Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Ο Ρετζέπ, ο Ντόναλντ, το νέο αμερικανοτουρκικό «μέλι» και το ελληνικό δίλημμα

Όπως είναι προφανές εδώ και μερικούς μήνες, Άγκυρα και Ουάσιγκτον φαίνεται να εισέρχονται σε μια περίοδο στρατηγικής επαναπροσέγγισης, ή έστω επανατοποθέτησης.

Το ερώτημα είναι εάν η Αθήνα έχει προετοιμαστεί για αυτή τη μεταβολή ή αν εξακολουθεί να επενδύει σε μια εικόνα του διεθνούς περιβάλλοντος που αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα και στο οποί καθυστερεί να αντιδράσει.

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (από σήμερα έως και Τετάρτη) έχει ήδη αποκτήσει χαρακτηριστικά πολύ ευρύτερα από μια τυπική συνάντηση των ηγετών της Συμμαχίας.

Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζονται (στα λόγια επί του παρόντος) ιδιαίτερα θερμές, αναμένεται να αποτελέσει και το ισχυρότερο πολιτικό μήνυμα: Η κυβέρνηση Τράμπ επανατοποθετεί την Τουρκία σε ένα από τα επίκεντρα της στρατηγικής της.

Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά απαραίτητα έναν αιφνιδιασμό. Θα μπορούσε όμως να αποδειχθεί η δυσάρεστη επιβεβαίωση μιας πραγματικότητας που πολλοί αναλυτές προειδοποιούσαν εδώ και μήνες: ότι η γεωπολιτική αξία της Τουρκίας είναι τόσο μεγάλη, που καμία αμερικανική κυβέρνηση δεν θέλει να αποδεχθεί τη μακροχρόνια απομάκρυνσή της από τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Γιατί ο Τραμπ βλέπει την Τουρκία ως στρατηγικό κεφάλαιο

Σε αντίθεση με την προσέγγιση των προηγούμενων ετών, ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει την Τουρκία πρωτίστως ως κρίσιμο γεωπολιτικό εταίρο. Δεν ασχολείται με τον τρόπο εξάσκησης της δημοκρατίας ή τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Άγκυρα θεωρείται απαραίτητη για τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή, τη Συρία, τον Καύκασο, την Ουκρανία και τη διαχείριση των σχέσεων με το Ιράν.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναγνωρίζουν πως τα τελευταία χρόνια η δημόσια κριτική προς τον Ερντογάν έχει περιοριστεί αισθητά, καθώς η στρατηγική χρησιμότητα της Τουρκίας υπερισχύει πλέον άλλων παραμέτρων.

Οπότε και οι πολιτικοί του αντίπαλοι που έχουν φυλακισθεί  δεν αναστατώνουν ιδιαίτερα τη στάση των πολιτικών ηγετών ανά τον κόσμο. Ούτε καν βέβαια και της Ευρωπαϊκής Ένωσης…

Οι κινητήρες F-110: το πρώτο βήμα της επαναπροσέγγισης

Για την αμερικανοτουρκική επαναπροσέγγιση, το πιο «ώριμο» ζήτημα αφορά τους κινητήρες General Electric F-110 για το τουρκικό μαχητικό πέμπτης γενιάς KAAN.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ενημερώσει το Κογκρέσο για την πρόθεσή της να προχωρήσει σε πώληση κινητήρων κόστους άνω των 700 εκατ. δολαρίων, παρά τις αντιδράσεις αρκετών βουλευτών. Πρόκειται για μια απόφαση με έντονο πολιτικό συμβολισμό, καθώς αποτελεί την πρώτη σημαντική αμερικανική αμυντική παραχώρηση προς την Τουρκία μετά την κρίση των S-400.

