Santiago Gamboa
Νυχτερινές ικεσίες
Μετάφραση: Βασιλική Κνήτου
Εκδόσεις: Διόπτρα
Σελ.: 408

Ο Κολομβιανός συγγραφέας Σαντιάγο Γκαμπόα, στο μυθιστόρημά του, συνθέτει ένα έργο που κινείται ανάμεσα στο πολιτικό θρίλερ, την υπαρξιακή εξομολόγηση και τη στοχαστική τοιχογραφία της σύγχρονης Λατινικής Αμερικής. Πρόκειται για ένα βιβλίο που φέρει την ένταση της εξορίας, την αγωνία της ενοχής και την πυκνότητα της μνήμης, ένα μυθιστόρημα που συνομιλεί με την ιστορία της Κολομβίας, με τη βία των καρτέλ, με τον εμφύλιο υπόγειο πόλεμο των ανταρτών και με την απώλεια της αθωότητας μιας ολόκληρης γενιάς.

Η αφήγηση ξεκινά από μια σύλληψη στην Μπανγκόκ όπου ένας νεαρός Κολομβιανός, ο Μανουέλ, κατηγορείται για φόνο και κρατείται σε φυλακή της Ταϊλάνδης. Η υπόθεση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε καθαρόαιμο αστυνομικό μυθιστόρημα, ωστόσο, ο Γκαμπόα επιλέγει έναν άλλο δρόμο. Το ενδιαφέρον του μετατοπίζεται από το ερώτημα της ενοχής προς την καταβύθιση στις διαδρομές που οδήγησαν τον ήρωα ώς εκεί. Το παρόν είναι η πύλη, το παρελθόν μια αχανής ήπειρος. Μέσα από επιστολές, αναμνήσεις και διασταυρούμενες φωνές, ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τη σχέση του Μανουέλ με την αδελφή του Χουάνα, μια μορφή σχεδόν μυθική μέσα στην ιδιωτική του κοσμολογία.

Η αδελφική σχέση αποτελεί τον κρυφό άξονα του έργου. Εδώ ο Γκαμπόα προσεγγίζει μια μορφή αγάπης που αγγίζει τα όρια του ταμπού και της απόλυτης αφοσίωσης. Ο δεσμός τους παρουσιάζεται ως καταφύγιο σε έναν κόσμο διαλυμένο από φτώχεια, διαφθορά και διαρκή απειλή. Η οικογένεια αντί να αποτελεί καταφύγιο, δημιουργεί τραύματα. Ο πατέρας, φιγούρα αυταρχική και καταρρέουσα, ενσαρκώνει την παρακμή μιας κοινωνίας που βυθίζεται στην παρανομία. Η μητέρα απουσιάζει συναισθηματικά, εγκλωβισμένη σε μιαν αδυναμία επικοινωνίας. Έτσι, τα δύο αδέλφια στρέφονται το ένα προς το άλλο, οικοδομώντας μια ιδιωτική επικράτεια όπου η αλληλεγγύη μετατρέπεται σε όρκο.

Το μυθιστόρημα αναπτύσσεται ως πολυφωνική σύνθεση. Η φωνή του προξένου, που αναλαμβάνει να ερευνήσει την υπόθεση, διαμεσολαβεί ανάμεσα στον θεσμικό κόσμο και στην ατομική τραγωδία. Ο Γκαμπόα επιλέγει να εστιάσει στην ηθική ευθύνη των θεσμών, στην αμηχανία της διπλωματίας απέναντι σε μια υπόθεση που συνδυάζει έγκλημα, σεξουαλική εκμετάλλευση και πολιτικό παρελθόν. Η Μπανγκόκ παρουσιάζεται ως τόπος εξορίας, ένας λαβύρινθος όπου διασταυρώνονται διακινητές, μετανάστες, τουρίστες της παρακμής. Η πόλη λειτουργεί σαν μια όψη της παγκοσμιοποίησης, μια αγορά σωμάτων και ψευδαισθήσεων, μια μητρόπολη όπου η ανθρώπινη μοίρα καθίσταται εμπόρευμα.

