Ο Σαμαράς, το σχέδιο Τσίπρα και το νέο δίπολο: Μπορεί να κλείσει την ψαλίδα ΝΔ – ΕΛΑΣ;

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αποστροφές του Αλέξη Τσίπρα στην πρόσφατη συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ πέρασε ίσως σε δεύτερο πλάνο, παρότι περιέγραφε με αρκετή σαφήνεια το πώς βλέπει ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ τη διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού μέχρι τις επόμενες εκλογές.

Και ο απρόσμενος πρωταγωνιστής σε αυτή την εξίσωση δεν είναι ούτε το ΠΑΣΟΚ ούτε κάποιο κόμμα της Αριστεράς. Είναι ο Αντώνης Σαμαράς.

Ο Τσίπρας είπε ουσιαστικά ότι η δημιουργία κόμματος από τον πρώην πρωθυπουργό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πλήγμα για τη Νέα Δημοκρατία, επειδή θα πρόσφερε πολιτική διέξοδο σε έναν συντηρητικό ψηφοφόρο ο οποίος είναι δυσαρεστημένος από την κυβέρνηση, αλλά δύσκολα θα περνούσε στην Αριστερά ή ακόμη και στο Κέντρο.

Και προχώρησε ένα βήμα παραπέρα: εκτίμησε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα έκανε εντονότερη την εικόνα των δύο πόλων, επειδή θα μειωνόταν η δημοσκοπική απόσταση ανάμεσα στη ΝΔ και την ΕΛΑΣ.

Κατάφερε έτσι να ανοίξει μία ενδιαφέρουσα συζήτηση. Διότι ο Σαμαράς δεν χρειάζεται απαραιτήτως να δημιουργήσει ένα μεγάλο κόμμα για να επηρεάσει τον συσχετισμό ανάμεσα στους δύο πρώτους. Αρκεί να αφαιρέσει ένα μετρήσιμο τμήμα από τη σημερινή εκλογική δύναμη της ΝΔ, την ώρα που η ΕΛΑΣ θα διατηρεί ή θα βελτιώνει τις σημερινές της επιδόσεις.

Η αριθμητική πάνω στην οποία πατάει ο Τσίπρας

Τα τελευταία δημοσκοπικά δεδομένα εξηγούν σε σημαντικό βαθμό αυτή τη συλλογιστική. Η Νέα Δημοκρατία κινείται σε αρκετές μετρήσεις περίπου στην περιοχή του 25%-27% στην πρόθεση ψήφου, αισθητά χαμηλότερα δηλαδή από τα ποσοστά με τα οποία κέρδισε τις τελευταίες εθνικές εκλογές.

Την ίδια στιγμή η ΕΛΑΣ εμφανίζεται να έχει εγκατασταθεί καθαρά στη δεύτερη θέση, με ορισμένες από τις τελευταίες μετρήσεις να την τοποθετούν γύρω στο 15%-16,5% στην πρόθεση ψήφου και περίπου στο 16%-17% όταν γίνεται αναγωγή ή εκτίμηση ψήφου.

Η απόσταση παραμένει μεγάλη. Δεν υπάρχει, με τα σημερινά δεδομένα, δημοσκοπική ισοπαλία. Υπάρχει όμως μία σημαντική διαφορά σε σχέση με το πολιτικό σκηνικό προηγούμενων ετών: η ΕΛΑΣ έχει αποσπαστεί από τους υπόλοιπους αντιπολιτευτικούς σχηματισμούς και βρίσκεται στη δεύτερη θέση, ενώ η ΝΔ δεν κινείται στην περιοχή του 35%-40%, αλλά αρκετά χαμηλότερα.

Με την εξίσωση να διαμορφώνεται με αυτό τον τρόπο, ο παράγοντας Σαμαράς επιδρά ίσως καθοριστικά.

Σενάριο πρώτο: Ο Σαμαράς κόβει τη ΝΔ και η ψαλίδα κλείνει

Αυτό είναι προφανώς το σενάριο στο οποίο αναφέρθηκε ο Αλέξης Τσίπρας. Ένα κόμμα Σαμαρά δεν θα χρειαζόταν να φτάσει στο 8% ή στο 10% για να προκαλέσει ανατροπή στους πολιτικούς συσχετισμούς. Το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι τόσο πόσο θα πάρει, αλλά από πού θα το πάρει.

Εάν, για παράδειγμα, συγκεντρώσει ένα ποσοστό 4%-5%, αλλά μόνο ένα μέρος αυτού προέρχεται απευθείας από τη σημερινή ΝΔ, η απώλεια ακόμη και δύο ή τριών μονάδων θα είχε διαφορετική πολιτική σημασία για ένα κυβερνών κόμμα που βρίσκεται στο 25%-27% από ό,τι θα είχε για μία ΝΔ του 35%.

