Τις τελευταίες δεκαετίες το οργανωμένο έγκλημα στην Κεντρική Αμερική έχει λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που περιλαμβάνει πολλές πτυχές, όπως το εμπόριο ναρκωτικών, όπλων και ανθρώπων, οι απαγωγές πολιτών, οι εκβιασμοί και οι χρηματισμοί πολιτικών, κρατικών αξιωματούχων και οργάνων επιβολής του νόμου.

Όσον αφορά το Μεξικό, οι ρίζες πολλών εγκληματικών οργανώσεων του ανάγονται στη δεκαετία του 1960, κατά την οποία η λαθραία διακίνηση αγαθών προς τις ΗΠΑ σημείωσε σημαντική αύξηση. Αρχικά οι οργανώσεις αυτές λειτουργούσαν ως «οικογενειακές επιχειρήσεις», καθώς τα μέλη τους συνδέονταν μεταξύ τους με συγγενικούς δεσμούς.

Ωστόσο, κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, διεύρυναν το μέγεθος και την ισχύ τους εκμεταλλευόμενες την αύξηση των δικτύων διακίνησης ναρκωτικών από τη Νότια Αμερική προς το Μεξικό και εν συνεχεία προς τις ΗΠΑ. Μάλιστα, πολλές εξ αυτών απέκτησαν πλήρη επιχειρησιακή και οικονομική αυτοτέλεια και αποσχίσθηκαν από τις μητρικές τους οργανώσεις. Αυτές οι αποσχίσεις πυροδότησαν έναν διευρυμένο και ατέρμονο πόλεμο μεταξύ των εγκληματικών οργανώσεων της χώρας.

Στα υπόλοιπα κράτη της Κεντρικής Αμερικής οι τοπικές εγκληματικές οργανώσεις αναδύθηκαν μέσα από το χάος των εμφυλιοπολεμικών συγκρούσεων της δεκαετίας του 1980. Οι παράνομες διαδρομές και τα συνοριακά περάσματα που αρχικά χρησιμοποιούνταν από αντάρτες για τη μεταφορά παράνομου οπλισμού μετατράπηκαν σε βασικούς διαδρόμους διακίνησης ναρκωτικών. Αργότερα, με την κατάρρευση των κρατικών μηχανισμών ασφαλείας και των υπηρεσιών πληροφοριών, ένας μεγάλος αριθμός έμπειρων στρατιωτικών και αξιωματούχων εντάχθηκε σε εγκληματικές οργανώσεις. Παράλληλα, πρώην αντάρτες αξιοποίησαν την καλή γνώση της γεωγραφίας των περιοχών για τη διακίνηση όπλων, ανθρώπων και ναρκωτικών.

Νικαράγουα

Tarzanes

Οι Tarzanes είναι μία εγκληματική οργάνωση, η οποία εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990 ως τμήμα ενός δικτύου που συνδεόταν με το διαλυμένο πλέον καρτέλ Norte del Valle της Κολομβίας.

Κύριες δραστηριότητες της οργάνωσης, που συνδέεται με την εγκληματική οικογένεια Reyes Aragόn, είναι η μεταφορά ναρκωτικών, χημικών πρόδρομων ουσιών για την παραγωγή μεθαμφεταμίνης, όπλων και άλλων λαθραίων προϊόντων. Τα μέλη της χρησιμοποιούν ταχύπλοα σκάφη για τη μεταφορά κοκαΐνης, μέσω της Λίμνης Νικαράγουα, προς τα μεξικανικά καρτέλ, όπως το Καρτέλ του Κόλπου του Μεξικού («Cártel del Golfo»).

Η οργάνωση, προκειμένου να αποφύγει συλλήψεις από την ακτοφυλακή, χρησιμοποιεί μία τακτική παραπλάνησης μέσω της ανάπτυξης πολλαπλών ταχύπλοων σκαφών. Ηγέτης της ήταν ο Agustίn Reyes Aragόn, ο οποίος συνελήφθη στην Κόστα Ρίκα τον Ιούλιο του 2014 και πλέον, σύμφωνα με πληροφορίες, την ηγεσία της έχει αναλάβει ένας από τους έξι αδελφούς του. Η βάση της βρίσκεται κατά μήκος των νότιων συνόρων της Νικαράγουας, κυρίως στον δήμο San Juan de Nicaragua, και χρησιμοποιεί την Κόστα Ρίκα και το αμφισβητούμενο Νησί Calero ως διαδρόμους μεταφοράς.

