Τίτλος ταινίας: «Επιστροφή στην πατρίδα»

Σκηνοθεσία: Χρύσα Τζελέπη, Άκης Κερσανίδης

Παίζουν: Τόμας Μίλεχ

Το να κατάγεσαι από μια «θερμή χώρα» και να καταφέρεις να κινηματογραφήσεις την ψύχρα του βορρά, όπως το επιχειρούν η Χρύσα Τζελέπη και ο Άκης Κερσανίδης, στο ντοκιμαντέρ τους, είναι κάτι που υψώνει ένα τείχος δυσκολιών. Άλλο φως έχεις συνηθίσει, αλλιώς κινούνται τα σώματα, διαφορετικά εκφράζονται τα πρόσωπα, άλλες γωνίες της κάμερας απαιτούνται. Με αυτό το κριτήριο και εκτιμώντας τη νηφαλιότητα της σκηνοθεσίας, σε συνδυασμό με τον ψύχραιμο και ποιητικό λόγο του Τόμας Μίλεχ,  η Πανελλήνια Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου απένειμε στην ταινία το βραβείο καλύτερης ταινίας, στο Φεστιβάλ ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης. Ο Τόμας Μίλεχ είναι ένας Γερμανός ψυχαναλυτής, ο οποίος «δραπετεύει» στην Ελλάδα, προκειμένου να γλιτώσει από το ναζιστικό τραύμα, που τον κατατρύχει. Οι σκηνοθέτες παίρνουν τον άτυπο «ήρωα» του έργου και τον οδηγούν πίσω στην πατρίδα του, τη Γερμανία, σε μία ανασκαφή της μνήμης.

Συναντώντας ανθρώπους και επισκεπτόμενος στρατόπεδα συγκέντρωσης, ο Μίλεχ  δίνει την αφορμή για μια πρωτότυπη road movie στην ιστορική φρίκη. Ψυχαναλυτής ο ίδιος, αντιλαμβάνεται την αναγκαιότητα να σπάσει ένα ψυχικό απόστημα, που για χρόνια μολύνει τη συνείδηση του γερμανικού λαού. Άλλοι συναισθάνονται το πνεύμα της ενοχής, άλλοι απωθούν το γεγονός κι άλλοι συνεχίζουν να υποστηρίζουν τα όσα συνέβησαν. Λέξη-κλειδί στην κατανόηση μιας τέτοιας στάσης, έχει να κάνει με τον άξονα σκέψης ολόκληρου του γερμανικού έθνους, είναι αυτό που θα αποκαλούσαμε «υπακοή», όπως αποκαλύπτει ο Μίλεχ. Είναι η ίδια λέξη που έκανε τον Άιχμαν να αισθάνεται «υπάλληλος», κατά τη διάρκεια άσκησης του στη φρίκη, ώστε να μιλήσει η Χάνα Άρεντ για την «Κοινοτοπία του κακού». Ο Μίλεχ μεταφέρεται από τόπο σε τόπο, εκεί όπου έζησε, σπούδασε, πέρασε, μεταβαίνει από στρατόπεδο σε στρατόπεδο. Αναζητά την πηγή απ’ όπου ανάβλυσε η θηριωδία, τον τρόπο που οι συμπολίτες του προσχώρησαν στη σιωπηρή συνενοχή. Περιφερόμενος αφηγείται, για την ακρίβεια σκέφτεται δυνατά. Ο λόγος και η εικόνα γίνονται νυστέρι για την ψυχική ανατομία καθενός από μας. Μήπως άραγε υπάρχουν στιγμές που όλοι μας, εκούσια-ακούσια,  συμμετέχουμε με τη σιωπή μας σε κάθε λογής «εγκλήματα»;

Για να παραχθεί αυτή η ισορροπία τρόμου και ψύχραιμης σκέψης, απαιτείται μια κινηματογράφηση ταυτόχρονα θερμή και παγωμένη. Γενναιόδωρα προσφέρουν το ψύχος τους οι φυσικοί χώροι -από τα στρατόπεδα των βασανιστηρίων ως τα χιονισμένα τοπία-, ενώ η ίδια η ανθρώπινη μνήμη, με τις προσωπικές αφηγήσεις, ανεβάζουν τη συναισθηματική θερμοκρασία. Ο Μίλεχ περιπλανάται απολύτως μόνος στους τόπους μνήμης, όπως συμβαίνει με κάθε ενδοσκόπηση. Θεωρητικά, η παγωμάρα αυξάνεται. Ωστόσο, η προσωπική αναμέτρηση του ψυχαναλυτή με τα βαθύτερα και πιο σκληρά στρώματα εσωτερικής ανασκαφής, είναι αυτή που θα μας έκανε να μιλήσουμε για την «ψυχαναλυτική δύναμη του κινηματογράφου».

Στο ταξίδι του αυτό, στην επιστροφή στην πατρίδα, ο Τόμας Μίλεχ δεν είναι μόνος, έχει δίπλα του όλους τους θεατές. Μοιάζει να το ξέρει, με τη θέλησή του ξαπλώνει στο ντιβάνι των εικόνων.

Αξιολόγηση: ***

Σημ: Η ταινία προβάλλεται μόνον στον κινηματογράφο «Δαναός» στην Αθήνα, όπου το Σάββατο 24 Ιανουαρίου, στις 17.30, η προβολή θα πραγματοποιηθεί με την παρουσία των σκηνοθετών και του Τόμας Μίλεχ. Θα ακολουθήσει συζήτηση με τον ιστορικό Αντώνη Λιάκο και τον ψυχίατρο-ψυχαναλυτή Δημήτρη Πλουμπίδη.

Την Τετάρτη, 28 Ιανουαρίου, ο σκηνοθέτης Γιώργος Τσεμπερόπουλος θα προλογίσει την ταινία στις 20.00.

Διαβάστε επίσης:

Όσκαρ 2026: Οι μεγαλύτερες εκπλήξεις και ανατροπές στις υποψηφιότητες

Κριτική ταινίας: «Κάρλα» – Η δίκη της παιδικής κακοποίησης 

Η Έμα Στόουν με τις υποψηφιότητες για Όσκαρ για το «Bugonia» έσπασε το ρεκόρ που κατείχε η Μέριλ Στριπ