Ανώτατοι αξιωματούχοι των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν αναμένεται να συναντηθούν τις επόμενες ώρες στο Ομάν για απευθείας συνομιλίες, σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης της σοβαρότερης κρίσης των τελευταίων ετών, που έχει αναζωπυρώσει τους φόβους ακόμη και για στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσα στις δύο χώρες.

Στρατιωτική κλιμάκωση και διπλωματική κινητοποίηση

Οι συνομιλίες πραγματοποιούνται έπειτα από σημαντική στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, ως απάντηση στη βίαιη καταστολή μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν τον προηγούμενο μήνα. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για χιλιάδες νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις, γεγονός που επιδείνωσε περαιτέρω τις ήδη τεταμένες σχέσεις Ουάσιγκτον–Τεχεράνης.

Η αβεβαιότητα σχετικά με τον τόπο και το εύρος των συνομιλιών είχε απειλήσει να τις τινάξει στον αέρα, ωστόσο περιφερειακοί διαμεσολαβητές επιχείρησαν να κρατήσουν ανοικτό τον δίαυλο επικοινωνίας, με στόχο την αποτροπή μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Αντίθετες θέσεις και περιορισμένες προσδοκίες

Οι δύο πλευρές παραμένουν μακριά σε βασικά ζητήματα. Η αμερικανική πλευρά ζητά από το Ιράν να «παγώσει» το πυρηνικό του πρόγραμμα, να εγκαταλείψει το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου, αλλά και να συζητήσει το βαλλιστικό του πρόγραμμα, τη στήριξη σε ένοπλες οργανώσεις της περιοχής και τον τρόπο μεταχείρισης των πολιτών του.

Αντίθετα, η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι οι συνομιλίες θα περιοριστούν αποκλειστικά στο πυρηνικό ζήτημα, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν έχει υπάρξει έστω και μερική σύγκλιση πριν από την έναρξή τους. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι, εφόσον οι συζητήσεις προχωρήσουν, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα γενικό πλαίσιο μελλοντικών διαπραγματεύσεων.

Απειλές Τραμπ και στρατιωτική παρουσία

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει ανοιχτά με βομβαρδισμούς του Ιράν, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Οι ΗΠΑ έχουν αποστείλει χιλιάδες στρατιώτες στην περιοχή, καθώς και πολεμικά πλοία, μαχητικά αεροσκάφη και αεροπλανοφόρο, σε μια επίδειξη ισχύος που ο ίδιος ο Τραμπ χαρακτήρισε «αρμάδα».

Η ιρανική ηγεσία έχει προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει με στρατιωτική ισχύ σε οποιαδήποτε επίθεση, απειλώντας να πλήξει αμερικανικούς στόχους στη Μέση Ανατολή και το Ισραήλ.

Οι αντιπροσωπείες και το πολιτικό διακύβευμα

Επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας θα είναι ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος πρόσφατα δήλωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας βρίσκονται «με το δάχτυλο στη σκανδάλη». Τις ΗΠΑ θα εκπροσωπήσουν ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.

Πρόκειται για την πρώτη συνάντηση Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων μετά τον πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν τον Ιούνιο του 2025, όταν οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τις τρεις κύριες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Τεχεράνης. Το Ιράν υποστηρίζει ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου σταμάτησε μετά τις επιθέσεις.

Διαδηλώσεις, κυρώσεις και πυρηνικό αδιέξοδο

Για την ιρανική ηγεσία, οι συνομιλίες θεωρούνται ίσως η τελευταία ευκαιρία αποτροπής μιας νέας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης, που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω το καθεστώς, το οποίο αναλυτές χαρακτηρίζουν ως το πιο αδύναμο από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.

Η Τεχεράνη αναμένεται να ζητήσει την άρση των κυρώσεων που έχουν πλήξει σοβαρά την οικονομία της, ενώ επικριτές του καθεστώτος εκτιμούν ότι οποιαδήποτε χαλάρωση θα αποτελούσε «σωσίβιο» για την πολιτική του επιβίωση.

Ρόλος περιφερειακών δυνάμεων

Οι συνομιλίες είχαν αρχικά προγραμματιστεί να διεξαχθούν στην Κωνσταντινούπολη, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας της Αιγύπτου, της Τουρκίας και του Κατάρ. Ωστόσο, η ιρανική πλευρά ζήτησε την τελευταία στιγμή τη μεταφορά τους στο Ομάν και τον περιορισμό τους αποκλειστικά σε αμερικανοϊρανική συμμετοχή, όπως είχε συμβεί και σε προηγούμενες επαφές.

Περιφερειακές χώρες προειδοποιούν ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη σύγκρουση ή σε μακροχρόνιο χάος στο Ιράν, επισημαίνοντας ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της δεν αρκεί για την ανατροπή της ηγεσίας της Τεχεράνης.

Διαβάστε επίσης:

Τραμπ μετά τη λήξη της NEW START: Νέα, βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη συνθήκη με τη Ρωσία για τα πυρηνικά

Συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν στο Ομάν: Απειλές Τραμπ και μήνυμα Τεχεράνης για «σοβαρότητα»

Ο Λευκός Οίκος απορρίπτει την θέση του προέδρου της Κούβας για διάλογο σε ισότιμη βάση