Διαθέτει παράδοση υψηλού επιπέδου παραγωγών η ΕΡΤ, όσον αφορά στη μεταφορά έργων της ελληνικής λογοτεχνίας στη μικρή οθόνη, όπου ακόμη και δύο έργα του Μ. Καραγάτση («Το Δέκα», «Γιούγκερμαν») είχαν ανάλογη τύχη. Εκτός αυτών, «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Ο συμβολαιογράφος», «Οι Πανθέοι», « Η Αργώ», «Λωξάνδρα» « Οι φρουροί της Αχαΐας» υπήρξαν παραδείγματα ευπρεπών ή και πολύ καλών μετεγγραφών της λογοτεχνικής ύλης σε τηλεοπτική.

Με τον τρόπο τούτο, το ευρύ κοινό ερχόταν σε επικοινωνία με τον τρόπο έκφρασης της εγχώριας λογοτεχνίας, κυρίως αυτής της επονομαζόμενης «γενιάς του ‘30». Βασικός εκπρόσωπος της ίδιας λογοτεχνικής γενιάς, ο Μ. Καραγάτσης,  από τους πλέον ρηξικέλευθους και αιρετικούς. Δανειζόμενος τα διδάγματα του μοντέρνου μυθιστορήματος, που μόλις είχε αρχίσει να βγαίνει στο ευρωπαϊκό ξέφωτο, τα μεταμόρφωσε σε ελληνική πραγματικότητα. Με προσωπογραφίες  ηρώων και θέματα, που προσπαθούσαν να ξεκολλήσουν από την παραδοσιακή αφήγηση, με «συρταρωτές» τεχνικές, ο Καραγάτσης κράτησε τον λυρισμό της απερχόμενης γενιάς ως αντίβαρο, η υπέρχρηση του οποίου κάποιες φορές κατηγορήθηκε για ανισορροπία.

Το ζήτημα, όμως, σε μια τηλεοπτική – ή και κινηματογραφική – μεταφορά δεν είναι η ταυτότητα του λογοτέχνη (ανόητες και άκαιρες οι συζητήσεις οι οποίες ξεσηκώθηκαν γύρω από τον Μ. Καραγάτση), αλλά η ταυτότητα του σκηνοθέτη. Στην προκειμένη περίπτωση, ο Βαρδής Μαρινάκης, με μικρή προϋπηρεσία στον κινηματογράφο, αποπειράται να παρακολουθήσει, με ανάλογη διάθεση, την πρωτοπορία, αλλά και την τόλμη στις ερωτικές περιγραφές, που χαρακτηρίζουν το βιβλίο. Όπως και να το κάνουμε, ο Καραγάτσης δεν δίσταζε μπροστά στις συντηρητικές απαιτήσεις της τότε εποχής, αποδεικνύοντας ότι ο ψυχισμός των ατόμων δεν έχει να κάνει με τις κοινωνικές επιταγές. Μέσα στην ψυχούλα των ηρώων βράζει ο κόσμος της στέρησης και της επιθυμίας κι όταν αυτός εκδηλώνεται μπορεί να αποτελέσει ιδιαιτέρως εύφλεκτη ύλη για το περιβάλλον του. 

Η δημιουργία ενός τέτοιου σύνθετου μυαλού, μπορεί να απολαμβάνει πολλών αναγνώσεων. Για παράδειγμα, η αντίστοιχη θεατρική μεταφορά, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου, επικεντρώθηκε στην υποδοχή του ξένου, σε μια σφιχτή κοινωνία, αφού η Μαρίνα Μπαρέ είναι Γαλλίδα. Η «Μεγάλη Χίμαιρα», αυτό το μυθικό τέρας, λογοτεχνικά, είναι ταυτόχρονα το φορτίο μιας ολόκληρης χώρας, που προσπαθεί να ανιχνεύσει το συλλογικό της ασυνείδητο.

