Η ανάδειξη του νέου ανώτατου ηγέτη στο Ιράν δεν ήταν μια τυπική διαδικασία διαδοχής. Εν μέσω πολέμου και διεθνούς απομόνωσης, η επιλογή του προσώπου που θα διαδεχθεί τον επί δεκαετίες ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν εξελίχθηκε σε μια σκληρή αναμέτρηση μεταξύ αντίπαλων στρατοπέδων, στρατιωτικών κέντρων ισχύος και πολιτικών φατριών.

Σύμφωνα με τους «New York Times», η διαδικασία επιλογής του νέου ανώτατου ηγέτη μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ στις 28 Φεβρουαρίου εξελίχθηκε σε μια εσωτερική σύγκρουση εξουσίας, με μυστικές συναντήσεις, πολιτικούς ελιγμούς και έντονες αντιπαραθέσεις. Στο τέλος αυτής της διαδικασίας, ο γιος του, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, κατάφερε να εξασφαλίσει την απαραίτητη πλειοψηφία για να αναλάβει το αξίωμα. Ωστόσο η άνοδός του δεν ήταν ούτε δεδομένη ούτε αναπόφευκτη.

Ο θάνατος που πυροδότησε την κρίση

Ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ σε αεροπορική επίθεση στην αρχή του πολέμου με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες προκάλεσε ένα τεράστιο πολιτικό κενό στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο ανώτατος ηγέτης αποτελεί την κορυφή της πολιτικής πυραμίδας του ιρανικού συστήματος: ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις, επηρεάζει τη δικαιοσύνη και καθορίζει τη στρατηγική της χώρας σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Η επιλογή του διαδόχου του ανήκει συνταγματικά στη λεγόμενη Assembly of Experts, ένα σώμα 88 ανώτερων σιιτών κληρικών που έχουν την ευθύνη να εκλέγουν τον ανώτατο ηγέτη. Όμως οι συνθήκες υπό τις οποίες κλήθηκε να λειτουργήσει το συμβούλιο ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστες. Την ημέρα που ξεκίνησε η διαδικασία, ισραηλινά βομβαρδιστικά έπληξαν την έδρα του συμβουλίου στην ιερή πόλη Κομ, προκαλώντας θύματα και εντείνοντας το κλίμα αστάθειας. Πολλές από τις συνεδριάσεις έγιναν τελικά εξ αποστάσεως για λόγους ασφαλείας.

Δύο στρατόπεδα, δύο οράματα

Η διαδικασία επιλογής γρήγορα μετατράπηκε σε σύγκρουση μεταξύ δύο βασικών πολιτικών στρατοπέδων. Από τη μία πλευρά βρίσκονταν οι σκληροπυρηνικοί, οι οποίοι υποστήριζαν τη συνέχιση της πολιτικής γραμμής του καθεστώτος και μια επιθετική στάση απέναντι στους εξωτερικούς εχθρούς. Από την άλλη, οι πιο μετριοπαθείς κύκλοι υποστήριζαν ότι η χώρα χρειαζόταν μια νέα πολιτική προσέγγιση και ενδεχομένως μια αποκλιμάκωση της έντασης με τη Δύση.

Οι μετριοπαθείς προώθησαν μια σειρά εναλλακτικών υποψηφιοτήτων. Μεταξύ αυτών ήταν ο πρώην Πρόεδρος Χασάν Ρουχανί, γνωστός για τον ρόλο του στη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015, αλλά και ο Χασάν Χαμενεΐ, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Στο τραπέζι τέθηκε επίσης το όνομα του σιίτη κληρικού Αλιρεζά Αραφί, ως συμβιβαστική λύση που θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από διαφορετικές πλευρές του πολιτικού φάσματος.

Η στήριξη του στρατού

Η στρατιωτική ελίτ του Ιράν θεωρείται μία από τις πιο ισχυρές πολιτικές δυνάμεις της χώρας και επηρεάζει βαθιά τις εξελίξεις στο εσωτερικό της. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο νέος διοικητής των Φρουρών Αχμάντ Βαχίντι, καθώς και άλλοι ανώτεροι στρατιωτικοί αξιωματούχοι, τάχθηκαν ανοιχτά υπέρ της υποψηφιότητας του Μοτζταμπά Χαμενεΐ.

Στο πλευρό του βρέθηκαν επίσης ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ και ο πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών των Φρουρών Χοσεΐν Ταέμπ, ο οποίος θεωρείται από πολλούς ένας από τους πιο ισχυρούς παράγοντες του συστήματος. Η στρατιωτική αυτή στήριξη αποδείχθηκε καθοριστική για την εξέλιξη της διαδικασίας.