Reñazcos

Οι Reñazcos είναι μία εγκληματική οργάνωση που μεταφέρει φορτία κοκαΐνης κατά μήκος των ακτών της Νικαράγουας στην Καραϊβική και παρέχει υπηρεσίες ανεφοδιασμού σε διεθνείς εγκληματικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο εμπόριο ναρκωτικών. Έγινε ευρέως γνωστή το 2004, όταν μέλη της συνδέθηκαν με τη δολοφονία τεσσάρων αστυνομικών στο Bluefields, οι οποίοι, κατά πάσα πιθανότητα, επιχείρησαν να αποτρέψουν μία αποστολή μεταφοράς ναρκωτικών.

Επικεφαλής της ήταν ο Miguel Ángel Reñazco Padilla, ο οποίος συνελήφθη στην Κόστα Ρίκα τον Ιούλιο του 2013, εκδόθηκε στη Νικαράγουα και κρίθηκε ένοχος για δολοφονίες τον Ιούνιο του 2014. Δραστηριοποιείται κυρίως στην Αυτόνομη Περιοχή του Νότιου Ατλαντικού, στη Νικαράγουα, και χρησιμοποιεί ως βάσεις το Bluefields και το San Juan del Norte.

Ελ Σαλβαδόρ

Texis Cartel

Το Texis Cartel είναι μία ιδιότυπη εγκληματική οργάνωση, η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα του εμπορίου ναρκωτικών με αυστηρά επιχειρηματικά κριτήρια και αποφεύγει κατά κανόνα τη χρήση βίας. Δεν διαθέτει ιεραρχική δομή και αποτελεί μία συμμαχία ανάμεσα σε ηγέτες με κοινά συμφέροντα. Κάθε ηγέτης διοικεί τη δική του ομάδα υφισταμένων και η συνεργασία μεταξύ των ηγετών διέπεται από αρμονία και σωστό συντονισμό.

Αποτελεί βασικό δίκτυο για τη μεταφορά κοκαΐνης από Κολομβιανούς παραγωγούς σε Μεξικανούς διακινητές. Ιδρύθηκε από καταξιωμένους επιχειρηματίες όπως ο José Adán Salazar Umaña («Chepe Diablo») και ο Roberto Herrera και από πολιτικούς όπως ο δήμαρχος του Metapán Juan Umaña Samayoa. Οι διασυνδέσεις τους με την πολιτική ηγεσία και τις υπηρεσίες ασφαλείας τούς επέτρεψαν να αποφύγουν τις ποινικές διώξεις.

Το δίκτυο του Texis Cartel, που έχει ως βάση το Metapán, εκτείνεται σε μία βόρεια λωρίδα του Ελ Σαλβαδόρ που συνδέει την Ονδούρα με τη Γουατεμάλα. Η βασική αρχή του Texis Cartel είναι να λειτουργεί ανεξάρτητα και να θέτει το δίκτυό του στη διάθεση οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου, έναντι αμοιβής.

Perrones

Οι Perrones είναι η πιο διαβόητη οργάνωση διακίνησης λαθραίων προϊόντων και ανθρώπων στο Ελ Σαλβαδόρ. Διατηρεί μακρά παράδοση στον τομέα του λαθρεμπορίου και λόγω της αρχικής της ενασχόλησης με το λαθρεμπόριο βασικών αγαθών απέκτησε το προσωνύμιο «Το καρτέλ των τυριών» («El Cártel de los Quesos»).

Αποτελείται από ξενοδόχους, διακινητές ανθρώπων και εμπόρους ναρκωτικών και όπλων. Πολλά από τα μέλη της που δραστηριοποιούνται στο ανατολικό τμήμα της χώρας, μπορούν εύκολα να μεταβαίνουν στη γειτονική Ονδούρα λόγω της διπλής τους υπηκοότητας (Ελ Σαλβαδόρ και Ονδούρας) και να διεκπεραιώνουν τις παράνομες δραστηριότητές τους με σχετική άνεση.

Η οργάνωση αποτελείται από δύο βασικές ομάδες: α) τους «Δυτικούς» («Los Perrones Occidentales») που ελέγχουν τη διακίνηση ναρκωτικών, όπλων και ανθρώπων προς τη Γουατεμάλα, β) τους «Ανατολικούς» («Los Perrones Orientales»), που αναλαμβάνουν την παραλαβή των εισερχομένων διά θαλάσσης φορτίων ναρκωτικών από τη Νότια Αμερική και τη μεταφορά τους είτε προς το δυτικό τμήμα της χώρας είτε προς την Ονδούρα.

