Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.
Αν και η Ελλάδα ήταν πρωτοπόρα στη θεσμική ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων, καθώς η χώρα μας ψήφισε νόμο το 2018, πριν ακόμα θεσπιστεί η σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία, ο θεσμός υπονομεύτηκε και αυτή τη στιγμή πνέει τα λοίσθια.
Η ιδέα πίσω από την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων ήταν να δημιουργούνται συλλογικά σχήματα πολιτών, τοπικών φορέων και μικρών επιχειρήσεων, με πρωταρχικό στόχο την παραγωγή και αυτοκατανάλωση ενέργειας από ΑΠΕ.
Ήταν μια επιλογή προκειμένου να δημιουργηθούν συνεταιρισμοί ενέργειας με στόχο ευάλωτα νοικοκυριά – και όχι μόνον – να μπορούν να παράγουν για τις ανάγκες τους σε ρεύμα, ενέργεια από αιολικά και φωτοβολταϊκά.
Οκτώ χρόνια μετά την υιοθέτηση του πρώτου θεσμικού πλαισίου και τρία χρόνια μετά την αναθεώρησή του, οι ενεργειακές κοινότητες βρίσκονται σε τραγικό αδιέξοδο.
Η επέλαση από τα «γεράκια» της ενέργειας
Όπως συμβαίνει τις περισσότερες φορές στη χώρα μας, τα «γεράκια» και σε αυτή την περίπτωση τα «γεράκια» της ενέργειας, βρίσκουν τρόπους να εκμεταλλεύονται τις «τρύπες» ενός θεσμού για ίδιον όφελος.
Στην περίπτωση των ενεργειακών κοινοτήτων εισέβαλαν ως δήθεν ενεργειακές κοινότητες και εξασφάλισαν μεγάλη κέρδη παρακάμπτοντας τις διαγωνιστικές διαδικασίες.
«Δυστυχώς τα πρώτα χρόνια διάφορες εταιρείες παραγωγής ΑΠΕ εκμεταλλεύτηκαν τον θεσμό για να επιταχύνουν την αδειοδότηση των έργων τους, να παρακάμψουν τις διαγωνιστικές διαδικασίες με άλλες εταιρείες του κλάδου τους, και τελικά να αποκομίσουν μεγάλα κέρδη από τις εγγυημένες τιμές που προσφέρονταν τότε», επεσήμανε στο topontiki.gr ο Νίκος Μάντζαρης, συνιδρυτής και επικεφαλής αναλυτής πολιτικής στο «The Green Tank».
Ως βασικό πρόβλημα που τελικά υπονόμευσε τον θεσμό κατά τα πρώτα χρόνια εφαρμογής του επισημαίνει ότι ήταν η επέλαση μεγάλων επιχειρήσεων ΑΠΕ και ο Τάκης Γρηγορίου, πρόεδρος της ενεργειακής κοινότητας «ΥΠΕΡΙΩΝ».
«Ο θεσμός των ενεργειακών κοινοτήτων (Ε.ΚΟΙΝ.) στην Ελλάδα ξεκίνησε φιλόδοξα, στην πορεία απέκτησε μία αξιοσημείωτη δυναμική, αλλά από ένα σημείο και μετά αντιμετώπισε σοβαρές στρεβλώσεις και εν τέλει βρέθηκε σε στασιμότητα. Στα πρώτα χρόνια εφαρμογής του, αρκετές ιδιωτικές επενδυτικές πρωτοβουλίες αξιοποίησαν τα κενά του πλαισίου και δημιούργησαν ενεργειακές κοινότητες που στην πράξη λειτουργούσαν ως κεκαλυμμένα εμπορικά σχήματα παραγωγής και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας».
Κατάληψη του ηλεκτρικού χώρου
Η επέλαση επί της ουσίας «μαϊμού ενεργειακών κοινοτήτων» δεν απέκλεισε μόνο τα πραγματικά συνεργατικά σχήματα πολιτών, φορέων και δήμων από το να επωφεληθούν από την παραγωγή ΑΠΕ για αυτοκατανάλωση. Οδήγησε και σε ένα ακόμα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Στην κατάληψη μεγάλου μέρους του ηλεκτρικού χώρου, με αποτέλεσμα πραγματικές ενεργειακές κοινότητες να μην μπορούν να συνδεθούν με το σύστημα
«Το αποτέλεσμα ήταν τα έργα που αιτήθηκαν τέτοιου είδους ενεργειακές κοινότητες να καταλάβουν μεγάλο μέρος του ηλεκτρικού χώρου. Έτσι σήμερα έχει περιοριστεί δραστικά η δυνατότητα σύνδεσης έργων από πραγματικές ενεργειακές κοινότητες που επιδιώκουν κυρίως να καλύψουν τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια των μελών τους και όχι να αποκομίσουν «ουρανοκατέβατα» κέρδη από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά», σημειώνει ο Νίκος Μάντζαρης.