Στο επίπεδο της γλώσσας, ο Γκαμπόα επιλέγει ύφος καθαρό, με εναλλαγές ρυθμού που αντανακλούν την εσωτερική ταραχή των προσώπων. Η πρόζα του αποφεύγει τον λυρισμό της υπερβολής. Διατηρεί μια σχεδόν δημοσιογραφική ακρίβεια, η οποία εντείνει την αίσθηση της αυθεντικότητας. Ταυτόχρονα, σε καίριες στιγμές, η γραφή αποκτά στοχαστική πυκνότητα. Ο συγγραφέας διερευνά την έννοια της ενοχής με τρόπο υπαρξιακό, έτσι συνδέει την ενοχή που απορρέει από μια πράξη με το βάρος της ιστορίας που μεταφέρει κανείς.

Η Κολομβία παραμένει αόρατη αλλά παρούσα. Οι αναφορές στην πολιτική βία, στους αντάρτες, στα καρτέλ, συνθέτουν το φόντο μιας κοινωνίας όπου η ηθική ισορροπία έχει διαρραγεί. Ο Μανουέλ και η Χουάνα εμφανίζονται ως παιδιά ενός τέτοιου τοπίου. Η μετανάστευση προς την Ασία συνιστά απόπειρα διαφυγής. Ωστόσο η φυγή οδηγεί σε νέα αδιέξοδα. Το βιβλίο αποκτά έτσι οικουμενική διάσταση όπου η βία της περιφέρειας συναντά την ανωνυμία της μητρόπολης. Ο Γκαμπόα περιγράφει μια γενιά που αναζητεί σωτηρία σε ξένες γλώσσες και αγορές, κουβαλώντας όμως τις σκιές της πατρίδας.

Κεντρικό θέμα αποτελεί η προσευχή. Ο τίτλος παραπέμπει σε μια νυχτερινή επίκληση, σε μιαν ανάγκη επικοινωνίας με κάτι υπερβατικό. Η προσευχή εδώ λαμβάνει κοσμικό χαρακτήρα και η αφήγηση περνά από την εξομολόγηση στην κάθαρση. Ο λόγος είναι το μοναδικό όπλο απέναντι στην απομόνωση της φυλακής. Ο συγγραφέας υποβάλλει την ιδέα ότι η γραφή δύναται να αποκαταστήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Μέσα στο κελί, ο ήρωας ξανασυναντά τον εαυτό του μέσα από τις λέξεις.

Η σχέση ανάμεσα στον έρωτα και στην καταστροφή διαπερνά το έργο. Η Χουάνα επιλέγει έναν δρόμο αυτοθυσίας, βυθιζόμενη σε έναν κόσμο επικίνδυνο για να προστατεύσει τον αδελφό της. Η μορφή της αποκτά τραγικές διαστάσεις. Ο Γκαμπόα σκιαγραφεί μια γυναίκα που κινείται στα όρια της επιβίωσης, με αξιοπρέπεια και πείσμα. Η θυσία της φωτίζει την αδυναμία μιας κοινωνίας να προσφέρει εναλλακτικές. Το σώμα της καθίσταται πεδίο εκμετάλλευσης και ταυτόχρονα πράξη αγάπης. Μέσα από αυτήν την αντιφατική συνθήκη, το μυθιστόρημα αποκτά ηθικό βάθος.

Αφηγηματικά, το βιβλίο διατηρεί σφιχτή δομή, παρά τις πολλαπλές φωνές. Η έρευνα του προξένου προσφέρει αγωνία, οι επιστολές του Μανουέλ εισάγουν την εσωτερικότητα, ενώ οι αναδρομές στην Μπογκοτά διευρύνουν το κοινωνικό πλαίσιο. Η μετάβαση ανάμεσα στις ηπείρους υπογραμμίζει την αίσθηση της αστάθειας. Ο αναγνώστης βιώνει μια διαρκή μετατόπιση, σαν να ακολουθεί ρεύματα που οδηγούν από το παρελθόν στο παρόν, από την ελπίδα στην πτώση.

