Η πρωτοφανής κρίση στην Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα για τη διεθνή πολιτική: ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος άλλων μεγάλων δυνάμεων. Παρά τις συχνές αναφορές σε έναν «αντιδυτικό άξονα» Μόσχας – Πεκίνου, η στάση της Ρωσίας και της Κίνας δείχνει ότι οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν τη σύγκρουση κυρίως μέσα από το πρίσμα των δικών τους περιορισμών, συμφερόντων και στρατηγικών προτεραιοτήτων.

Η Ρωσία βρίσκεται σε μια σύνθετη γεωπολιτική κατάσταση. Ο πόλεμος στην Ουκρανία απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών και πολιτικών πόρων της Μόσχας, περιορίζοντας σημαντικά τη δυνατότητά της να εμπλακεί ενεργά στη Μέση Ανατολή. Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, το ουκρανικό μέτωπο παραμένει στρατηγική προτεραιότητα, καθώς αφορά άμεσα την επιρροή της Ρωσίας στον μετασοβιετικό χώρο και τη σχέση της με τη Δύση.

Αν και η Ρωσία φαίνεται να έχει περισσότερα να χάσει παρά να κερδίσει από μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή – ιδιαίτερα εάν αποδυναμωθεί το Ιράν, ένας σημαντικός εταίρος της – είναι σαφές ότι η Μόσχα διερευνά τρόπους αξιοποίησης της νέας κατάστασης αβεβαιότητας. Στη διεθνή πολιτική, άλλωστε, οι μεγάλες δυνάμεις συχνά επιχειρούν να μετατρέψουν τις κρίσεις σε ευκαιρίες, ακόμη και όταν δεν τις ελέγχουν άμεσα.

Η κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή έχει ήδη ορισμένες έμμεσες συνέπειες που μπορεί να ευνοούν τη Ρωσία. Η αύξηση των διεθνών τιμών ενέργειας ενισχύει τα έσοδα της από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δυτικές κυρώσεις έχουν περιορίσει σημαντικά την οικονομική της ευελιξία. Παράλληλα, η μετατόπιση της διεθνούς προσοχής προς τη Μέση Ανατολή μειώνει τη διπλωματική και πολιτική πίεση που ασκείται στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Ένας ακόμη παράγοντας αφορά την κατανομή των στρατιωτικών πόρων. Η ανάγκη ενίσχυσης της αμερικανικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να περιορίσει τη διαθεσιμότητα ορισμένων κρίσιμων συστημάτων για την άμυνα της Ουκρανίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει έμμεσα την ισορροπία δυνάμεων στο ουκρανικό μέτωπο.

Εάν η Ρωσία βλέπει την κρίση κυρίως μέσα από το πρίσμα της γεωπολιτικής ισορροπίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα την αντιμετωπίζει κυρίως ως ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας και οικονομικής σταθερότητας. Το Πεκίνο είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας στον κόσμο και σημαντικό μέρος των εισαγωγών πετρελαίου του προέρχεται από τη Μέση Ανατολή. Ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των ενεργειακών ροών περνά από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους του παγκόσμιου εμπορίου.

Η πιθανότητα διαταραχής της ναυσιπλοΐας στην περιοχή δημιουργεί ένα πραγματικό στρατηγικό δίλημμα για το Πεκίνο. Από τη μία πλευρά, η Κίνα διατηρεί στενές οικονομικές σχέσεις με το Ιράν και αποτελεί βασικό αγοραστή του πετρελαίου του. Από την άλλη, μια ευρύτερη αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να πλήξει την ενεργειακή ασφάλεια της κινεζικής οικονομίας και να προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές.

Η αντίδραση της Κίνας μέχρι στιγμής χαρακτηρίζεται από προσεκτική ουδετερότητα. Το Πεκίνο καλεί σε αποκλιμάκωση και πολιτική λύση της κρίσης, αποφεύγοντας ταυτόχρονα οποιαδήποτε άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Η στάση αυτή αντανακλά μια βαθύτερη στρατηγική επιλογή: η Κίνα επιδιώκει να διατηρεί ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς χωρίς να εμπλέκεται σε στρατιωτικές αντιπαραθέσεις.

Εκεί που αξίζει να σταθούμε σε επίπεδο ανάλυσης είναι η επίδραση αυτής της στάσης στα ανοιχτά ζητήματα στον Ειρηνικό και, κατ’ επέκταση, την ισορροπία ισχύος γύρω από το ζήτημα της Ταϊβάν. Πρόκειται για ένα σταθερό στρατηγικό μέτωπο για το Πεκίνο, το οποίο αξιολογεί με ιδιαίτερη προσοχή την εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών σε πολλαπλά γεωπολιτικά μέτωπα, αναζητώντας πιθανές μεταβολές στην παγκόσμια κατανομή ισχύος.

Η κρίση, ωστόσο, αναδεικνύει και τα όρια της κινεζικής πολιτικής. Παρά την αδιαμφισβήτητη οικονομική της επιρροή και τις μεγάλες επενδύσεις της, η Κίνα δεν έχει αναλάβει ακόμα τον ρόλο εγγυητή ασφάλειας. Σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες διατηρούν εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών βάσεων και συμμαχιών, το Πεκίνο εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στη διπλωματία, το εμπόριο και τις επενδύσεις ως εργαλεία επιρροής.

Η εξέλιξη της κρίσης αποκαλύπτει τελικά μια βασική πραγματικότητα του σύγχρονου διεθνούς συστήματος. Παρά την άνοδο νέων δυνάμεων και τη σταδιακή μετάβαση που είχε προηγηθεί προς μια πιο πολυπολική τάξη, η στρατιωτική αρχιτεκτονική ασφάλειας εξακολουθεί να είναι μία πιο δύσκολη εξίσωση για τους ισχυρούς διεθνείς δρώντες.

Ο Κωστής Σμέρος είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος, MSc

Διαβάστε επίσης:

Ο αέναος κύκλος και η πυξίδα του ΠΑΣΟΚ

Στρατηγικής σημασίας το δημοσκοπικό 33% του Μητσοτάκη

Η σπουδή της «καταδίκης» και η σιωπή γύρω από το σχολείο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.