Η αφίσα της παράστασης «Η Μεγάλη Χίμαιρα», σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου

Ανάλογα, ο Βαρδής Μαρινάκης (με την εύστοχη βοήθεια του Παναγιώτη Ιωσηφέλλη στο σενάριο), επιμένει στον εσωτερικό κόσμο της ηρωίδας, στην ανάδειξη του φαντασιακού του. Τολμάει  την εικονογράφηση αυτών των στιγμών-σκηνών και τις φτάνει ως τα ακραία σημεία τους. Έτσι, η Μαρίνα Μπαρέ, η Γαλλίδα που παντρεύεται έναν Έλληνα καπετάνιο, έρχεται στην Ελλάδα, περιμένοντας τη «Μεγάλη Χίμαιρα», το καράβι που κουβαλάει τους πόθους της. Οι ονειρικές σκηνές μπλέκονται με τις ρεαλιστικές και ως προς αυτό ο Μαρινάκης τα καταφέρνει μια χαρά. 

Η διάσταση της οθόνης

Για να πετύχεις, όμως, ανάλογες μείξεις, όπως και την παρακολούθηση των ερωτικών σκηνών (που δεν είναι και λίγες), απαιτούνται ιδιαίτερες σκηνοθετικές τεχνικές, οι οποίες βολεύονται εύκολα στην κινηματογραφική οθόνη, όχι όμως και στην τηλεοπτική. Αρκετά από τα πλάνα κρατούν αποστάσεις από τα πρόσωπα, τέτοιες που να χάνουν τη στόχευση, παραμένοντας στους άψογους φωτισμούς, στην υποβλητικότητά τους, στη θαυμαστή εκμετάλλευση του χώρου.

Μοιάζει η παραγωγή-για την οποία η ΕΡΤ υπερηφανεύεται ότι πρόκειται για την ακριβότερη στην ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης- να προσπαθεί να ακολουθήσει το σύγχρονο δόγμα της κινηματογραφικής αισθητικής μίνι σειρών. Μόνον που η παραβίαση της ακαδημαϊκότητας απαιτεί στέρεα πατήματα, τέτοια που να κρατούν τη συνοχή μακρινών και κοντινών πλάνων. Αλλιώς, χάνεται το νήμα της αφήγησης, η ένταση των προσώπων, με τρόπο που να αποδυναμώνεται η κεντρική εξιστόρηση,  δίπλα στις παράλληλες. Πραγματικά, θα ήθελα πολύ να παρακολουθήσω τις ίδιες εικόνες στη μεγάλη οθόνη, με τη βεβαιότητα ότι εκεί θα «μετράνε» περισσότερο. Ως τότε, οι αμφιβολίες για το μέγεθος της οθόνης, όπου είναι αναγκασμένες να στριμωχτούν, παράγουν και ανάλογες αμφιβολίες για το αποτέλεσμα.

Συγχρόνως, η τηλεοπτική οθόνη διαθέτει και τη δική της «ηθική διάσταση». Πραγματικά, με δεδομένο ότι η τηλεοπτική εικόνα εισέρχεται απρόσκλητη στο κάθε σπίτι, θέτει όρους και όρια, με τα οποία οφείλει να αναμετρηθεί. Θαρρείς και η πρόκληση του βιβλίου οφείλει να μεταφερθεί αυτούσια, αγνοώντας την υπαινικτικότητα, δημιουργώντας κινδύνους λαθροπαρατήρησης, για ανεκπαίδευτους – κυρίως ηλικιακά – θεατές. Όπως και να το κάνουμε, και παρά, τις ενδείξεις καταλληλότητας, η ώρα μετάδοσης, καθιστά επικίνδυνη την παραβίαση  τους. 

Δεν εμπίπτει στα καθήκοντα ενός κριτικού της εικόνας μια τέτοια παρατήρηση, ωστόσο ξεπετάγεται αυτομάτως από έναν καλοπροαίρετο παρατηρητή της «κοινωνικής εικόνας».

Διαβάστε επίσης

Γουίκεντ στην κορυφή της τηλεθέασης έκανε ο Alpha (24,25/1)

Βγήκε από την εντατική η Σία Κοσιώνη – Τα νεότερα για την υγεία της

NBC: Βιτριολικό σχόλιο για τη νέα δολοφονική δράση της ICE από το «Saturday Night Live» και τον Μίχαελ Τσε Κάμπελ