Στη δυσκολία πρόσβασης στον ηλεκτρικό χώρο των πραγματικών ενεργειακών κοινοτήτων αναφέρθηκε και ο Τάκης Γρηγορίου, επισημαίνοντας ότι «η δυσκολία πρόσβασης σε ηλεκτρικό χώρο έχουν ουσιαστικά παγώσει νέες πρωτοβουλίες. Αντί να ενισχυθεί, ο θεσμός δείχνει να έχει εγκαταλειφθεί πολιτικά, σε μια περίοδο που θα έπρεπε να αποτελεί βασικό εργαλείο κοινωνικά δίκαιης ενεργειακής μετάβασης και συμμετοχικότητας».
Έλλειψη χρηματοδότησης
Το τρίτο τεράστιο πρόβλημα που υπονομεύει τον θεσμό είναι η έλλειψη χρηματοδότησης παρά τη σημαντική ροή ευρωπαϊκών κονδυλίων προς τη χώρα τα τελευταία χρόνια.
Όπως επεσήμανε στο topontiki.gr ο Νίκος Μάντζαρης, οι πόροι που η ελληνική πολιτεία έχει διαθέσει έως σήμερα παραμένουν πολύ περιορισμένοι. «Από το 2023 υπάρχει μόνο ένα πρόγραμμα στήριξης έργων αυτοπαραγωγής από ενεργειακές κοινότητες, συνολικού ύψους 41,8 εκατ. ευρώ, και αυτό μόνο για τις περιοχές μετάβασης — τις λιγνιτικές περιοχές στη Δυτική Μακεδονία και την Πελοπόννησο, το Νότιο και Βόρειο Αιγαίο και την Κρήτη».
Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα είναι και το γεγονός ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα έχουν αποκλειστεί ενεργειακές κοινότητες πολιτών ή μικρομεσαίων επιχειρήσεων καθώς απευθύνεται αποκλειστικά σε δήμους και συναφείς φορείς.
«Το αποτέλεσμα είναι η πολύ χαμηλή απορρόφηση των κονδυλίων: τα τελευταία χρόνια μόλις δύο ενεργειακές κοινότητες των δήμων Κοζάνης και Βοΐου έχουν εξασφαλίσει χρηματοδότηση από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης ύψους 5,4 και 6,4 εκατ. ευρώ αντίστοιχα.
Επιπλέον, ενώ οι ενεργειακές κοινότητες θεωρούνται επιλέξιμοι δικαιούχοι χρηματοδότησης από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το ελληνικό Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του 2025 δεν περιείχε καμία αναφορά σε αυτές».
Η χώρα μας δεν προχώρησε ποτέ στη δημιουργία ουσιαστικών μηχανισμών οικονομικής στήριξης, όπως προβλέπεται και από τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, επισημαίνει ο Τάκης Γρηγορίου που στην ερώτηση τι προβλήματα υπάρχουν με τη χρηματοδότηση μας απάντησε: «Πολύ απλά δεν υπάρχει»!
Το πρόβλημα της μη χρηματοδότησης είναι κεντρικό για την επιβίωση του θεσμού, καθώς οι ενεργειακές κοινότητες είναι κατά βάση μη κερδοσκοπικά σχήματα. «Αποτελούνται από πολίτες, μικρούς τοπικούς φορείς, δήμους ή συλλογικότητες που πρωτίστως επιδιώκουν κοινωνικό όφελος και όχι επενδυτική απόδοση. Αυτό σημαίνει ότι δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ίδια κεφάλαια, τραπεζικό δανεισμό ή να αντέξουν την αβεβαιότητα που δημιουργούν οι συνεχείς αλλαγές του θεσμικού πλαισίου», σημειώνει ο Τάκης Γρηγορίου.
Ο πρόεδρος της ενεργειακής κοινότητας «ΥΠΕΡΙΩΝ», εκτιμά με βάση τις μέχρι σήμερα πολιτικές επιλογές ότι ο εκδημοκρατισμός της ενέργειας και η ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών δεν φαίνεται να αποτελούν προτεραιότητα για την παρούσα κυβέρνηση.
