Η 11η Σεπτεμβρίου δεν ήταν απλώς ένα τρομοκρατικό χτύπημα. Ήταν το σημείο εκκίνησης μιας νέας φάσης, μιας (απέλπιδας) προσπάθειας για τη διαιώνιση της αμερικανικής ισχύος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπήκαν στρατιωτικά στην καρδιά της Ευρασίας – από το Αφγανιστάν μέχρι το Ιράκ – με τη σημαία του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας». Αυτό ήταν το αφήγημα. Η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σύνθετη.

Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Ουάσιγκτον εγκαθίδρυσε φυσική παρουσία σε μια ζώνη που ενώνει Κασπία, Περσικό Κόλπο, Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή. Δηλαδή, ακριβώς εκεί όπου βρίσκονται τα μεγαλύτερα ενεργειακά αποθέματα του πλανήτη και οι κρίσιμοι διάδρομοι μεταφοράς τους προς τη Δύση.

Η λογική ήταν απλή: όποιος ελέγχει τα σημεία διέλευσης, ελέγχει και τη ροή της ενέργειας. Και όποιος ελέγχει τη ροή της ενέργειας, επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η στρατηγική γρήγορα ξέφυγε. Το Ιράκ δεν έγινε σταθερός πυλώνας αμερικανικής επιρροής, έγινε πεδίο χάους. Το Αφγανιστάν δεν έγινε προπύργιο ελέγχου, έγινε σύμβολο / απόδειξη της (αμερικανικής) φθοράς.

Η Ουάσιγκτον βρέθηκε εγκλωβισμένη σε πολέμους χωρίς πειστικό στόχο και καθαρή διέξοδο, δαπανώντας τεράστιους πόρους για να κρατήσει περιοχές που δεν μπορούσε να μετασχηματίσει. Και ενώ η Αμερική κοιτούσε προς τη Μέση Ανατολή, κάτι άλλο μεγάλωνε αθόρυβα: η Κίνα.

Η στροφή προς την Ασία και η επιστροφή της γεωπολιτικής

Η δεκαετία που ακολούθησε ήταν μια περίοδος διόρθωσης. Η Ουάσιγκτον άρχισε να συνειδητοποιεί ότι ο πραγματικός ανταγωνισμός δεν βρίσκεται στην έρημο του Ιράκ, αλλά στον Ινδο-Ειρηνικό. Η λεγόμενη «στροφή προς την Ασία» δεν ήταν αλλαγή κατεύθυνσης. Ήταν επιστροφή στην πραγματικότητα.

Η Κίνα δεν διεκδικούσε απλώς οικονομική ανάπτυξη. Διεκδικούσε χώρο. Δημιουργούσε λιμάνια, επένδυε σε υποδομές, άνοιγε χερσαίους και θαλάσσιους δρόμους που συνέδεαν την Ασία με την Ευρώπη. Έχτιζε ένα δίκτυο που, αν ολοκληρωνόταν, θα μπορούσε να λειτουργήσει ανεξάρτητα από τον αμερικανικό έλεγχο. Κι αυτό ήταν το πραγματικό διακύβευμα.

Η αμερικανική απάντηση ήταν διπλή. Οι ΗΠΑ προσπάθησαν να περιορίσουν τη φθορά στη Μέση Ανατολή και ταυτόχρονα να ενισχύσουν την παρουσία τους στον Ινδο-Ειρηνικό. Αλλά εδώ εμφανίζεται το παράδοξο, που καθορίζει μέχρι σήμερα την αμερικανική πολιτική: δεν μπορούν να φύγουν από τη Μέση Ανατολή, αλλά δεν θέλουν και να εγκλωβιστούν σε αυτήν. Γιατί η ενέργεια εξακολουθεί να περνά από εκεί.

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το πιο κρίσιμο σημείο του παγκόσμιου ενεργειακού χάρτη. Όποιος τα ελέγχει – ή μπορεί να τα κλείσει – επηρεάζει άμεσα τις τιμές, τις αγορές και την πολιτική σταθερότητα. Η Ουάσιγκτον το γνωρίζει. Και δεν πρόκειται να εγκαταλείψει αυτόν τον έλεγχο.

Από την ηγεμονία στη συναλλαγή

Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ για τη δεύτερη θητεία, η ίδια στρατηγική αποκτά διαφορετική μορφή. Όχι λιγότερο φιλόδοξη, αλλά πιο ωμή.

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική παύει να ντύνεται με τον λόγο των αξιών και εμφανίζεται ως αυτό που είναι: διαχείριση ισχύος με όρους κόστους και οφέλους. Και το μήνυμα που στέλνει στους συμμάχους είναι σαφές: η ασφάλεια δεν είναι δεδομένη – είναι υπηρεσία και μάλιστα πανάκριβη, μέχρι και 5% του ΑΕΠ για μέλη του ΝΑΤΟ.

