Ελένη Γκίκα
Sans voir
Εκδόσεις: Αρμός
Σελ.: 246

Συνήθως τα μυθιστορήματα αφηγούνται μια ιστορία στην οποία κάποιες φορές επιστρέφουν ξανά και ξανά, ώσπου να τη διαπεράσουν, να τη φωτίσουν εκ των έσω, να την κατακτήσουν. Στο «Sans voir», το τελευταίο μυθιστόρημα της Ελένης Γκίκα, η αφήγηση κάνει κύκλους, επανέρχεται, επιμένει σαν να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι η εμπειρία προηγείται της κατανόησης και ότι η ζωή γίνεται ορατή μόνο αφού έχει ήδη συμβεί. Η αφήγηση μοιάζει να έχει αποδεχθεί αυτόν τον νόμο της εμπειρίας. Οι σκηνές εμφανίζονται με την ακατέργαστη έντασή τους, πριν ακόμη αποκτήσουν ερμηνεία, και επιστρέφουν αργότερα, μετατοπισμένες, σαν να ζητούν εκ νέου ανάγνωση. Το βίωμα προηγείται, αφήνει ίχνη, και η κατανόηση σχηματίζεται πάνω σε αυτά τα ίχνη, σε δεύτερο χρόνο. Έτσι, η μνήμη παύει να είναι απλή αναφορά στο παρελθόν και γίνεται ο χώρος όπου η εμπειρία αποκτά τελικά μορφή και νόημα.

Η επιλογή του τίτλου λειτουργεί σαν κλειδί. Το «χωρίς να βλέπεις» ανοίγει έναν άλλο τρόπο πρόσληψης του κόσμου, έναν τρόπο που η λογοτεχνία γνωρίζει από παλιά: την τύφλωση ως μορφή όρασης. Από τον Τειρεσία έως τους σύγχρονους ήρωες που βαδίζουν μέσα σε μιαν εσωτερική νύχτα, η απώλεια της άμεσης θέασης μετατρέπεται σε δυνατότητα βαθύτερης σύλληψης. Στο «Sans voir» αυτή η παράδοση ανανεώνεται υπόγεια και διακριτικά.

Οι ήρωες κινούνται μέσα σε γεγονότα που τους υπερβαίνουν, ενώ η συνείδηση φτάνει αργότερα, σαν κουρασμένο φως που διασχίζει μεγάλες αποστάσεις πριν αποκαλύψει το περίγραμμα των πραγμάτων. Η εμπειρία προηγείται και η κατανόηση σχηματίζεται εκ των υστέρων, μέσα σε μιαν αργή εσωτερική αποτύπωση. Έτσι, η μνήμη, καθώς μεταπλάθει, ερμηνεύει, ανασυνθέτει, αποκτά δημιουργικό ρόλο, προσφέροντας εκείνη τη δεύτερη όραση που το παρόν αδυνατεί να συλλάβει.

Η ερωτική ιστορία στον πυρήνα του βιβλίου αναδύεται ως δύναμη που οργανώνει τον χρόνο. Ένας δεσμός αφήνει σημάδια βαθύτερα από την ίδια του την εξέλιξη. Η ένταση διαχέεται πέρα από τη συνάντηση των σωμάτων, εγγράφεται σε μιαν αίσθηση προΰπαρξης, σαν οι μορφές να αναγνωρίζουν κάτι ήδη χαραγμένο. Ο έρωτας λειτουργεί ως επιταχυντής που ωθεί στα άκρα, αποκαλύπτει, μεταμορφώνει.

Το βιβλίο διαβάζεται και σαν άσκηση μνήμης. Μνήμη ζωντανή, δημιουργική, που παλεύει να περισώσει κάτι από τη φθορά. Η γραφή επιστρέφει στο ίδιο σημείο, το αγγίζει από διαφορετικές γωνίες, επιχειρεί να του δώσει μορφή. Εκεί η αφήγηση πλησιάζει την εξομολόγηση και ταυτόχρονα την υπερβαίνει, μετασχηματίζοντας το προσωπικό υλικό σε λογοτεχνική εμπειρία.

Η δομή ενισχύει αυτήν την αίσθηση. Ο χρόνος ρέει ως συνεχές, όπου παρελθόν και παρόν διαπερνούν το ένα το άλλο. Οι εικόνες εμφανίζονται σαν αναλαμπές και υποχωρούν, αφήνοντας πίσω τους ίχνη έντασης. Καθώς η πλοκή υποχωρεί, κυριαρχεί η ατμόσφαιρα.

Η γραφή κινείται ανάμεσα στον λυρισμό και στη συμπύκνωση, χαρακτηριστικό της συγγραφέως. Φράσεις φαινομενικά απλές μεταφέρουν βάρος εμπειρίας. Ο αναγνώστης συμμετέχει ενεργά, συμπληρώνει, συναισθάνεται, πιθανόν και να παρασύρεται σα να συμμετέχει κι ο ίδιος στην ιστορία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και η συνύπαρξη του προσωπικού με ένα ευρύτερο υπόστρωμα αναφορών. Η ιστορία εγγράφεται σε έναν κύκλο επαναλήψεων, όπου το ατομικό τραύμα αποκτά σχεδόν μυθική διάσταση. Κάθε έρωτας μοιάζει να επαναφέρει έναν παλαιότερο μύθο, κάθε εμπειρία να φέρει ήδη το ίχνος μιας άλλης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται και η σκέψη για την επιβίωση στον χρόνο. Το εφήμερο της ύλης συναντά την επιμονή του απόηχου που αρνείται να σβήσει. Η απώλεια γίνεται αφετηρία αναζήτησης. Η έλλειψη μετατρέπεται σε δημιουργική δύναμη, ανοίγει χώρο για στοχασμό, για ανασύνθεση, για μια δεύτερη μορφή παρουσίας.

Το «Sans voir» επιλέγει την επιμονή. Στην εμπειρία που επιστρέφει, στη μνήμη που εργάζεται, στον έρωτα που εξακολουθεί να δρα ακόμη και μετά το τέλος του. Ένα μυθιστόρημα που διαβάζεται ως εσωτερικός μονόλογος και ταυτόχρονα ως ανοιχτό πεδίο στοχασμού.

Στο τέλος μένει ατόφια η ένταση της ζωής που περνά πρώτη, βιαστική και άμορφη, με την κατανόηση να έρχεται αργότερα, σαν ήρεμο φως που βρίσκει σιγά σιγά το περίγραμμά της. Και κάπου εκεί, στη μικρή αυτή καθυστέρηση, η γραφή κρατά ό,τι αλλιώς θα χανόταν και το μετατρέπει σε κάτι που μπορεί πια να μείνει.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Ένα graphic novel για τη γλώσσα, την ιστορία και τη μνήμη

Βιβλίο: Όταν ένας Ευρωπαίος συγγραφέας μίλησε για τη δημοκρατία στην Αθήνα της δικτατορίας

Βιβλίο: Μέση Ανατολή – Μνήμη και μαρτυρία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.