Ένα εύλογο ερώτημα που απασχολεί τις τελευταίες ώρες σχεδόν ολόκληρο τον κόσμο μετά την ανακοίνωση των ΗΠΑ για αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, αφορά το εξής: αφού το Ιράν μπορεί να αποσταθεροποιήσει ή ακόμη και να «κλείσει» de facto τα Στενά του Ορμούζ (κάτι που εν πολλοίς έχει πράξει), ποιο είναι το νόημα ενός αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού;

Όπως μας εξηγούν στρατηγικοί αναλυτές, η φαινομενική αντίφαση προκύπτει από μια βασική παρανόηση: το Ιράν δεν έχει τη δυνατότητα να επιβάλει πλήρη έλεγχο στα Στενά, αλλά να τα καταστήσει επικίνδυνα και οικονομικά μη βιώσιμα ως προς τη λειτουργία της διέλευσης. Με ασύμμετρα μέσα — νάρκες, drones, επιθέσεις σε επιλεγμένα πλοία — δημιουργεί ένα περιβάλλον υψηλού ρίσκου που αποθαρρύνει τη ναυσιπλοΐα. Δηλαδή, δεν «κλείνει» τα Στενά, αλλά τα καθιστά επικίνδυνα.

Από την άλλη πλευρά, ο αμερικανικός «αποκλεισμός» δεν στοχεύει στο να σταματήσει τη ροή, αλλά
στο να την ελέγξει και να τη διαμορφώσει. Πρόκειται ουσιαστικά για μια επιχείρηση αντι- αποκλεισμού: οι ΗΠΑ επιχειρούν να καταστήσουν τη ναυσιπλοΐα λειτουργική — έστω και μερικώς —
προστατεύοντας επιλεγμένες ροές, δημιουργώντας ασφαλείς διαδρόμους και αυξάνοντας το κόστος
για την ιρανική παρεμπόδιση.

Με άλλα λόγια, το διακύβευμα δεν είναι αν τα Στενά θα είναι «ανοιχτά» ή «κλειστά», αλλά ποιος θα
καθορίζει το επίπεδο του κινδύνου και, τελικά, ποιος θα ελέγχει τη λειτουργία τους. Σε αυτό το πλαίσιο, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός, κατά την αντίληψη της Ουάσιγκτον, είναι το βασικό εργαλείο για να αποτραπεί η πλήρης κατάρρευση της θαλάσσιας κυκλοφορίας και να μετατραπεί το
χάος σε ελεγχόμενη πίεση.

Ο χρόνος και τα σενάρια

Κατά τους αναλυτές, που ήδη σπεύδουν να «εξηγήσουν» τις πρόκειται να συμβεί, μέσα σε τριάντα
ημέρες, μια αρχικά «περιορισμένη» ναυτική επιχείρηση μπορεί να εξελιχθεί σε έναν αγώνα φθοράς με
παγκόσμιες συνέπειες. Και το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος ελέγχει τα Στενά, αλλά ποιος αντέχει
περισσότερο το κόστος αυτού του ελέγχου.

Οι πρώτες ημέρες πιθανότατα θα χαρακτηρισθούν από ταχύτητα και αποφασιστικότητα. Οι Ηνωμένες
Πολιτείες αναπτύσσουν ναυτικές δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο, εγκαθιστώντας ένα πυκνό πλέγμα
επιτήρησης και ελέγχου. Τόσο σε ότι αφορά την προστασία των πλοίων με αντιαεροπορικές δυνάμεις,
όσο και με επιχειρήσεις ναρκαλίευσης για την εξουδετέρωση των ναρκών που φέρεται να έχουν
τοποθετηθεί σε κρίσιμα σημεία. Επομένως, κατά την αμερικανική λογική, τα Στενά δεν «κλείνουν»,
αλλά θα ελέγχονται από τους ίδιους. Κάθε πλοίο καταγράφεται, κάθε κίνηση παρακολουθείται.
Σύντομα, η παρουσία μετατρέπεται σε παρέμβαση: επιβιβάσεις, ανακατευθύνσεις, καθυστερήσεις. Η
ναυσιπλοΐα συνεχίζεται, αλλά με όρους που επιβάλλονται από στρατιωτική ισχύ.

Η απάντηση του Ιράν δεν θα είναι συμμετρική. Η Τεχεράνη δεν θα επιχειρήσει να συγκρουστεί
μετωπικά με τον αμερικανικό στόλο. Αντίθετα, θα ενεργοποιήσει το δικό του πλεονέκτημα: την
ασυμμετρία. Ταχύπλοα σκάφη δοκιμάζουν τα όρια αντίδρασης, drones παρακολουθούν και
παρενοχλούν, ενώ οι πρώτες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στέλνουν το μήνυμα ότι η διέλευση δεν
είναι πλέον ασφαλής. Μέσα σε λίγες ημέρες, τα ασφάλιστρα εκτοξεύονται και η εμπορική κίνηση
αρχίζει να μειώνεται. Τα Στενά παραμένουν ανοιχτά — αλλά γίνονται επικίνδυνα.

Καθώς η κρίση περνά στη δεύτερη εβδομάδα, η δυναμική μεταβάλλεται. Οι ΗΠΑ εντείνουν τα πλήγματα σε παράκτιες εγκαταστάσεις και υποδομές, επιχειρώντας να περιορίσουν την ικανότητα του
Ιράν να απειλεί τη ναυσιπλοΐα. Ταυτόχρονα, ξεκινούν εκτεταμένες επιχειρήσεις εκκαθάρισης ναρκών,
καθώς η απειλή υποθαλάσσιου αποκλεισμού καθίσταται πραγματική. Το Ιράν, από την πλευρά του,
κλιμακώνει τις ασύμμετρες επιθέσεις: μικρής κλίμακας αλλά συνεχείς, αρκετές για να διατηρούν
υψηλό τον κίνδυνο χωρίς να εκθέτουν μαζικά τα μέσα του.