Το ίδιο ισχύει και για την ενέργεια. Οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον μόνο στρατιωτικός εγγυητής των ενεργειακών ροών. Είναι και προμηθευτής. Και αυτό αλλάζει τη σχέση με την Ευρώπη.

Από τη μια πλευρά, η Ουάσιγκτον ελέγχει κρίσιμα περάσματα, μάχεται για τον έλεγχο του κρισιμότερου εξ αυτών (Στενά του Ορμούζ), αλλά από την άλλη, προσφέρει τη δική της ενέργεια ως εναλλακτική. Δηλαδή, ελέγχει και τον δρόμο και, εν μέρει, το προϊόν.

Η Ευρώπη, αποκομμένη από τη Ρωσία και χωρίς δική της στρατιωτική ισχύ σε αυτές τις ενεργειακά πλούσιες περιοχές, βρίσκεται σε μια νέα μορφή εξάρτησης…

Και εδώ επιστρέφουμε στην αρχή. Από τους Δίδυμους Πύργους μέχρι τα Στενά του Ορμούζ, η αμερικανική πολιτική δεν εγκατέλειψε ποτέ τον στόχο του ελέγχου της Ευρασίας. Απλώς άλλαξε μέσα. Από την άμεση στρατιωτική επέμβαση πέρασε στη διαχείριση ισορροπιών. Και από την ηγεμονία πέρασε στη συναλλαγή.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν αυτή η μετάβαση ενισχύει ή αποδυναμώνει την αμερικανική ισχύ. Είναι ποιον κόσμο γεννά.

Στην πρώτη εκδοχή – την πιο «ελεγχόμενη» – οι Ηνωμένες Πολιτείες καταφέρνουν να προσαρμοστούν. Μειώνουν το κόστος της παγκόσμιας παρουσίας τους, μεταφέρουν βάρος στους συμμάχους και διατηρούν τον έλεγχο των κρίσιμων κόμβων: ενεργειακών δρόμων, θαλάσσιων περασμάτων, τεχνολογικών αλυσίδων. Η Ευρώπη παραμένει εξαρτημένη, η Ρωσία περιορισμένη και η Κίνα αναχαιτίζεται – όχι με σύγκρουση, αλλά με έναν συνδυασμό πίεσης, περικύκλωσης και οικονομικής αντιπαράθεσης. Είναι ένας κόσμος ασταθής, αλλά διαχειρίσιμος. Ένας κόσμος όπου η αμερικανική ηγεμονία δεν είναι απόλυτη, αλλά παραμένει καθοριστική.

Στη δεύτερη εκδοχή – και πιο επικίνδυνη – η ίδια στρατηγική παράγει το αντίθετο αποτέλεσμα. Η πίεση προς την Ευρώπη οδηγεί σε μερική αυτονόμηση. Η Ρωσία βρίσκει χώρο μέσα από τις ρωγμές της Δύσης. Και κυρίως, η Κίνα επιταχύνει τη δημιουργία ενός παράλληλου συστήματος: εμπορικού, ενεργειακού, χρηματοπιστωτικού. Οι θαλάσσιοι και χερσαίοι δρόμοι της Ευρασίας παύουν να είναι μονοσήμαντα ελεγχόμενοι. Οι συμμαχίες γίνονται ρευστές. Και το διεθνές σύστημα μετατρέπεται σε πεδίο πολλαπλών, ανταγωνιστικών κέντρων ισχύος.

Το κοινό στοιχείο και των δύο εκδοχών είναι ένα: η εποχή της βεβαιότητας έχει τελειώσει. Το αν η μετάβαση θα οδηγήσει σε έναν σκληρό αλλά ελεγχόμενο ανταγωνισμό ή σε μια πιο χαοτική αναδιάταξη, δεν θα κριθεί μόνο από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον. Θα κριθεί από το αν οι υπόλοιποι παίκτες – και κυρίως η Ευρώπη – θα συνεχίσουν να ακολουθούν ή θα επιχειρήσουν, έστω καθυστερημένα, να παίξουν.

Κυβέρνηση: Και εσωτερικό μέτωπο λόγω του ΟΠΕΚΕΠΕ

Η πλάνη του σύντομου πολέμου, το λάθος που επαναλαμβάνεται και οδηγεί σε χάος

Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Τραμπ διερωτώνται για την υγεία του μετά τις ακραίες δηλώσεις του – «Έχει άνοια;»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.