Τα κουνούπια έχουν εξελιχθεί σε μία από τις θανατηφόρες απειλές για τον άνθρωπο με την πάροδο των αιώνων. Οι μολύνσεις από ελονοσία που μεταδίδουν εξακολουθούν να σκοτώνουν πάνω από 600.000 ανθρώπους κάθε χρόνο, ενώ περίπου ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός παραμένει σε κίνδυνο έκθεσης, παρά τη σημαντική πρόοδο της ιατρικής. Παράλληλα, μεταδίδουν και άλλες επικίνδυνες ασθένειες, όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου, ο δάγκειος πυρετός και διάφορες μορφές εγκεφαλίτιδας.

Ποια κουνούπια ευθύνονται για την ελονοσία

Δεν ευθύνονται όλα τα κουνούπια. Κάθε φορέας ελονοσίας που τρέφεται με αίμα ανήκει στην ομάδα Anopheles leucosphyrus, η οποία αποτελεί σχετικά μικρό ποσοστό από τα περίπου 3.500 γνωστά είδη κουνουπιών στον πλανήτη. Το ερώτημα είναι πότε και γιατί οι άνθρωποι έγιναν στόχος μιας τόσο επίμονης απειλής.

Σύμφωνα με πρόσφατη γενετική ανάλυση, η θανατηφόρα αυτή ιστορία ξεκίνησε στη Νοτιοανατολική Ασία πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια.

Η γενετική έρευνα και τα ευρήματα

Τα στοιχεία προέρχονται από μελέτη διεθνούς ερευνητικής ομάδας που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Scientific Reports. Οι βιολόγοι ανέλυσαν το DNA από 38 κουνούπια, τα οποία ανήκαν σε 11 διαφορετικά είδη της ομάδας Leucosphyrus και είχαν συλλεχθεί στη Νοτιοανατολική Ασία μεταξύ 1992 και 2020.

Με τη χρήση υπολογιστικών μοντέλων, εκτίμησαν τους μακροπρόθεσμους ρυθμούς μετάλλαξης του DNA και ανασυνέθεσαν την εξελικτική ιστορία των εντόμων.

Πότε ανέπτυξαν προτίμηση για ανθρώπινο αίμα

Σύμφωνα με την ανάλυση, η προτίμηση για ανθρώπινο αίμα εμφανίστηκε μόνο μία φορά μέσα στην ομάδα Leucosphyrus, κάπου μεταξύ 2,9 και 1,6 εκατομμυρίων ετών πριν, και συγκεκριμένα στη Σουνταλάνδη, περιοχή που περιλαμβάνει το Βόρνεο, την Ιάβα, τη Χερσόνησο της Μαλαισίας και τη Σουμάτρα.

Πριν από αυτή τη γενετική αλλαγή, τα κουνούπια τρέφονταν με άλλα πρωτεύοντα της περιοχής. Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι αυτό συμφωνεί με την παλαιότερη εκτίμηση των παλαιοανθρωπολόγων για την άφιξη του Homo erectus στη Σουνταλάνδη, περίπου πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια.

Η εξέλιξη της… σχέσης ανθρώπων και κουνουπιών

Οι σύγχρονοι άνθρωποι έφτασαν στην περιοχή πολύ αργότερα, μεταξύ 76.000 και 63.000 ετών. Αυτό έδωσε στα κουνούπια μεγάλο χρονικό διάστημα για να αναπτύξουν και να εδραιώσουν την προτίμησή τους στους ανθρωπίνους.

Τα ευρήματα προηγούνται παλαιότερων θεωριών για την εξέλιξη των εντόμων, ιδιαίτερα όσον αφορά αφρικανικούς φορείς ελονοσίας όπως τα Anopheles gambiae και Anopheles coluzzii. Πριν από τις πρόσφατες γενετικές ανακαλύψεις, οι ερευνητές πίστευαν ότι η σίτιση από ανθρώπους ξεκίνησε στο διάστημα πριν από 509.000 και 61.000 χρόνια.

Για να τραφούν από ανθρώπους, τα κουνούπια πρέπει να μπορούν να τους εντοπίσουν. Πιθανότατα ανέπτυξαν σταδιακά γενετικά κωδικοποιημένους υποδοχείς που τους επιτρέπουν να ανιχνεύουν τη χαρακτηριστική οσμή του ανθρώπινου σώματος. Για να συμβεί αυτό, η περιοχή της Σουνταλάνδης έπρεπε να διαθέτει σημαντικό πληθυσμό Homo erectus πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η μελέτη της εξέλιξης των κουνουπιών μπορεί να βοηθήσει στην κάλυψη κενών στην κατανόηση της εξέλιξης και των μεταναστεύσεων των ανθρώπων.

Διαβάστε επίσης:

Μήπως φταίει ο καιρός; Η επιστήμη πίσω από το «εσωτερικό μας βαρόμετρο»

Πώς η σεξουαλική ζωή Νεάντερταλ και Homo Sapiens «έφθασε» στο DNA μας

Τάφος Τουταγχαμών: Επιστήμονες βρήκαν αρχαίο προφυλακτικό και απέσπασαν το DNA του νεαρού φαραώ