Η αλήθεια πίσω από τις θεάσεις καρχαριών

Τις τελευταίες εβδομάδες οι εμφανίσεις καρχαριών κοντά σε ελληνικές ακτές έχουν προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον, αλλά και ανησυχία. Βίντεο που καταγράφονται από λουόμενους ή ψαράδες διαδίδονται γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργώντας την εντύπωση ότι οι καρχαρίες εμφανίζονται συχνότερα ή πλησιάζουν περισσότερο τις ακτές απ’ ό,τι στο παρελθόν.

Ωστόσο οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η αυξημένη προβολή τέτοιων περιστατικών δεν σημαίνει απαραίτητα και αύξηση της παρουσίας τους ή του πληθυσμού τους. Αντίθετα συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τη δυνατότητα άμεσης καταγραφής και δημοσίευσης κάθε σχετικής εικόνας ή βίντεο.

Η παρουσία καρχαριών στις ελληνικές θάλασσες δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Αντιθέτως, η Μεσόγειος φιλοξενεί δεκάδες είδη, τα περισσότερα από τα οποία ζουν μακριά από τις ακτές και σε μεγάλα βάθη. Οι καρχαρίες αποτελούν κορυφαίους θηρευτές και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Παράλληλα αρκετά είδη αντιμετωπίζουν σοβαρές πιέσεις εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας, με αποτέλεσμα οι πληθυσμοί τους να έχουν μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες τόσο στη Μεσόγειο όσο και παγκοσμίως.

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι η εμφάνιση καρχαριών σε παράκτιες περιοχές, ιδιαίτερα κατά την ανοιξιάτικη περίοδο, είναι σε μεγάλο βαθμό φυσιολογική, καθώς αποτελεί διάστημα αναπαραγωγής για πολλά είδη ψαριών, τα οποία συγκεντρώνονται σε πιο ρηχά νερά.

Φυσιολογική η παρουσία τους 

Σύμφωνα με τον Θοδωρή Τσιμπίδη, πρόεδρο του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», η συζήτηση γύρω από τους καρχαρίες συνοδεύεται συχνά από υπερβολές που βασίζονται στην έλλειψη ενημέρωσης.

Όπως αναφέρει, «το γεγονός ότι σήμερα καταγράφονται περισσότερα περιστατικά δεν σημαίνει ότι υπάρχουν περισσότεροι καρχαρίες κοντά στις ακτές. Απεναντίας, η ευρεία χρήση κινητών τηλεφώνων επιτρέπει την καταγραφή γεγονότων που στο παρελθόν θα περνούσαν απαρατήρητα. Ένα βίντεο που δημοσιεύεται στο διαδίκτυο μπορεί να αναπαραχθεί χιλιάδες φορές μέσα σε λίγες ώρες, ενισχύοντας την αίσθηση ότι πρόκειται για ένα νέο ή ασυνήθιστα συχνό φαινόμενο».

Ο Θ. Τσιμπίδης εξηγεί ακόμη ότι η παρουσία καρχαριών κοντά στις ακτές κατά την άνοιξη συνδέεται άμεσα με τους φυσικούς κύκλους αναπαραγωγής. Όπως συμβαίνει με πολλά άλλα θαλάσσια είδη, έτσι και οι καρχαρίες προσεγγίζουν συγκεκριμένες περιοχές προκειμένου να αναπαραχθούν ή να ακολουθήσουν τα μικρότερα ψάρια που αποτελούν τη λεία τους. Για τον λόγο αυτό, η εμφάνισή τους σε ρηχότερα νερά δεν θα πρέπει να θεωρείται ανησυχητική ή αφύσικη.

Αντίθετα αποτελεί ένδειξη ότι εξακολουθούν να λειτουργούν βασικές οικολογικές διεργασίες μέσα στο θαλάσσιο περιβάλλον. Ο πρόεδρος του ινστιτούτου επισημαίνει ότι ορισμένες ανθρώπινες δραστηριότητες μπορούν να επηρεάσουν την παρουσία μεγάλων ψαριών σε παράκτιες περιοχές. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στο ψάρεμα με καλάμι και στη χρήση δολωμάτων, εμπλουτισμένων με χημικές ουσίες που προσελκύουν τα ψάρια.

