Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ενισχύσει τις στρατιωτικές τους δυνάμεις σε όλη τη Μέση Ανατολή, με δυνατότητα να εξαπολύσουν πολλαπλές επιθέσεις κατά του Ιράν. Αν δοθεί η εντολή, η επιχείρηση αυτή θα αποτελεί μια στρατηγική κίνηση τελείως διαφορετική από τις προηγούμενες, πιο περιορισμένες και «διακριτικές» ενέργειες του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Πώς φτάσαμε ως εδώ

Η τρέχουσα κρίση προκύπτει από τη σύγκλιση τριών παραμέτρων που μέχρι πρόσφατα ήταν ξεχωριστές: Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν που παραμένει ανεπίλυτο, το πυραυλικό οπλοστάσιο και η βίαιη καταστολή στο εσωτερικό της χώρας.

Την 1η Οκτωβρίου 2024, περίπου 200 ιρανικοί πύραυλοι εκτοξεύτηκαν προς ισραηλινές πόλεις, με χρόνο πτήσης γύρω στα 13 λεπτά. Κατά την πορεία τους, ενεργοποιήθηκαν τα αμυντικά συστήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Αντιτορπιλικά του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού στην ανατολική Μεσόγειο συνεργάστηκαν με ισραηλινές πυροβολαρχίες αεράμυνας και οι περισσότεροι πύραυλοι καταστράφηκαν.

Το γεγονός αυτό σηματοδότησε την πρώτη άμεση επίθεση κράτους εναντίον κράτους στην περιοχή εδώ και δεκαετίες. Το Ισραήλ αντέδρασε πλήττοντας ιρανικά συστήματα αεράμυνας, τα οποία δεν έχουν ακόμη αναπληρωθεί.

Επιπλέον, το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν δεν αποτελεί μόνο περιφερειακή απειλή. Τεχνολογία πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών έχει μεταφερθεί στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία, όπου τα ιρανικής προέλευσης drones πλήττουν συστηματικά υποδομές. Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών επέβαλε πέρυσι νέες κυρώσεις για τις ιρανικές πυραυλικές δραστηριότητες, αναδεικνύοντας την παγκόσμια ανησυχία.

Σε οποιοδήποτε αμερικανικό σενάριο, ο περιορισμός των δυνατοτήτων του Ιράν – εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων, εκτοξευτές, αποθέματα και αεράμυνες – θα αποτελέσει προτεραιότητα. Η στρατηγική αυτή υποδηλώνει μια επίθεση πιο εκτεταμένη από τις επιδρομές μιας νύχτας κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων, προσαρμοσμένη στην πολυήμερη αεροπορική εκστρατεία του Ισραήλ τον Ιούνιο.

Η καταστολή στο Ιράν που έδωσε την πολιτική αφορμή

Η εστία της κρίσης προέκυψε από το ίδιο το εσωτερικό του Ιράν. Οι εθνικές διαδηλώσεις που ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο καταπνίγηκαν με βία. Ο Τραμπ είχε παροτρύνει τους διαδηλωτές να συνεχίσουν τις διαμαρτυρίες, και είχε προειδοποιήσει ότι η βίαιη καταστολή θα έχει σοβαρές συνέπειες για το Ιράν.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής, οι συνέπειες δεν εμφανίστηκαν, ενώ χιλιάδες Ιρανοί που παρέμεναν στους δρόμους σφαγιάστηκαν από το καθεστώς. Η διεθνής κοινότητα αντέδρασε: Τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης επέβαλαν κυρώσεις στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και το χαρακτήρισαν «τρομοκρατική οργάνωση».

Αυτές οι διαμαρτυρίες αποτέλεσαν το έναυσμα για την ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, όχι τα πυρηνικά ή τα πυραυλικά προγράμματα. Στην πράξη, αν η Ουάσινγκτον έχει πολιτικό κίνητρο τη βίαιη καταστολή, η στρατιωτική δράση θα επικεντρωθεί σε εγκαταστάσεις και ηγετικά στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης και της Μπασίτζ. Αυτό διευρύνει το εύρος μιας επιχείρησης και αυξάνει τον κίνδυνο αντίποινων, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων σε αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.