Για την Άγκυρα, οι κινητήρες δεν αποτελούν απλώς ένα τεχνικό εξάρτημα. Άλλωστε και η Τουρκία δεν έχει τεχνολογική βάση να κατασκευάσει αεροκινητήρες, έστω κι αν οι F-110 (εξοπλίζουν πολλά από τα F-16 ανά τον κόσμο), είναι προϊόν της δεκαετίας του ’80. Διαμορφώνουν όμως τη γέφυρα που επιτρέπει στο πρόγραμμα KAAN να περάσει από τη φάση των πρωτοτύπων στην παραγωγική ωρίμανση. Τουλάχιστον ως προς την πτήση, μια και η υπόθεση των αισθητήρων (ραντάρ κλπ) θα καθυστερήσει περισσότερο.

Θα ανοίξει η υπόθεση των F-35;

Εδώ τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Ιδιαίτερα σε μία Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός του προγράμματος F-35 λόγω της αγοράς των ρωσικών αντιαεροπορικών S-400 και των σχετικών περιορισμών της αμερικανικής νομοθεσίας ως προς τη δυνατότητα των πυταύλων να αποκτήσουν τους κωδικούς αμερικανικών μαχητικών. Το Κογκρέσο εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρές επιφυλάξεις απέναντι σε οποιαδήποτε αλλαγή αυτής της πολιτικής. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο ίδιος ο Τραμπ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρύτερων αμυντικών συμφωνιών με την Τουρκία δείχνει πως το θέμα δεν θεωρείται πλέον «πολιτικά απαγορευμένο».

Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, κανείς δεν αναμένει μια ανακοίνωση για επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35. Όμως ακόμη και η έναρξη ενός πολιτικού διαλόγου θα αποτελέσει στρατηγική μεταβολή σε σχέση με την κατάσταση των τελευταίων ετών.

Το ερώτημα για την ελληνική κυβέρνηση

Τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση Μητσοτάκη προέβαλε δικαιολογημένα την ενίσχυση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, την Αμοιβαία Αμυντική Συμφωνία, την απόκτηση των Rafale, την είσοδο στο πρόγραμμα των F-35 και την αναβάθμιση των F-16 ως στοιχεία που αναβάθμιζαν τη θέση της Ελλάδας. Όμως η ελληνική στρατηγική συνοδεύτηκε και από μια πολιτική παραδοχή: ότι η Τουρκία θα παρέμενε για μεγάλο χρονικό διάστημα περιορισμένη λόγω των S-400 και ότι η Αθήνα θα διατηρούσε ένα σχεδόν αποκλειστικό στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η παραδοχή αυτή φαίνεται πλέον να δοκιμάζεται. Η πραγματικότητα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιλέγουν ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Προσπαθούν να διατηρήσουν και τις δύο χώρες όσο το δυνατόν πιο κοντά στη δυτική στρατηγική, ακόμη και αν αυτό δημιουργεί δυσφορία σε Αθήνα και Άγκυρα αντίστοιχα.

Έγινε η απαραίτητη προετοιμασία;

Το σημαντικότερο πολιτικό ερώτημα, είναι αν υπήρξε έγκαιρη ελληνική διπλωματική κινητοποίηση προς τον Λευκό Οίκο και το Κογκρέσο. Υπήρξε οργανωμένη προσπάθεια να τεθούν όροι και προϋποθέσεις για οποιαδήποτε νέα αμερικανική αμυντική συνεργασία με την Τουρκία; Ή η Αθήνα περιορίστηκε στην πεποίθηση ότι οι αμερικανικές επιφυλάξεις απέναντι στην Άγκυρα θα παρέμεναν αμετάβλητες;

Μέχρι στιγμής, σε δημόσιο επίπεδο, δεν έχει παρουσιαστεί κάποιο ολοκληρωμένο ελληνικό σχέδιο διαχείρισης ενός σεναρίου πλήρους εξομάλυνσης των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Στο παρασκήνιο, ωστόσο, υπάρχει διπλωματική δραστηριότητα η οποία περιλαμβάνει και τη «Γαλάζια Πατρίδα». Όμως η δημόσια εικόνα από κυβερνητικής πλευράς, παραμένει περισσότερο καθησυχαστική παρά προσανατολισμένη στη διαχείριση μιας ενδεχόμενης στρατηγικής ανατροπής.