Σε αυτό το στάδιο, η εικόνα –κατά τα σενάρια πάντα- είναι αντιφατική. Στρατιωτικά, οι ΗΠΑ διατηρούν τον έλεγχο. Οικονομικά, όμως, η κατάσταση αρχίζει να ξεφεύγει. Η ροή πετρελαίου μειώνεται αισθητά, οι τιμές αυξάνονται απότομα και η αβεβαιότητα διαχέεται στις αγορές. Τα Στενά λειτουργούν, αλλά όχι κανονικά. Η έννοια του «ελέγχου» αποκτά πλέον οικονομική διάσταση.

Η τρίτη φάση, μετά τη δεύτερη εβδομάδα, είναι εκεί όπου εμφανίζονται τα πραγματικά όρια. Για τις
ΗΠΑ, το κόστος γίνεται πλέον απτό. Οι αναλυτές υπολογίζουν ότι μία τέτοιου τύπου εμπλοκή, μπορεί
να στοιχήσει από 20 έως 40 δις. δολάρια για έναν μήνα. Αλλά υπάρχει και συνέχεια… Η συνεχής
χρήση πυραύλων, η διατήρηση ναυτικής παρουσίας και η επιχειρησιακή φθορά δημιουργούν πίεση σε
αποθέματα.

Για το Ιράν, τα όρια είναι διαφορετικά αλλά εξίσου κρίσιμα. Οι στοχευμένες επιθέσεις έχουν αρχίσει να
πλήττουν σοβαρά τις υποδομές του: βάσεις, εκτοξευτές, ακόμη και παραγωγικές εγκαταστάσεις. Η
δυνατότητα συνέχισης των επιθέσεων παραμένει, αλλά με μειούμενο ρυθμό. Η στρατηγική
μετατοπίζεται από τον κορεσμό στη διατήρηση της απειλής.

Σε αυτό το σημείο, τα Στενά δεν είναι ούτε ανοιχτά ούτε κλειστά. Λειτουργούν σε ένα ενδιάμεσο
καθεστώς — με μειωμένη χωρητικότητα, υψηλό κόστος και συνεχή κίνδυνο. Φυσικά, η παγκόσμια
οικονομία (που σε κάθε περίπτωση θα είναι και ο μεγαλύτερος ηττημένος) θα αρχίσει να αισθάνεται
τις επιπτώσεις πιο έντονα: αυξημένες τιμές ενέργειας, πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες,
αβεβαιότητα στις αγορές.

Κατά τα ίδια σενάρια, η κρίση θα φτάσει σε ένα σημείο καμπής, το αργότερο σε 30 ημέρες. Και οι
επιλογές θα είναι καθαρά στρατηγικές. Οι ΗΠΑ ενδεχομένως να επιλέξουν κλιμάκωση, επεκτείνοντας
τα πλήγματα βαθύτερα στο ιρανικό έδαφος με στόχο την πλήρη εξουδετέρωση της απειλής. Μπορούν
επίσης να διατηρήσουν μια ελεγχόμενη ισορροπία, αποδεχόμενες έναν περιορισμένο αλλά λειτουργικό
έλεγχο των Στενών. Ή να κινηθούν προς αποκλιμάκωση, μέσω διπλωματικών διαύλων.

Το Ιράν, αντίστοιχα, καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει την ασύμμετρη πίεση, θα επεκτείνει τη
σύγκρουση μέσω περιφερειακών παικτών ή θα αναζητήσει διέξοδο.

Μεταξύ κόστους και κινδύνου

Κατά τις αναλύσεις, που ήδη έχουν δημοσιεύσει ξένοι οίκοι, το πιο κρίσιμο συμπέρασμα αυτών των 30
ημερών είναι ότι ο έλεγχος των Στενών δεν είναι μια δυαδική κατάσταση. Δεν πρόκειται για ένα απλό
«ανοιχτά ή κλειστά». Είναι μια συνεχής διαπραγμάτευση μεταξύ κόστους και κινδύνου. Οι Ηνωμένες
Πολιτείες μπορούν να επιβάλουν στρατιωτικό έλεγχο, αλλά με υψηλό τίμημα. Το Ιράν δεν μπορεί να
κλείσει πλήρως τη δίοδο, αλλά μπορεί να την καταστήσει τόσο επικίνδυνη ώστε να υπονομεύσει τη
λειτουργία της.

Σε τελική ανάλυση, ο μεγαλύτερος χαμένος δεν είναι απαραίτητα κάποια από τις δύο πλευρές. Είναι το
ίδιο το σύστημα που στηρίζεται στην ομαλή ροή ενέργειας. Και σε έναν κόσμο όπου το ρίσκο
μεταφράζεται άμεσα σε κόστος, τα Στενά του Ορμούζ αποδεικνύονται όχι απλώς ένα γεωγραφικό
πέρασμα, αλλά ένας από τους πιο ευαίσθητους κόμβους της παγκόσμιας ισορροπίας.

Διαβάστε επίσης:

Ανάλυση CNN: Γιατί το colpo grosso του Τραμπ με τους δασμούς δεν «πιάνει» στο Ιράν

Φον ντερ Λάϊεν: Θα προτείνουμε στοχευμένα μέτρα για τις τιμές ενέργειας στις 22 Απριλίου

Ουγγαρία: Πώς ο Ορμπάν έχασε σε όλα, πριν χάσει τις εκλογές

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.