Εάν υπάρξουν απώλειες, η δράση των ΗΠΑ θα επεκταθεί, πιθανόν και σε οικονομικές υποδομές του Ιράν.

Στρατηγικό σημείο ανάφλεξης: Το πυρηνικό πρόγραμμα

Το προηγούμενο καλοκαίρι, αμερικανικές επιδρομές στόχευσαν εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στο Φορντόου, το Νατάνζ και το Ισφαχάν. Το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού πιθανότατα παραμένει θαμμένο κάτω από τις εγκαταστάσεις του Ισφαχάν, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.

Υπάρχει, επίσης, νέα εγκατάσταση θαμμένη κάτω από βουνό, περίπου ένα μίλι νότια του Νατάνζ, που καταστράφηκε πέρυσι το καλοκαίρι. Η κατασκευή της είχε επιταχυνθεί μετά τις αμερικανικές επιθέσεις και πιθανόν να είναι στον κατάλογο στρατιωτικών στόχων.

Παραδόξως, οι επιθέσεις στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν δεν ήταν υπό σοβαρή εξέταση πριν τις διαδηλώσεις και τη βίαιη καταστολή. Η αιματηρή καταστολή επιτάχυνε την κρίση και, παρά τις προσπάθειες των ΗΠΑ, το Ιράν αρνήθηκε διπλωματικές συνομιλίες εκτός των πυρηνικών θεμάτων και συνέχισε τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Αυτό επαναφέρει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης στο επίκεντρο του Τραμπ. Συνεπώς, οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση πιθανόν να περιλαμβάνει και στόχευση των πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Εκτεταμένη στρατιωτική δράση

Αν εξετάσει κανείς ξεχωριστά τα ζητήματα – πυραυλική απειλή, πυρηνικό πρόγραμμα, εσωτερική καταστολή – θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με διαφορετικές λύσεις: Αποτροπή, διπλωματία ή κυρώσεις. Ωστόσο ο συνδυασμός των αυστηρών προειδοποιήσεων του Τραμπ νωρίτερα φέτος, με την απόφαση του Ιράν να αψηφήσει αυτές τις προειδοποιήσεις με μια βίαιη καταστολή, συνέβαλε στο να συγχωνευθούν τα ζητήματα για την Ουάσινγκτον.

Σε συνέχεια των παραπάνω, η επιχείρηση πιθανόν να ξεκινήσει πλήττοντας υποδομές πυραύλων και αεράμυνας, να επεκταθεί σε στοιχεία ασφαλείας του καθεστώτος και να συμπεριλάβει πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η διάρκεια και η ένταση θα εξαρτηθούν από την αντίδραση του Ιράν. Η μαζική ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων υποδηλώνει ετοιμότητα για κλιμάκωση, ενώ ο Τραμπ ελπίζει σε περιορισμένη επιχείρηση, παρόμοια με τις προηγούμενες επιθέσεις το καλοκαίρι. Ωστόσο, οι συνθήκες δείχνουν ότι η εκστρατεία μπορεί να διαρκέσει ημέρες ή εβδομάδες.

Στο παρά πέντε του πολέμου

Μια αλυσίδα γεγονότων έχει αφήσει πλέον περιορισμένες επιλογές για Ουάσινγκτον και Τεχεράνη. Εκτός αν βρεθεί μια διπλωματική λύση της τελευταίας στιγμής, κάτι που θεωρείται απίθανο, η συνέχεια εξαρτάται αποκλειστικά από τον Τραμπ και τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ωστόσο, κανείς από τους δύο δεν φαίνεται να κάνει πίσω.

Όπως δείχνουν όλα, σε περίπτωση που ξεκινήσουν οι εχθροπραξίες, θα δρομολογηθεί μια πολύπλοκη, πολυήμερη και πολυπαραγοντική εκστρατεία, διαφορετική από οποιαδήποτε προηγούμενη στρατιωτική ενέργεια του Τραμπ.

Διαβάστε επίσης:

Συνελήφθη από τη βρετανική αστυνομία ο Πίτερ Μάντελσον, πρώην πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου στις ΗΠΑ

Προειδοποίηση του Ιράν για κλιμάκωση πέραν των συνόρων του στην περίπτωση που δεχτεί επίθεση

Πούτιν: Ύψιστη προτεραιότητα η ανάπτυξη πυρηνικών δυνάμεων