Οι αντιδράσεις των μετριοπαθών

Ωστόσο, η προοπτική μιας δυναστικής διαδοχής προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Ο επικεφαλής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν Αλί Λαριτζανί φέρεται να προειδοποίησε ότι η επιλογή του γιου του προηγούμενου ηγέτη θα μπορούσε να βαθύνει τις πολιτικές διαιρέσεις και να δημιουργήσει νέες εντάσεις.

Αντίστοιχη στάση κράτησε και ο Πρόεδρος της χώρας Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος ανήκει στο πιο μετριοπαθές πολιτικό στρατόπεδο.

Μάλιστα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι επικριτές της υποψηφιότητας προσπάθησαν να αξιοποιήσουν ακόμη και μια φερόμενη επιθυμία του ίδιου του Αλί Χαμενεΐ να μην τον διαδεχθεί κάποιο μέλος της οικογένειάς του. Σύμφωνα με μαρτυρίες συνεργατών του, ο πρώην ηγέτης είχε εκφράσει την αντίθεσή του σε μια τέτοια εξέλιξη, θεωρώντας ότι θα αντέβαινε στο πνεύμα της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία.

Πολιτικοί ελιγμοί και καθυστερήσεις

Η ανακοίνωση της εκλογής του Μοτζταμπά Χαμενεΐ καθυστέρησε αρκετές ημέρες. Ο Λαριτζανί φέρεται να πρότεινε την αναβολή της ανακοίνωσης, επικαλούμενος κινδύνους για την ασφάλεια του νέου ηγέτη, καθώς τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ισραήλ είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να στοχοποιήσουν τη νέα ηγεσία του Ιράν.

Η καθυστέρηση αυτή έδωσε στους αντιπάλους του Χαμενεΐ μια τελευταία ευκαιρία να προσπαθήσουν να ανατρέψουν την απόφαση. Παρουσίασαν ακόμη και ένα έγγραφο που φερόταν να αποτελεί πολιτική διαθήκη του Αλί Χαμενεΐ, στο οποίο υποστήριζε ότι δεν επιθυμούσε να τον διαδεχθεί ο γιος του. Παρά την αναστάτωση που προκάλεσε η αποκάλυψη, οι υποστηρικτές του Μοτζταμπά Χαμενεΐ αντέδρασαν άμεσα.

Στις 8 Μαρτίου, το Συμβούλιο των Ειδικών συνεδρίασε εκ νέου για την τελική ψηφοφορία. Η διαδικασία ήταν ιδιότυπη: κάθε κληρικός έγραψε το όνομα του υποψηφίου του σε χαρτί, το σφράγισε σε φάκελο και το έστειλε μέσω ειδικών αγγελιοφόρων στην επιτροπή καταμέτρησης. Το αποτέλεσμα ήταν σαφές. Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ συγκέντρωσε 59 από τις 88 ψήφους, ξεπερνώντας το όριο των δύο τρίτων που απαιτείται για την εκλογή ανώτατου ηγέτη.

Ενότητα προς τα έξω

Παρά τις έντονες εσωτερικές αντιπαραθέσεις που προηγήθηκαν, το πολιτικό κατεστημένο του Ιράν έσπευσε να δείξει ενότητα μετά την ανακοίνωση. Πολιτικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι εξέφρασαν δημόσια την υποστήριξή τους στον νέο ηγέτη, ακόμη και εκείνοι που είχαν εκφράσει επιφυλάξεις κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Ωστόσο, η ανάδειξη του Μοτζταμπά Χαμενεΐ εγείρει σημαντικά ερωτήματα για το μέλλον της χώρας.

Η επιλογή ενός προσώπου που συνδέεται τόσο στενά με την οικογένεια του προηγούμενου ηγέτη ενδέχεται να ενισχύσει τις κατηγορίες περί συγκέντρωσης εξουσίας σε μια στενή ελίτ. Ταυτόχρονα, η ισχυρή στήριξη των Φρουρών της Επανάστασης υποδηλώνει ότι ο στρατός θα συνεχίσει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας. Σε μια περίοδο πολέμου και διεθνούς πίεσης, η νέα ηγεσία καλείται να διαχειριστεί μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία. Και, όπως δείχνει η ίδια η διαδικασία της διαδοχής, οι πραγματικές μάχες εξουσίας στο Ιράν δεν διεξάγονται μόνο στο πεδίο της σύγκρουσης με τους εξωτερικούς αντιπάλους, αλλά και στο εσωτερικό του ίδιου του καθεστώτος.

Διαβάστε επίσης:

Σε περιδίνηση ξανά ο ΣΥΡΙΖΑ λόγω Τσίπρα, προς διάσπαση η Νέα Αριστερά

«Ώρα μηδέν» στα Στενά του Ορμούζ

Στις Βρυξέλλες η κυβέρνηση για νέο πακέτο βοήθειας με συμμάχους τη Γερμανία και τον Νότο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.