Συνεργάζεται στενά με εγκληματικές οργανώσεις από το Μεξικό, την Κολομβία και τη Γουατεμάλα, που προσπαθούν να προωθήσουν παράνομα προϊόντα στις ΗΠΑ, όπως επίσης και με τις δύο ισχυρότερες εγχώριες συμμορίες του δρόμου, την Barrio 18 και τη Mara Salvatrucha (MS-13), των οποίων τα μέλη προσλαμβάνει ως «εκτελεστικά όργανα». Παράλληλα, έχει κατορθώσει να εδραιώσει τη θέση της στις περιοχές όπου δραστηριοποιείται χάρη στους δεσμούς που έχει αναπτύξει με την πολιτική ηγεσία της χώρας.

Πολλοί από τους «πατέρες» της οργάνωσης, όπως ο Reynerio Flores, ο Daniel Quezada και ο Juan Colorado, έχουν συλληφθεί, ενώ ο κάποτε ισχυρότερος ηγέτης της, José Natividad Luna Pereira («Chepe Luna»), δολοφονήθηκε το 2014 στην Ονδούρα.

Ονδούρα

Montes Bobadilla

Η Montes Bobadilla ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1980 από τον Pedro García Montes και αποτελεί μία από τις παλαιότερες εγκληματικές οργανώσεις της Ονδούρας. Έχει ως έδρα το χωριό Francia που βρίσκεται στο βόρειο διαμέρισμα Colón.

Αρχικά λειτουργούσε ως μεταφορέας ναρκωτικών και αργότερα, μετά την πτώση δύο ισχυρών εγχώριων εγκληματικών οργανώσεων, των Valles και των Cachiros, ανέλαβε τα ηνία του οργανωμένου εγκλήματος στη χώρα. Έχει βαθιά εμπλοκή στον χώρο της πολιτικής και έχει χρηματοδοτήσει πλήθος πολιτικών εκστρατειών, μεταξύ των οποίων και αυτή του πρώην Προέδρου της χώρας Juan Orlando Hernández.

Στο παρελθόν, η Montes Bobadilla λάμβανε προμήθεια 10% για τη μεταφορά ναρκωτικών για λογαριασμό άλλων εγκληματικών ομάδων.

Η επικήρυξη των ηγετών της από τις ΗΠΑ τον Μάιο του 2022 οδήγησε στη σύλληψη της Herlinda Bobadilla και στον θάνατο του υιού της Tito. Ο σημερινός αρχηγός της είναι ο Juan Carlos Montes Bobadilla («Mono»), ο οποίος παραμένει ο τελευταίος φυγάς της οικογένειας. Η οργάνωση ελέγχει μεγάλα τμήματα των ακτών της Ονδούρας στην Καραϊβική, που αποτελούν σημαντικούς διαδρόμους μεταφοράς κοκαΐνης.

Valles

Η οργάνωση Valles, μία από τις πάλαι ποτέ ισχυρότερες οικογενειακές εγκληματικές οργανώσεις της Ονδούρας, σχηματίστηκε από τους αδελφούς Miguel Arnulfo Valle Valle και Luis Alfonso Valle Valle και ανέπτυξε στενές σχέσεις με το Καρτέλ της Σιναλόα και τον πρώην ηγέτη του, Joaquín Guzmán Loera («El Chapo»). Η Digna Valle Valle ήταν η πρώτη που συνελήφθη (Ιούλιος 2014), με τους αδελφούς της και τον José Reynerio να ακολουθούν. Όλοι τους εκδόθηκαν στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, η οργάνωση διακινούσε «δεκάδες χιλιάδες κιλά κοκαΐνης» σε μηνιαία βάση, τα οποία της απέφεραν έσοδα που ξεπερνούσαν τα 800.000 δολάρια από κάθε πώληση φορτίου. Δραστηριοποιείται κατά μήκος των συνόρων με τη Γουατεμάλα και λειτουργεί ως βασική μεσάζουσα για τη διακίνηση κοκαΐνης από τους Nοτιοαμερικανούς παραγωγούς στους Μεξικανούς διανομείς και κυρίως προς το Καρτέλ της Σιναλόα.

Πέραν του εμπορίου κοκαΐνης, εμπλέκεται στη διακίνηση όπλων και παράλληλα δραστηριοποιείται δυναμικά και στον χώρο της αγοράς και εκμετάλλευσης ακινήτων. Εδρεύει στο διαμέρισμα Copán, στο οποίο βρίσκεται το σημείο εξόδου του διεθνούς διαδρόμου μεταφοράς κοκαΐνης (του επονομαζόμενου ως «δρόμου του θανάτου»), που εκτείνεται από το ακρωτήριο Gracias a Dios, που βρίσκεται στα σύνορα Νικαράγουας – Ονδούρας, έως τη μεθοριακή γραμμή του Copán με τη Γουατεμάλα.

