Τίτλος ταινίας: «Ο μυστικός πράκτορας»

Σύνοψη: Ένας δάσκαλος, με το όνομα Μαρσέλο, απομονώνεται στην πόλη Ρεσίφε της Βραζιλίας, θέλοντας να ξεφύγει από το παρελθόν του, το οποίο μοιάζει να τον κυνηγάει. Κάποια νεαρά παιδιά ψάχνουν τα «ίχνη» του, μέσα από ηχογραφημένες αφηγήσεις, που πέφτουν στα χέρια τους.

Σκηνοθεσία: Κλέμπερ Μεντόντσα Φίλιο

Παίζουν: Βάγκνερ Μούρα, Άλις Καρβάλο, Γκάμπριελ Λεόνε, Ούντο Κερ

Όταν ένα φιλμ φτάνει στις οθόνες με τις συστατικές επιστολές του βραβείου σκηνοθεσίας και α’ ανδρικού ρόλου από τις Κάννες, τότε σίγουρα ο Κλέμπερ Μεντόντσα Φίλιο κάτι έχει κάνει καλά. Επιπροσθέτως και «Χρυσή σφαίρα» καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, όπως και η αντίστοιχη της ανδρικής ερμηνείας. Γίνεται αμέσως αντιληπτό, ότι, αν μη τι άλλο, ο πρωταγωνιστής Βάγκνερ Μούρα κουβαλάει στις πλάτες του ένα μεγάλο μέρος της βραζιλιάνικης δημιουργίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για μια one man show ταινία. Όλες οι ερμηνείες υπηρετούν επαρκέστατα τον καμβά του έργου, ζοφερός και καταθλιπτικός, όπως διαγράφεται.

Το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας εξελίσσεται στα χρόνια της εικοσαετούς βραζιλιάνικης δικτατορίας, για την ακρίβεια στα 1977. Οι θεατές ίσως θα θυμούνται πως στη περσινή κινηματογραφική περίοδο εμφανίστηκε άλλη μια βραζιλιάνικη δημιουργία, το «Είμαι ακόμη εδώ» του Βάλτερ Σάλες, να επικεντρώνεται στην ίδια φάση της Βραζιλίας και με ανάλογο παραλληλισμό με το σήμερα: εκεί το παρελθόν το έψαχνε η κόρη της πρωταγωνίστριας. Εδώ δύο νεαρά παιδιά ανασκαλεύουν κάποιες ηχογραφήσεις σε «μουχλιασμένες» κασέτες του παλιού καιρού. Οι συζητήσεις και οι αφηγήσεις, τις οποίες περιέχουν, γίνονται μια πυξίδα για τον προσανατολισμό της σύγχρονης γενιάς στα σκοτάδια του παρελθόντος. Αυτό, άλλωστε, πράττει και ο ίδιος ο πρωταγωνιστής, καθώς εγκαταλείπει την ησυχία της δασκαλίστικης ζωής του στο Ρεσίφε, για ένα είδος road trip στον χρόνο που έμεινε πίσω. Φαίνεται, όσο παράδοξο κι αν φαντάζει, πως οι Βραζιλιάνοι δημιουργοί  διακατέχονται από την αγωνία της ανάδυσης στην επιφάνεια των πτωμάτων της ιστορίας τους. Κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Ο δάσκαλος Μαρσέλο κατάγεται από τον σκληρό αντιδικτατορικό αγώνα, όπως από την αρχή δηλώνεται, παράλληλα με τη γενικευμένη διαφθορά του τόπου. Μέλος μιας αντιστασιακής ομάδας, παρέα με τους συντρόφους του, βάζουν κόντρα στη σήψη, η οποία έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα.