«Αυτά απελευθερώνουν έντονες οσμές στο νερό και μπορούν να γίνουν αντιληπτές από μεγάλες αποστάσεις. Έτσι, ενώ στόχος είναι η προσέλκυση μικρότερων ψαριών, δεν αποκλείεται να προσελκύσουν και μεγαλύτερους θηρευτές» συμπληρώνει. Επιπλέον, τονίζει ότι «η πρακτική της εκτεταμένης χρήσης της λεγόμενης “μαλάγρας” (της χρήσης τροφής προσέλκυσης ψαριών) κοντά σε παραλίες με λουόμενους δεν είναι ορθή, καθώς αυξάνει την πιθανότητα προσέγγισης μεγαλύτερων ψαριών». 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει επίσης στις πιέσεις που δέχονται οι καρχαρίες από την αλιευτική δραστηριότητα. Σύμφωνα με τον ίδιο, πολλοί καρχαρίες πιάνονται ως αλίευμα σε παραγάδια και άλλα αλιευτικά εργαλεία, είτε τυχαία είτε στοχευμένα. Όπως υποστηρίζει:

«Δεν πρόκειται πάντοτε για τυχαίες συλλήψεις, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις η αλιεία επικεντρώνεται σε αυτά τα είδη. Αρκετοί καρχαρίες – ακόμα και πολλά προστατευόμενα είδη – διοχετεύονται στην αγορά και πωλούνται ως γαλέοι, γεγονός που δυσκολεύει την παρακολούθηση της πραγματικής έκτασης του προβλήματος. Οι πληθυσμοί πολλών ειδών έχουν μειωθεί δραματικά σε παγκόσμιο επίπεδο και η προστασία τους αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της ισορροπίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων».

Το πραγματικό πρόβλημα είναι η υπεραλίευση

Την ίδια ώρα ο Θ. Τσιμπίδης χαρακτηρίζει την υπεραλίευση ως μία από τις σημαντικότερες απειλές για το θαλάσσιο περιβάλλον της χώρας.

«Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον αριθμό των ψαριών που αλιεύονται, αλλά κυρίως το γεγονός ότι η αλιεία πραγματοποιείται συχνά σε κρίσιμες περιόδους αναπαραγωγής. Όταν τα ψάρια και οι καρχαρίες συλλαμβάνονται την περίοδο που αναπαράγονται ή αλιεύονται έγκυα θηλυκά, οι συνέπειες για τους πληθυσμούς τους είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Παρά τη μείωση του αριθμού των επαγγελματιών αλιέων τα τελευταία χρόνια, τα ιχθυαποθέματα δεν έχουν ανακάμψει, γεγονός που αποδίδεται στην εντατικοποίηση της αλιευτικής δραστηριότητας και στην ανεπαρκή προστασία των περιόδων αναπαραγωγής. Απαιτείται σαφέστερο θεσμικό πλαίσιο και αυστηρότερη εφαρμογή των μέτρων προστασίας, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των θαλάσσιων πληθυσμών στο μέλλον» σημειώνει. 

Τέλος, ο Θ. Τσιμπίδης υπενθυμίζει ότι η περίοδος της πανδημίας έδειξε πως τα θαλάσσια οικοσυστήματα έχουν τη δυνατότητα να ανακάμπτουν όταν μειώνεται η ανθρώπινη πίεση. Η περιορισμένη αλιευτική δραστηριότητα και η μικρότερη παρουσία σκαφών επέτρεψαν σε πολλές περιοχές τα ιχθυαποθέματα να παρουσιάσουν σημάδια ανάκαμψης. Ωστόσο, με την επιστροφή στην κανονικότητα, οι πιέσεις επανήλθαν γρήγορα.

«Η προστασία των καρχαριών και γενικότερα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων δεν είναι μόνο ζήτημα διατήρησης της βιοποικιλότητας, αλλά και προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της αλιείας και των θαλάσσιων πόρων από τους οποίους εξαρτώνται πολλές τοπικές κοινωνίες» καταλήγει. 

Διαβάστε επίσης

Σχέδιο επιδότησης για το «κυνήγι» του λαγοκέφαλου: Τα σενάρια που θα εξεταστούν στη σύσκεψη που συγκαλεί ο Σχοινάς

Γαλλία: Ο καύσωνας «έκλεισε» και πυρηνικό σταθμό

Λαγοκέφαλος και Μάχη της Μεσογείου: Γιατί η Caretta caretta είναι ο καλύτερος θηρευτής με την ανοσία της στις νευροτοξίνες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.