Atlantic Cartel

Το Atlantic Cartel είναι μία μεγάλη εγκληματική οργάνωση, η οποία εδρεύει στην περιοχή La Mosquitia και στα γύρω διαμερίσματα, όπου διαχειρίζεται βασικούς διαδρόμους διακίνησης ναρκωτικών.

Επικεφαλής του ήταν ο Wilter Neptalí Blanco Ruíz, ο οποίος το 2016 συνελήφθη στην Κόστα Ρίκα και εκδόθηκε στις ΗΠΑ, όπου καταδικάστηκε σε φυλάκιση. Το καρτέλ έχει εδραιώσει τη θέση του χάρη στις εκτεταμένες διασυνδέσεις του με υψηλόβαθμους αξιωματούχους του στρατού, της αστυνομίας και της πολιτικής ηγεσίας.

Έχει συνάψει σημαντικές συνεργασίες με άλλες εγκληματικές οργανώσεις, όπως το AA Brothers Cartel και το Καρτέλ των Ήλιων («Cártel de los Soles») της Βενεζουέλας. Μέσω των συνεργασιών αυτών κατόρθωσε να δημιουργήσει μία τεράστια επιχείρηση για τη διακίνηση ναρκωτικών και τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

Γουατεμάλα

Huistas

Οι Huistas εμφανίστηκαν στο εγκληματικό προσκήνιο στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ως μεταφορείς που συνεργάζονταν με μεξικανικά καρτέλ. Αργότερα επέκτειναν τις δραστηριότητές τους αναλαμβάνοντας την εισαγωγή πρόδρομων χημικών ουσιών από την Κίνα, την παραγωγή μεθαμφεταμίνης και τον έλεγχο των καλλιεργειών παπαρούνας για την παραγωγή ηρωίνης στις ορεινές περιοχές της Γουατεμάλας. Σήμερα, κυριαρχούν στον υπόκοσμο της Γουατεμάλας, χάρη στις διασυνδέσεις τους με ισχυρούς επιχειρηματίες, πολιτικούς και κυβερνητικούς αξιωματούχους.

Έχουν ως βάση το διαμέρισμα Huehuetenango, ένα στρατηγικό σημείο διακίνησης ναρκωτικών στα σύνορα με το Μεξικό, επί του οποίου ασκούν πλήρη έλεγχο. Στο Huehuetenango λειτουργούν ως θεματοφύλακες της ασφάλειας και εφαρμόζουν πολιτική «μηδενικής ανοχής» έναντι του κοινού εγκλήματος. Έχουν αναπτύξει στενή συνεργασία με το μεξικανικό Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο(«Cártel de Jalisco Nueva Generación») για λογαριασμό του οποίου λειτουργούν ως μεταφορείς.

Παράνομοι Κρυφοί Μηχανισμοί Ασφαλείας (CIACS)

Οι CIACS είναι παρακρατικοί μηχανισμοί στη Γουατεμάλα που δημιουργήθηκαν από τις κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών και από τις υπηρεσίες των ενόπλων δυνάμεων κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά το πέρας του εμφυλίου πολέμου. Στελεχώνονται από απόστρατους και εν ενεργεία αξιωματικούς των ενόπλων δυνάμεων και από πρώην υψηλόβαθμους αξιωματικούς των μυστικών υπηρεσιών, οι οποίοι λειτουργούν ως μεσάζοντες και ως πάροχοι υπηρεσιών για τον υπόκοσμο. Οι δραστηριότητές τους περιλαμβάνουν την παροχή πληροφοριών, όπλων και εκτελεστών, τη δημιουργία πλαστών διαβατηρίων, το λαθρεμπόριο και τη διευκόλυνση διακίνησης ναρκωτικών.

Η ισχύς τους πηγάζει από την άριστη γνώση του κρατικού μηχανισμού και τις ισχυρές πολιτικές διασυνδέσεις τους.

Η Διεθνής Επιτροπή του ΟΗΕ για την Καταπολέμηση της Ατιμωρησίας στη Γουατεμάλα (CICIG) κατέβαλε προσπάθειες για τη διάλυση των CIACS, σημειώνοντας μεικτά αποτελέσματα.

Μεξικό

Ένωση Καρτέλ

Η Ένωση Καρτέλ («Cárteles Unidos») είναι μία συμμαχία καρτέλ ναρκωτικών που σχηματίστηκε για να εκτοπίσει το Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο από την πολιτεία Michoacán του δυτικού Μεξικού. Αποτελείται από το Καρτέλ του Παππού («Cártel del Abuelo»), τους Los Viagras, καθώς και από ομάδες της Οικογένειας Από το Michoacán («La Familia Michoacana»), του Καρτέλ των Ναϊτών Ιπποτών («Los Caballeros Templarios»), των Los Blancos de Troya και των Los Correa.