Η παλαιότερη μέτρηση της Marc είχε υπολογίσει ότι ένα κόμμα Σαμαρά θα μπορούσε να αφαιρέσει έως περίπου 1,5 μονάδα απευθείας από τη ΝΔ. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι φυσικά για βεβαιότητα, αλλά αποτυπώνει το πρόβλημα.

Διότι η αριθμητική λειτουργεί σωρευτικά. Εάν η ΝΔ υποχωρούσε, για παράδειγμα, από το 26% προς το 24%-25%, την ώρα που η ΕΛΑΣ από το σημερινό 15%-16% κινούνταν προς το 17%-18%, η σημερινή διψήφια διαφορά θα περιοριζόταν σημαντικά.

Και τότε θα άλλαζε κάτι περισσότερο από τους αριθμούς. Θα άλλαζε η πολιτική εικόνα της αναμέτρησης.

Από μία εκλογική μάχη με έναν σαφή πρώτο και έναν αρκετά μακρινό δεύτερο, θα μπορούσε σταδιακά να δημιουργηθεί η εντύπωση μιας περισσότερο ανταγωνιστικής αναμέτρησης δύο βασικών πόλων. Αυτό ακριβώς φαίνεται ότι έχει στο μυαλό του ο Τσίπρας όταν υποστηρίζει ότι ένα κόμμα Σαμαρά μπορεί να ενισχύσει την εικόνα του διπόλου.

Το παράδοξο: Ο Σαμαράς μπορεί να βοηθήσει τον Τσίπρα χωρίς να του δώσει ούτε μία ψήφο

Ο Αντώνης Σαμαράς και ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Ο ίδιος ο Τσίπρας στη ΔΕΘ είχε μιλήσει για την «άβυσσο» που τους χωρίζει σε κοινωνικά, οικονομικά και εθνικά ζητήματα.

Κι όμως, από την άποψη της εκλογικής αριθμητικής, ένα κόμμα Σαμαρά θα μπορούσε θεωρητικά να ευνοήσει τη στρατηγική της ΕΛΑΣ χωρίς να μετακινήσει ούτε έναν ψηφοφόρο προς αυτήν.

Αρκεί να μετακινήσει ψηφοφόρους μακριά από τη ΝΔ. Εάν ένας ψηφοφόρος της ΝΔ μετακινηθεί στον Σαμαρά, η ΕΛΑΣ δεν κερδίζει μία ψήφο. Μειώνεται όμως η απόσταση που τη χωρίζει από την πρώτη θέση.

Και αυτή η διαφορά δεν είναι καθόλου αμελητέα πολιτικά. Άλλο είναι για τον δεύτερο να βρίσκεται δώδεκα ή δεκαπέντε μονάδες πίσω και εντελώς διαφορετικό να βρίσκεται έξι, επτά ή οκτώ.

Στη δεύτερη περίπτωση μπορεί να αρχίσει να λειτουργεί και η δυναμική της εκλογικής αναμέτρησης, καθώς το ερώτημα «ποιος μπορεί να κερδίσει» αποκτά μεγαλύτερη σημασία για ψηφοφόρους που σήμερα βρίσκονται σε μικρότερα κόμματα ή στην αδιευκρίνιστη ψήφο.

Σενάριο δεύτερο: Ο Σαμαράς δεν προκαλεί τη μεγάλη ζημιά που φοβάται η ΝΔ

Υπάρχει όμως και η ακριβώς αντίθετη εκδοχή. Το ενδιαφέρον που καταγράφουν οι δημοσκοπήσεις για ένα πιθανό κόμμα Σαμαρά δεν ισοδυναμεί με πραγματική πρόθεση ψήφου στην κάλπη.

Οι ερωτήσεις του τύπου «θα μπορούσατε να ψηφίσετε» καταγράφουν ένα δυνητικό ακροατήριο, όχι εκλογικό ποσοστό. Η απόσταση ανάμεσα στο «θα μπορούσα» και στο «θα το ψηφίσω» μπορεί να είναι τεράστια.

Επιπλέον, ο πρώην πρωθυπουργός δεν θα αντλούσε κατ’ ανάγκην το σύνολο της δύναμής του από τη ΝΔ. Θα μπορούσε να προσελκύσει ψηφοφόρους που σήμερα κατευθύνονται προς την Ελληνική Λύση, τη Φωνή Λογικής, μικρότερους σχηματισμούς της Δεξιάς ή ακόμη και πολίτες που δηλώνουν αποχή και αναποφάσιστοι.

Σε αυτή την περίπτωση, η άμεση ζημιά στη ΝΔ θα ήταν περιορισμένη. Εάν, για παράδειγμα, η πραγματική μετακίνηση από τη ΝΔ προς ένα κόμμα Σαμαρά περιοριστεί περίπου στη μία μονάδα, ενώ παράλληλα το κυβερνών κόμμα κατορθώσει να αυξήσει τη συσπείρωσή του όσο πλησιάζουν οι εκλογές, το αποτέλεσμα θα είναι πολύ διαφορετικό από εκείνο που περιγράφει το ευνοϊκό για την ΕΛΑΣ σενάριο.