Πολλαπλοί οι σχετικοί συμβολισμοί, το κομμένο πόδι (διαρκές επαναλαμβανόμενο μοτίβο), γνωστή μεταφορά του ευνουχισμού, όπως τον έχει υποστεί ολόκληρη η χώρα, αλλά και κατά μόνας. Από ένα τέτοιο κομμένο πόδι το οποίο ξεπροβάλλει από τα σωθικά ενός καρχαρία (σημείο εκκίνησης του αφηγηματικού νήματος), ως αυτό του πρώην ναζί, που βρήκε καταφύγιο στη Βραζιλία, η ιστορία ξεβράζει πτώματα, αλλά ο κινηματογράφος έχει την υποχρέωση να τα συλλέξει.

Για τον λόγο τούτο, ο πεθερός του Μαρσέλο, μηχανικός προβολής σε κινηματογραφική αίθουσα δίνει την αφορμή στο έργο του Φίλιο να πλημμυρίσει από εικόνες αναφοράς στο ίδιο το παρελθόν  του σινεμά. Δίπλα στην ιστορία τρέχει πάντα η τέχνη. Πότε σαν φάρσα (για παράδειγμα, οι σκηνές που θυμίζουν φιλμ σπλάτερ), πότε σαν πολιτικός σχολιασμός (όπως η σκηνή που η παράνομη ομάδα μοιράζει συνθηματικά προσωνύμια, σαν άλλη ταβιανική «Νύχτα του Σαν Λορέντζο), πότε σαν σύνδεση με ταινίες εποχής (χαρακτηριστικότερη, «Τα σαγόνια του καρχαρία»), που κουβαλούν μια ολόκληρη κουλτούρα μέσα τους. Γενικότερα, και με αφορμή την αίθουσα προβολής,  η ταινία καταφεύγει συχνά πυκνά στο κινηματογραφικό αρχείο.

Πολλές φορές ξεκάθαρα και ευκρινέστατα, όπως συμβαίνει με τις φωτογραφίες των πρωταγωνιστών του Χόλιγουντ, οι οποίες νοσταλγικά συνοδεύουν την εξιστόρηση, άλλες υπαινικτικά και διακριτικά. Στην πρώτη περίπτωση η λάμψη των Αμερικανών σταρ σκιάζει τα προβλήματα ενός κόσμου ολόκληρου. Σε χαμηλότονη εκδοχή έχουμε το σινεμά που παλεύει να βγάλει από τη σκιά τα αφανή θύματα της ιστορίας. Όπως το πράττει και «Ο μυστικός πράκτορας».

Όλα τα παραπάνω, συναρθρώνονται σ’ ένα σκοτεινό κίτρινο της αριστουργηματικής φωτογραφίας του έργου και στην αντιπαράθεση της με την αστυνομική, διεφθαρμένη περσόνα, όπως την εκπροσωπεί ο αρχηγός της αστυνομίας Ευκλίντες.

Τα βοηθητικά στοιχεία της αφήγησης (φωτισμοί, ήχοι, σκηνικά), σε συνδυασμό με το πρόσωπο-χαρτογραφία του πάθους και των βραζιλιάνικων παθημάτων, του χαρισματικού πρωταγωνιστή Βάγκνερ Μούρα, ίσως να διατηρούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον από αυτήν καθ’ εαυτήν την εξιστόρηση  και τα δυσεπίλυτα μπλεξίματά της. Το σίγουρο είναι το τελικό φως που χαρίζουν οι νεότεροι ήρωες, συμπεριλαμβανομένου και του γιού του Μαρσέλο, με το οποίο ξεκαθαρίζουν πολλά. Βέβαια, για να φτάσουμε σε αυτό περνάει αρκετός χρόνος (δύο ώρες και σαράντα λεπτά δεν είναι λίγα) και κάποια αχρείαστα περιστατικά, τα οποία βαραίνουν άσκοπα την αφήγηση.

Αξιολόγηση: **1/2

Διαβάστε επίσης:

David Bowie: «Ζωντανεύει» ξανά σε μια καθηλωτική multimedia έκθεση στο Λονδίνο

«Photographs»: Η μεγαλύτερη έκθεση φωτογραφιών του Γιώργου Λάνθιμου έρχεται στη Στέγη (photos)

Box office: Στην κορυφή ο Άγιος Παΐσιος – «Εκτόπισε» τον Καποδίστρια