Επικεφαλής της συμμαχίας, που έχει ως προπύργιο το Tepalcatepec, είναι ο ηγέτης του Καρτέλ του Παππού, Juan José Farías Álvarez («El Abuelo»). Συγκρούεται με το Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο για τον έλεγχο των διαδρόμων διακίνησης ναρκωτικών στο Michoacán και των τοπικών παράνομων οικονομιών.

Fuerza Anti-Unión

Η Fuerza Anti-Unión είναι μία εγκληματική οργάνωση που δραστηριοποιείται στην Πόλη του Μεξικού και αρχικά λειτουργούσε ως ομάδα αυτοπροστασίας. Είναι γνωστή για την εμπλοκή της σε παράνομες δραστηριότητες, όπως η διακίνηση ναρκωτικών και οι εκβιασμοί και για τη διαμάχη της με την Ένωση Tepito («La Unión Tepito»).

Παρά τις συχνές συλλήψεις κορυφαίων ηγετών της, όπως του ιδρυτή της Jorge Flores Concha (γνωστού ως «El Tortas») το 2019, η οργάνωση επιδιώκει να επεκτείνει την κυριαρχία της και σε άλλες περιοχές της Πόλης του Μεξικού, όπως η Plaza Garibaldi και η Central de Abasto. Διατηρεί στενή συμμαχία με το Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο, από το οποίο λαμβάνει χρηματοδότηση, οπλισμό και ενίσχυση σε έμψυχο δυναμικό.

Guerreros Unidos

Οι Guerreros Unidos είναι μία εγκληματική οργάνωση που αποσχίστηκε από την Οργάνωση Beltrán-Leyva και δραστηριοποιείται σε πολιτείες του κεντρικού και του νότιου Μεξικού. Η οργάνωση, που έχει ως κύρια δραστηριότητα το εμπόριο ναρκωτικών, φημίζεται για την επιθετικότητά της και την ακραία βία που ασκεί. Τον Σεπτέμβριο του 2014 επιβεβαίωσε τη φήμη της, όταν μέλη της απήγαγαν και εκτέλεσαν 43 άρρενες μαθητές του Σχολείου Ayotzinapa.

Το κίνητρο πίσω από αυτήn την πράξη παραμένει άγνωστο, αν και εικάζεται ότι τα λεωφορεία, τα οποία κατέλαβαν οι μαθητές για να ταξιδέψουν στην Πόλη του Μεξικού και να τιμήσουν την 46η επέτειο της Σφαγής του Τλατελόλκο (1968), μετέφεραν φορτία ηρωίνης, τα οποία παρέλαβαν άνδρες του μεξικανικού στρατού για να τα παραδώσουν στην οργάνωση. Όπως γίνεται κατανοητό, οι 43 μαθητές, οι οποίοι υπήρξαν μάρτυρες αυτής της παράνομης διαδικασίας, έπρεπε να αφανιστούν.

Η Υπηρεσία Δίωξης Ναρκωτικών των ΗΠΑ αναφέρει ότι οι Guerreros Unidos είναι μία από τις σημαντικότερες οργανώσεις παραγωγής και διακίνησης ηρωίνης στην πολιτεία Guerrero. Επίσης, ομάδες της οργάνωσης εντοπίζονται στην Πόλη του Μεξικού και στην πολιτεία Morelos. Οι Guerreros Unidos συγκρούονται με τους Los Rojos, την ένοπλη πτέρυγα του Καρτέλ του Κόλπου του Μεξικού. Κύριος σύμμαχός τους είναι το Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο με το οποίο συνεργάζονται για τον έλεγχο των διαδρόμων διακίνησης ναρκωτικών.

* Ο Μιχαήλ Εμμανουήλ Δημάκας είναι υποψήφιος διδάκτορας, MSc: «Διεθνείς Σχέσεις και Στρατηγικές Σπουδές», MA: «Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία»

Διαβάστε επίσης:

ΚΚΕ: Μάχη κατά του νομοσχεδίου για τις ΣΣΕ με φόντο την υπόθεση Παναγόπουλου

Σε τροχιά σύγκρουσης ο Περσικός Κόλπος – Τι επιδιώκει ο Τραμπ, μέχρι πού υποχωρεί η Τεχεράνη

Αλέξης Τσίπρας: Μάιο με Σεπτέμβριο η ανακοίνωση του νέου κόμματος