Η ΝΔ θα εξακολουθούσε να έχει σημαντικό προβάδισμα και η δημιουργία ενός ακόμη κόμματος στα δεξιά της θα προκαλούσε κυρίως περαιτέρω κατακερματισμό του δεξιού χώρου, χωρίς να δημιουργεί αυτομάτως ντέρμπι για την πρώτη θέση.

Το κλειδί τελικά δεν βρίσκεται μόνο στον Σαμαρά

Για να λειτουργήσει το σενάριο που περιέγραψε ο Τσίπρας, δεν αρκεί να πέσει η ΝΔ. Πρέπει ταυτόχρονα να ανεβαίνει η ΕΛΑΣ. Αυτό είναι ίσως το πραγματικό στοίχημα. Εάν η ΕΛΑΣ παραμείνει εγκλωβισμένη στην περιοχή του 15%-16%, ακόμη και μία υποχώρηση της ΝΔ κατά δύο μονάδες δεν αρκεί από μόνη της για να μετατρέψει την αναμέτρηση σε μάχη σώμα με σώμα.

Εάν όμως η ΕΛΑΣ αρχίσει να κινείται σταθερά πάνω από το 17% και πλησιάσει ή ξεπεράσει το 20%, ενώ την ίδια στιγμή η ΝΔ υποστεί απώλειες προς τα δεξιά της, τότε η εικόνα αλλάζει πολύ περισσότερο.

Γι’ αυτό και οι επόμενες δημοσκοπήσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία. Όχι μόνο για το ποσοστό ενός ενδεχόμενου κόμματος Σαμαρά, αλλά για τρεις αριθμούς ταυτόχρονα: τη δύναμη της ΝΔ, τη δύναμη της ΕΛΑΣ και –κυρίως– την προέλευση των ψηφοφόρων που θα δηλώνουν ότι επιλέγουν Σαμαρά.

Το τρίγωνο που μπορεί να καθορίσει την εικόνα της κάλπης

Υπάρχει επομένως ένα παράδοξο πολιτικό τρίγωνο. Ο Μητσοτάκης χρειάζεται να περιορίσει τις διαρροές προς τα δεξιά και ταυτόχρονα να επαναφέρει στη ΝΔ μέρος των ψηφοφόρων που σήμερα βρίσκονται στην αδιευκρίνιστη ψήφο.

Ο Τσίπρας χρειάζεται κάτι περισσότερο: όχι μόνο να διατηρήσει καθαρή τη δεύτερη θέση, αλλά να μετατρέψει το σημερινό 15%-16% σε αφετηρία περαιτέρω ανόδου.

Και ο Σαμαράς, εφόσον τελικά προχωρήσει στη δημιουργία κόμματος, μπορεί να αποτελέσει μια νέα μεταβλητή της εξίσωσης, με την επίδρασή του να εξαρτάται κυρίως από το ποια εκλογικά ακροατήρια θα προσελκύσει.

Η αποστροφή Τσίπρα στον ΣΚΑΪ αποκτά έτσι ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ δεν υποστήριξε απλώς ότι ένα κόμμα Σαμαρά θα πλήξει τη ΝΔ. Συνέδεσε ευθέως αυτή την πιθανή φθορά με τη δημιουργία εντονότερης εικόνας δύο πόλων.

Το αν αυτή η εικόνα θα δημιουργηθεί πράγματι δεν μπορεί ακόμη να απαντηθεί από τις δημοσκοπήσεις.

Τα σημερινά δεδομένα δείχνουν ότι η ΝΔ εξακολουθεί να προηγείται καθαρά, ενώ η ΕΛΑΣ έχει εδραιωθεί στη δεύτερη θέση και σε ορισμένες μετρήσεις κινείται πλέον στην περιοχή του 16%-17%.

Ο Σαμαράς μπορεί να μεταβάλει την πρώτη πλευρά της εξίσωσης. Για να δημιουργηθεί όμως πραγματικά ένα πολύ πιο ανταγωνιστικό δίπολο, θα πρέπει να μεταβληθεί και η δεύτερη.

Διαβάστε επίσης:

Χρηστίδης: «Το μόνο που δεν έχει πει ακόμα η κυβέρνηση είναι ότι για την ακρίβεια φταίει η αντιπολίτευση»

ΕΛΑΣ για την έκρηξη στην Πλάκα: «Να απαντήσουν οι αρμόδιοι γιατί έμειναν αναπάντητες οι προειδοποιήσεις» – «Συλλυπητήριά στις οικογένειες των θυμάτων»

Πιερρακάκης για Εξωδικαστικό Μηχανισμό: «Ασπίδα για την κατοικία, αυτόματο κούρεμα και χαμηλότερες δόσεις για τους οφειλέτες»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.