«Δεν έχω την αίσθηση ότι στο ΥΠΕΝ υπάρχει ιδιαίτερη ανησυχία για το γεγονός ότι οι ενεργειακές κοινότητες μένουν ουσιαστικά χωρίς στήριξη. Έτσι οδηγούμαστε σταδιακά σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που ευνοεί κυρίως τους λίγους, αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας εκτός της ενεργειακής μετάβασης. Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι ένα πρόβλημα που αφορά μόνο τον τομέα της ενέργειας: αντανακλά μια ευρύτερη τάση στην ελληνική οικονομία και κοινωνία σήμερα, όπου η συμμετοχικότητα και η διάχυση των οφελών παραμένουν ζητούμενα».
Η αποτυχία του προγράμματος «Απόλλων»
Άκρως χαρακτηριστικό της επί της ουσίας υπονόμευσης του θεσμού των ενεργειακών κοινοτήτων είναι και το γεγονός ότι η Ελλάδα «έχασε» περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης που ήταν προϋπολογισμένα για ενεργειακές κοινότητες και αυτοπαραγωγή για ευάλωτα νοικοκυριά στο πλαίσιο του προγράμματος «Απόλλων».
Σύμφωνα με τον Νίκο Μάντζαρη, οι αιτίες της αποτυχίας και της απώλειας 100 εκατ. ευρώ, οφείλεται στην ασάφεια του σχεδιασμού και στις ιδιαίτερα πιεστικές προθεσμίες.
«Ο αρχικός σχεδιασμός παρουσίαζε σοβαρές αδυναμίες, καθώς κρίσιμες παράμετροι δεν είχαν επαρκώς εξειδικευθεί. Μεταξύ άλλων, δεν είχε αποσαφηνιστεί το απαιτούμενο μέγεθος εγκατεστημένης ισχύος ανά ενεργειακή κοινότητα, η κατανομή των ωφελειών μεταξύ ΟΤΑ και ευάλωτων νοικοκυριών, το ακριβές αντικείμενο και η διάρκεια της χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς και οι πρόσθετες πηγές χρηματοδότησης που θα ήταν αναγκαίες. Η έλλειψη αυτών των βασικών στοιχείων υπονόμευσε την έγκαιρη υλοποίηση του προγράμματος και ενίσχυσε την αβεβαιότητα γύρω από την αποτελεσματικότητά του», επισημαίνει το στέλεχος και αναλυτής πολιτικής του «The Green Tank».
Στον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής αποδίδει και ο πρόεδρος της ενεργειακής κοινότητας «ΥΠΕΡΙΩΝ», τη χαμένη ευκαιρία με το πρόγραμμα «Απόλλων», το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα κοινωνικής ηλιακής πολιτικής στον κόσμο, προσφέροντας μόνιμη ελάφρυνση σε ευάλωτα νοικοκυριά μέσω συλλογικής αυτοπαραγωγής ενέργειας.
Εκτός από τα κενά στον σχεδιασμό και την εφαρμογή, ο Τάκης Γρηγορίου επισημαίνει και έναν άλλο παράγοντα που οδήγησε στην απώλεια εκατομμυρίων ευρώ.
«Ένα βασικό ζήτημα ήταν ότι σημαντικό μέρος των διαθέσιμων πόρων προβλεπόταν να κατευθυνθεί σε έργα αποθήκευσης που δεν συνδέονταν άμεσα με ενεργειακές κοινότητες, αλλά με ιδιωτικές επενδύσεις. Αυτό δημιούργησε δυσκολίες ως προς τη συμβατότητα με τον αρχικό κοινωνικό χαρακτήρα του μέτρου και τελικά περιέπλεξε την έγκρισή του σε ευρωπαϊκό επίπεδο».
Ο πρόεδρος της ενεργειακής κοινότητας ΥΠΕΡΙΩΝ, επισημαίνει ότι τα έργα αποθήκευσης ενέργειας είναι απολύτως απαραίτητα αλλά δεν έπρεπε να συνδεθούν με το πρόγραμμα «Απόλλων» καθώς υπάρχουν άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία για τα έργα αυτά.
«Όταν πόροι που είχαν στόχο την ενίσχυση συμμετοχικών σχημάτων μετατοπίζονται αλλού, χάνεται η συνοχή της πολιτικής. Έτσι τελικά ούτε το “Απόλλων” προχώρησε όπως είχε σχεδιαστεί, ούτε οι πόροι αξιοποιήθηκαν, και χάθηκε μια σημαντική ευκαιρία να στηριχθούν ενεργειακές κοινότητες και να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά η ενεργειακή φτώχεια».
Διαβάστε επίσης:
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ
Μάθε πρώτος για την επικαιρότητα με εγγραφή στο Newsletter.
Το topontiki.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Οι χρήστες που παραβιάζουν τους κανόνες συμπεριφοράς θα αποκλείονται. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.
