιτικό τρόπαιο.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι η ίδια η στρατηγική σημασία του νησιού. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ο τρόπος με τον οποίο επιχειρείται η διεκδίκησή του. Οι απειλές δασμών και οικονομικών κυρώσεων δεν συνιστούν διαπραγμάτευση, αλλά μορφή πίεσης που παραπέμπει σε λογικές ισχύος προγενέστερων εποχών. Όταν τέτοιες πρακτικές εφαρμόζονται μεταξύ συμμάχων, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: η αρχή της ισονομίας και της ισορροπίας κάμπτεται υπό το βάρος του ισχυρού. Οι θεσμοί και οι συμφωνίες ισχύουν μόνο για να τον εξυπηρετούν.

Για την Ευρώπη, η κρίση αυτή λειτουργεί ως καταλύτης. Η Γροιλανδία δεν αφορά μόνο τη Δανία ή τους κατοίκους της. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής ταυτότητας. Αν γίνει αποδεκτό ότι η εδαφική ακεραιότητα ευρωπαϊκού χώρου μπορεί να τεθεί υπό διαπραγμάτευση μέσω οικονομικού εκβιασμού, τότε υπονομεύεται συνολικά η ίδια η έννοια της κυριαρχίας εντός της Δύσης.

Ήδη, σε ευρωπαϊκούς κύκλους συζητείται κάτι που μέχρι πρότινος θα φάνταζε αδιανόητο. Και μάλιστα ως αντίδραση απέναντι στον βασικό σύμμαχο της Ευρώπης και έως πρόσφατα κεντρικό πυλώνα της βορειοατλαντικής συμμαχίας. Εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο τερματισμού της παρεχόμενης υποστήριξης προς τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, μαζί με πιο δραστικές εισηγήσεις που προβλέπουν την επαναφορά του ελέγχου των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Παράλληλα, η υπόθεση αποκαλύπτει τα όρια της διατλαντικής σχέσης. Το ΝΑΤΟ και οι μηχανισμοί συλλογικής ασφάλειας βασίζονται στην παραδοχή ότι τα μέλη τους δεν απειλούν το ένα το άλλο. Όταν αυτή η παραδοχή κλονίζεται, η αξιοπιστία ολόκληρου του συστήματος τίθεται σε αμφισβήτηση. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία αποκτά πλέον χαρακτήρα επείγοντος και όχι μακροπρόθεσμου στόχου.

Το διακύβευμα, τελικά, υπερβαίνει τη Γροιλανδία. Αυτό που κρίνεται είναι αν η Δύση θα συνεχίσει να λειτουργεί στη βάση κανόνων ή αν θα διολισθήσει σε μια λογική καθαρής ισχύος, όπου το δίκαιο υποχωρεί μπροστά στην πίεση. Αν επικρατήσει η δεύτερη επιλογή, το προηγούμενο που θα δημιουργηθεί θα είναι βαρύτερο από οποιαδήποτε εδαφική μεταβολή.

Η Γροιλανδία μπορεί να μοιάζει μακρινή. Όμως η κρίση γύρω από αυτήν βρίσκεται στον πυρήνα του ερωτήματος που καθορίζει την εποχή μας: ποιος θέτει τους κανόνες και ποιος απλώς καλείται να τους αποδεχθεί. Και η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει το μέλλον όχι μόνο των ευρωατλαντικών σχέσεων, αλλά και της ίδιας της διεθνούς τάξης.

Ο Κωστής Σμέρος είναι Διεθνολόγος – Πολιτικός Επιστήμονας (MSc).

Διαβάστε επίσης:

Ο πετρελαϊκός τομέας της Βενεζουέλας

Οι πεταλούδες της πολιτικής παρακμής

Ιράν: Γιατί οδύρονται οι «κροκόδειλοι»;