Virginia Woolf
Ό,τι μένει πίσω
Μετάφραση: Βασιλική Κοκκίνου
Εκδόσεις: Οξύ
Σελ.: 30

Το «Ό,τι μένει πίσω» ανήκει στα κείμενα της Βιρτζίνια Γουλφ που κινούνται χαμηλόφωνα, χωρίς δραματικές κορυφώσεις και χωρίς την ανάγκη να εξηγήσουν τον εαυτό τους. Πρόκειται για ένα αφήγημα μικρής έκτασης, το οποίο όμως ανοίγει έναν χώρο ενδοσκόπησης, όπου η απουσία λειτουργεί πιο έντονα από την παρουσία. Η ιστορία παρακάμπτει το γεγονός της αυτοκτονίας ως συμβάν και επικεντρώνεται γύρω από όσα αποκαλύπτονται ύστερα από αυτήν: σχέσεις, σιωπές, παραλείψεις, τρόποι ζωής που θεωρήθηκαν αυτονόητοι όσο κανείς δεν τους αμφισβητούσε.

Η Άντζελα, παρότι νεκρή από την πρώτη στιγμή, παραμένει ο πραγματικός άξονας του κειμένου. Το σπίτι της, το γραφείο της, τα αντικείμενα και κυρίως το ημερολόγιό της συνεχίζουν να οργανώνουν τον κόσμο των ζωντανών. Ο σύζυγος, Γκίλμπερτ Κλάντον, κινείται μέσα σε αυτόν τον χώρο προσπαθώντας να καταλάβει τι του διέφυγε όσο ζούσε μαζί της. Η Γουλφ τον σκιαγραφεί ως έναν άνθρωπο ευγενικό, κοινωνικά επιτυχημένο, ειλικρινά καταπονημένο από την απώλεια. Η αδυναμία του αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο, αφού δεν έμαθε ποτέ να προσέχει όσα δεν του διεκδικούσαν ρητά την προσοχή.

Δίπλα του βρίσκεται η Σίσσυ Μίλλερ, η γραμματέας. Η παρουσία της είναι ήσυχη, σχεδόν διακριτική, και ακριβώς γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Πρόκειται για μια φιγούρα καθημερινής αφοσίωσης, συναισθηματικής διαθεσιμότητας και διαρκούς προσφοράς. Η Γουλφ την τοποθετεί στο περιθώριο της αφήγησης, όπως ακριβώς βρίσκεται και στο περιθώριο της ζωής που περιγράφεται. Μέσα από αυτήν τη θέση, γίνεται ο καθρέφτης μιας ολόκληρης κατηγορίας ανθρώπων, κυρίως γυναικών, των οποίων η εργασία και η φροντίδα θεωρούνται φυσικές και επομένως αόρατες.

Το ημερολόγιο της Άντζελας λειτουργεί ως το πιο ουσιαστικό αφηγηματικό εργαλείο του κειμένου. Οι καταγραφές της είναι αποσπασματικές, συχνά ασήμαντες επιφανειακά, γεμάτες μικρά περιστατικά, κοινωνικές υποχρεώσεις, σκέψεις που δεν διεκδικούν ιδιαίτερο βάρος. Κι όμως, μέσα από αυτές τις σημειώσεις αναδύεται σταδιακά μια ζωή που στηρίχθηκε στη συγκράτηση, στην ευγένεια, στη διαρκή προσαρμογή στις ανάγκες των άλλων.

Η τελική αποκάλυψη γύρω από τον αδελφό της Άντζελας, τον Μπ. Μ., λειτουργεί περισσότερο ως επιβεβαίωση παρά ως ανατροπή. Η αυτοκτονία του, η σιωπή που την περιέβαλε και η αδυναμία της να μιλήσει γι’ αυτήν, φωτίζουν εκ των υστέρων όλη τη στάση της ζωής της. Η Γουλφ δείχνει πώς ένα τραύμα που δεν ειπώθηκε ποτέ μπορεί να διαμορφώσει μιαν ολόκληρη ύπαρξη, όχι με κραυγές, αλλά με σταδιακή εσωτερική φθορά. Η Άντζελα φεύγει από τη ζωή κυρίως επειδή δεν υπήρξε χώρος για να ειπωθεί αυτό που ήδη γνώριζε.

Η γραφή της Γουλφ παραμένει ακριβής, συγκρατημένη, απολύτως προσηλωμένη στη λεπτομέρεια. Η ένταση προκύπτει από μετατοπίσεις οπτικής, από τον τρόπο που ένα αντικείμενο ή μια φράση αποκτά νέο βάρος όταν ιδωθεί από διαφορετική σκοπιά.

Το «Ό,τι μένει πίσω» είναι ένα κείμενο για τη δυσκολία της προσοχής και για το κόστος της σιωπής, που παρατηρεί και αποκαλύπτει πόσα μπορούν να χαθούν μέσα σε μια ζωή που κυλά φαινομενικά ομαλά.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Ρεπεράζ μιας γενιάς σε κίνηση

Βιβλίο: Η τρυφερή οικονομία των λέξεων

Βιβλίο: Η Ρώμη ως ιστορική εμπειρία