Το πολιτικό στοιχείο διαπερνά το μυθιστόρημα χωρίς διδακτισμό. Ο Γκαμπόα παρουσιάζει ανθρώπινες ιστορίες που καθρεφτίζουν την πολιτική πραγματικότητα. Η διαφθορά, η διακίνηση ναρκωτικών, η σεξουαλική εκμετάλλευση, όλα εμφανίζονται ως δομικά στοιχεία μιας παγκόσμιας οικονομίας. Το βιβλίο αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο οι περιφέρειες τροφοδοτούν τα κέντρα με φθηνή εργασία και απελπισία. Η Μπανγκόκ και η Μπογκοτά συνδέονται σε έναν αόρατο άξονα.

Σημαντική αρετή του έργου αποτελεί η ικανότητα του συγγραφέα να αποδίδει τις αντιφάσεις των χαρακτήρων. Κανένα πρόσωπο δεν παρουσιάζεται ως απόλυτα αγνό ή ένοχο. Ο Μανουέλ φέρει ευθύνη, μα ταυτόχρονα εμφανίζεται ως θύμα συνθηκών. Ο πρόξενος βιώνει εσωτερικές αμφιβολίες. Ακόμη και οι δευτερεύοντες χαρακτήρες αποκτούν ψυχολογικό βάθος. Αυτή η πολυπλοκότητα ενισχύει την αίσθηση του ρεαλισμού.

Στοχαστικά, το μυθιστόρημα αγγίζει το ζήτημα της ταυτότητας. Τι σημαίνει να είσαι Κολομβιανός σε έναν κόσμο παγκοσμιοποιημένο; Πώς μεταφέρεται η ιστορία μιας χώρας στο σώμα των μεταναστών της; Ο Γκαμπόα προτείνει μια απάντηση που συνδυάζει το τραύμα με την ανθεκτικότητα. Η ταυτότητα εμφανίζεται ως βάρος αλλά και ως πηγή δύναμης. Η γλώσσα, η μνήμη, η αδελφική αγάπη είναι τα νήματα που συγκρατούν τον ήρωα.

Η τελική εντύπωση που αφήνει το βιβλίο είναι βαθιά συγκινητική. Η αγωνία για την τύχη του Μανουέλ μετατρέπεται σε στοχασμό για την ανθρώπινη μοίρα. Η προσευχή του τίτλου μεταμορφώνεται σε αναζήτηση συγχώρεσης και κατανόησης. Ο Γκαμπόα επιτυγχάνει να συνδυάσει την αφηγηματική ένταση με μια φιλοσοφική διάσταση, δημιουργώντας ένα έργο που υπερβαίνει τα όρια του αστυνομικού είδους.

Οι «Νυχτερινές ικεσίες» εγγράφονται στη μεγάλη παράδοση της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας που εξερευνά τη βία και την εξορία, χωρίς να προσφεύγει σε μαγικό ρεαλισμό ή εξωτισμό. Η γραφή του Γκαμπόα παραμένει νηφάλια, σχεδόν αυστηρή. Αυτή η επιλογή εντείνει τη δραματικότητα. Το μυθιστόρημα γίνεται ο καθρέφτης ενός κόσμου όπου η ελπίδα επιμένει μέσα στο σκοτάδι.

Πρόκειται για ένα βιβλίο αφηγηματικής δύναμης, με ηθικό βάθος και πολιτική διαύγεια. Ο Γκαμπόα αποδεικνύει ότι η λογοτεχνία μπορεί να φωτίσει τις σκοτεινές γωνιές της εποχής μας, προσφέροντας μια μορφή νυχτερινής προσευχής, έναν λόγο που ενώνει το τραύμα με την κατανόηση και την απελπισία με την επιμονή στη ζωή.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Μια περιπέτεια στο πολιορκημένο Μεσολόγγι

Βιβλίο: Η σιωπή που τραυματίζει

Βιβλίο: Η μνήμη, δεύτερη όραση

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.