Το ΝΑΤΟ και τα «χαρτιά» του Αιγαίου

Η εικόνα προφανώς δεν είναι μονοδιάστατη. Σήμερα η Ελλάδα διαθέτει σημαντικό ποιοτικό πλεονέκτημα με τα Rafale, την επικείμενη ένταξη των F-35, τα αναβαθμισμένα F-16 Viper, δύο επιπλέον φρεγάτες Belharra σε διάστημα περίπου ενός έτους και ένα ευρύ πλέγμα στρατηγικών συνεργασιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία και το Ισραήλ.

Το ζητούμενο όμως δεν είναι αν η Ελλάδα ενισχύεται, αλλά εαν η Τουρκία ενισχύεται με ταχύτερους ρυθμούς από εκείνους που είχε προβλέψει η ελληνική πλευρά. Εάν η Άγκυρα εξασφαλίσει τους κινητήρες για το KAAN, ανοίξει πολιτικό διάλογο για τα F-35 και αποκαταστήσει πλήρως τη σχέση της με την κυβέρνηση Τραμπ, τότε η εξίσωση ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο θα αλλάξει αισθητά μέσα στην επόμενη πενταετία.

Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα πιθανότατα δεν ανακοινώσει θεαματικές αποφάσεις. Μπορεί όμως να σηματοδοτήσει κάτι σημαντικότερο: την επίσημη επιστροφή της Τουρκίας ως προνομιακού συνομιλητή της Ουάσιγκτον. Και τότε η ελληνική συζήτηση δεν θα αφορά το τι πέτυχε ο Ερντογάν, αλλά το κατά πόσο η Αθήνα είχε «διαβάσει» έγκαιρα τη νέα αμερικανική στρατηγική ή αν συνέχισε να σχεδιάζει με βάση τις ισορροπίες του χθες.

Το πρόγραμμα των εργασιών

Οι εργασίες της Συνόδου αρχίζουν σήμερα Δευτέρα με συνέντευξη Τύπου του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στο Διεθνές Κέντρο Τύπου του Προεδρικού Συγκροτήματος στις 16:45.

Την Τρίτη 7 Ιουλίου, στις 10:00, θα πραγματοποιηθούν ανακοινώσεις υψηλού επιπέδου στο πλαίσιο του Φόρουμ Αμυντικών Βιομηχανιών του ΝΑΤΟ με τη συμμετοχή της Συμμαχίας, των κρατών-μελών και εκπροσώπων της αμυντικής βιομηχανίας.

Στις 12:45 ο Μαρκ Ρούτε θα εκφωνήσει την εναρκτήρια ομιλία του Φόρουμ, μαζί με τον αντιπρόεδρο της τουρκικής κυβέρνησης και υπουργό Εθνικής Άμυνας της Τουρκίας.

Στις 14:00 ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ και ο πρόεδρος της Ουκρανίας θα παραχωρήσουν κοινή συνέντευξη Τύπου.

• Το πρόγραμμα της Τρίτης περιλαμβάνει επίσης σειρά διπλωματικών επαφών και επίσημων εκδηλώσεων.

Στις 18:30, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η σύζυγός του Εμινέ Ερντογάν θα παραθέσουν δεξίωση και επίσημο δείπνο προς τιμήν των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και των συζύγων τους.

Μεταξύ των προσκεκλημένων θα βρίσκονται ο πρόεδρος της Ουκρανίας, ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το δείπνο εργασίας των υπουργών Εξωτερικών του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ουκρανίας θα γίνει στις 19:45 και το δείπνο εργασίας των υπουργών Άμυνας του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου στις 20:15.

• Η κορύφωση της Συνόδου θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 8 Ιουλίου με τη συνεδρίαση των ηγετών των κρατών-μελών της Συμμαχίας.

Στις 10:45 ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε θα υποδεχθούν επισήμως τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των συμμαχικών χωρών. Στις 11:00 θα πραγματοποιηθεί η καθιερωμένη οικογενειακή φωτογράφιση και στις 11:15 θα αρχίσουν οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ θα ολοκληρωθεί στις 15:00 με τη συνέντευξη Τύπου του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.