Ένας φιλόσοφος της αρχαίας Αθήνας και μια πολιτική στοχαστής του 20ού αιώνα δύσκολα θα μπορούσαν να ανήκουν στο ίδιο ιστορικό σύμπαν. Κι όμως, και οι δύο έθεσαν στο κέντρο της σκέψης τους το ίδιο ερώτημα: πώς μπορεί να υπάρξει μια πολιτική κοινότητα που να αντέχει στον χρόνο χωρίς να διαλύεται από τις ίδιες της τις αντιφάσεις.

Αν επιχειρούσε κανείς να τους θέσει το ερώτημα για τη σημερινή δημοκρατία, οι απαντήσεις τους θα κινούνταν σε διαφορετικές, αλλά βαθιά συνομιλούσες τροχιές.

Ο Πλάτων θα ξεκινούσε με καχυποψία. Στην «Πολιτεία» του, η δημοκρατία εμφανίζεται ως καθεστώς ελευθερίας που κινδυνεύει να μετατραπεί σε αστάθεια. Όταν κάθε επιθυμία αποκτά ίσο βάρος και κάθε φωνή διεκδικεί την ίδια ισχύ, η πόλη χάνει το μέτρο της. Η ελευθερία μετατοπίζεται προς την αυθαιρεσία και η ισότητα προς την εξίσωση των πάντων. Σε αυτήν τη συνθήκη, η πολιτική κρίση δεν εκδηλώνεται ως σύγκρουση θεσμών αλλά ως κόπωση της ίδιας της διάκρισης ανάμεσα στο σωστό και στο επιθυμητό.

Για τον Πλάτωνα, η δημοκρατία εμπεριέχει τον σπόρο της ίδιας της υπέρβασής της. Η υπερβολή της ελευθερίας μπορεί να οδηγήσει στην αναζήτηση μιας ισχυρής μορφής εξουσίας που υπόσχεται τάξη. Έτσι, η δημοκρατία κινείται πάντα κοντά στο όριό της.

Η Χάνα Άρεντ θα πλησίαζε το ίδιο φαινόμενο από άλλη αφετηρία. Για εκείνη, η πολιτική δεν ταυτίζεται με την εξουσία αλλά με τη δράση. Η δημοκρατία γεννιέται κάθε φορά που οι άνθρωποι εμφανίζονται στον δημόσιο χώρο, μιλούν, διαφωνούν, αναλαμβάνουν ευθύνη για τον κοινό κόσμο. Το ουσιώδες στοιχείο της δεν είναι η ομοφωνία αλλά η δυνατότητα συνύπαρξης μέσα στη διαφωνία.

Η ανησυχία της Άρεντ αντίθετα δεν στρέφεται στην υπερβολή της ελευθερίας αλλά στην απουσία της. Εκεί όπου οι άνθρωποι αποσύρονται από τον δημόσιο χώρο, όπου η πολιτική μετατρέπεται σε διαχείριση ή σε θέαμα, η δημοκρατία αποδυναμώνεται. Ο κίνδυνος δεν εμφανίζεται μόνο ως τυραννία αλλά και ως αδιαφορία.

Αν ο Πλάτων θα αναγνώριζε τον κίνδυνο στην υπερβολική έκταση της επιθυμίας, η Άρεντ θα τον εντόπιζε στην απώλεια της κοινής εμπειρίας. Ο ένας φοβάται την αστάθεια που γεννά η ανεξέλεγκτη ελευθερία, η άλλη την απονέκρωση που γεννά η απουσία πολιτικής συμμετοχής.

Και όμως, οι δύο αυτές οπτικές συναντώνται σε ένα σημείο: στην ανάγκη για όρια. Για τον Πλάτωνα, όρια που συγκρατούν την πόλη από τη διάλυση. Για την Άρεντ, όρια που καθιστούν δυνατή την ύπαρξη ενός κοινού κόσμου.

Αν τους ακούγαμε σήμερα, ίσως θα συμφωνούσαν σε κάτι ουσιαστικό: ότι η δημοκρατία δεν είναι ποτέ δεδομένη, αλλά μια μορφή βίου που απαιτεί διαρκή εγρήγορση. Και σε αυτήν τη μορφή, η ελευθερία και η ευθύνη παραμένουν αδιαχώριστες.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Σκληρός ανταγωνισμός με ΠΑΣΟΚ για την εκλογική πρωτοκαθεδρία στην Κεντροαριστερά

«Φωτιές» ανάβει ξανά ο ΟΠΕΚΕΠΕ – 6 πρώτα συμπεράσματα

Γιατί δεν «παίζουν» οι πρόωρες εκλογές

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.