Κριτική ταινίας: «Έτσι ξαφνικά» – Εκτός από τον καπιταλισμό, υπάρχει και ο άνθρωπος

Τίτλος ταινίας: «Έτσι ξαφνικά»

Σύνοψη: Ένας οίκος ευγηρίας στο Παρίσι προσπαθεί να εφαρμόσει τη μέθοδο «humanitude», για την υποστήριξη των «ενοίκων» του. Η διευθύντρια Μαρί Λου Φοντέν επιμένει στην εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου και βρίσκει συμπαράσταση στο πρόσωπο μιας Γιαπωνέζας καλλιτέχνιδος

Σκηνοθεσία: Ριοσούκε Χαμαγκούτσι

Παίζουν: Βιρζινί Εφιρά, Τάο Οκαμότο

Είναι δύσκολο μια ταινία με πρόταγμα τον ανθρωπισμό, όπως το «Έτσι ξαφνικά», να αποκτάει πολιτική διάσταση, χωρίς να προσβάλλει τον αρχικό της σχεδιασμό και τη στόχευση του Ριοσούκε Χαμαγκούτσι. Στο κέντρο της ταινίας ένας οίκος ευγηρίας, μια πρωτοπόρα διευθύντρια και μια αντίστοιχα πρωτοποριακή Γιαπωνέζα σκηνοθέτης θεάτρου στον προθάλαμο του θανάτου εξαιτίας ανίατης ασθένειας.

Οι δυό τους θ’ αναπτύξουν μια στενή, τρυφερή σχέση, η οποία δίνει στον Χαμαγκούτσι την ευκαιρία να περάσει από όλον τον σύγχρονο κόσμο, μέσα σε τρισήμιση, κοντά, ώρες. Μην τρομάζετε! Δεν είναι από τις ταινίες στις οποίες κοιτάς συνέχεια το ωρολόγι σου, προσπαθείς να σπρώξεις τον χρόνο. Όλα κυλούν αβίαστα, χάρη στους εμπνευσμένους διαλόγους, στον ρυθμό που κρατάει με ακρίβεια μετρονόμου ο σκηνοθέτης και στη χαμηλότονη συνοδεία του από τις ερμηνείες των δύο πρωταγωνιστριών.

Η Βιρζινί Εφιρά έμαθε ιαπωνικά προκειμένου ν’ ανταποκριθεί στον ρόλο και η Τάο Οκαμότο διδάχτηκε τις σωματικές απαιτήσεις του ρόλου για το γεφύρωμα της πολιτιστικής και πολιτισμικής απόστασης από τον τόπο όπου εξελίσσεται το φιλμ. Κατά κύριο λόγο, αυτός είναι το Παρίσι κι ο «αιρετικών» μεθόδων οίκος ευγηρίας ως σημείο άσκησης της «humanitude», την οποία εφαρμόζει η Μαρί Λου Φοντέν. Εκεί ακονίζονται οι ανθρώπινες σχέσεις, ο ανθρωπισμός, όπως δηλώνει και η πρωτοποριακή μέθοδος. Οι μεν πρωταγωνίστριες μοιράζονται τα φύλλα του Χρυσού Φοίνικα στο τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών, οι δε θεατές απολαμβάνουν την πυκνότητα μιας κινηματογραφικής κατασκευής. Εάν θα επιθυμούσαμε επιγραμματικά να σημειώσουμε τα στοιχεία τα οποία συνθέτουν το σκηνοθετικό επίτευγμα, θα σημειώναμε τα εξής:

Ο λόγος: Μακροσκελείς διάλογοι, με φιλοσοφικό ενδιαφέρον, την ίδια ώρα που μοιάζουν αυθόρμητοι και «εύκολοι».  Ο Χαμαγκούτσι σκηνοθετεί με απόλυτα ρυθμική ροή, το υπερβατικό, την αγωνία του επέκεινα, τον ανθρώπινο φόβο και την ελπίδα, εντάσσοντάς τα στην καθημερινότητα με τον πλέον φυσικό τρόπο. Όλα κινούνται με απόλυτη ηρεμία, κι ας βρίσκονται τόσο κοντά στην προθανάτια αγωνία. Θαρρείς κι ο σκηνοθέτης έχει στήσει μια κάμερα με την οποία συλλέγει αβίαστα τις πιο ανθρώπινες στιγμές. Το μεταφυσικό έχει τη μορφή του απλού, του καθημερινού, της οικείας κατάστασης.

Το φως: Το σινεμά είναι φως, αλλά και ο λόγος είναι φως. Πότε «μαγικός», εξωπραγματικός, πότε απολύτως ρεαλιστικός (στις σκηνές του οίκου ευγηρίας), ο φωτισμός σχηματίζει μικρά πορτρέτα των πρωταγωνιστών, μοιάζει να προσαρμόζεται στο κλίμα και στις απαιτήσεις των διαλόγων. Έχεις την εντύπωση, ότι κάθε πινελιά φωτός δημιουργεί ένα μικρό εικαστικό αριστούργημα. Ουσιαστικά, οι φωτισμοί και τα προσεγμένα σε κάθε λεπτομέρεια σκηνικά είναι αυτά τα οποία υποστυλώνουν τις συζητήσεις και τις αναζητήσεις. «Τακτική Ρομέρ», θα λέγαμε, αν και έχουμε να κάνουμε με μια σαφώς πιο βελτιωμένη έκδοσή της. 

Τα σώματα: Τέτοιον διακριτικό, σχεδόν αδιόρατο, ερωτισμό σπάνια συναντάει κανείς. Οι «ένοικοι» του οίκου ευγηρίας (έτσι αποκαλούνται) αγγίζουν και αγγίζονται, συνειδητοποιούν τη σημασία της σωματικής υποστήριξης της κατάστασής τους. Πάλι διακριτικά, ο Χαμαγκούτσι δημιουργεί μια ατμόσφαιρα στην οποία τα άτομα ανταλλάσσουν τη «σωματικότητά» τους, ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου. Υπάρχουν φορές που δίνεται η εντύπωση μιας ερωτικής πράξης, η οποία βέβαια ποτέ δεν συμβαίνει. Ακόμη και οι φύσει φοβισμένοι στα αγγίγματα Ιάπωνες, όπως η σκηνοθέτης του θεάτρου πρωταγωνίστρια, η Μορισάκι, ελευθερώνεται από τις αγκυλώσεις της, με μια τελική, λυτρωτική αγκαλιά.

Η γλώσσα: Ιαπωνικά και γαλλικά στήνουν τη δική τους γέφυρα, ανάμεσα στη Μαρί Λου Φοντέν και στη Μορισάκι. Οι αποστάσεις καταλύονται, η γλώσσα αποτελεί ένα άχρηστο μέσο επικοινωνίας, όταν δεν συνοδεύεται από την αυθεντική επιθυμία των ανθρώπων να τη μεταφράσουν σε σωματική ομιλία. Η αρχετυπική ταινία της Σοφία Κόπολα «Χαμένοι στη μετάφραση» (πάλι η ιαπωνική και η δυτική κουλτούρα προσπαθούν να επικοινωνήσουν) παίρνει την απάντησή της: είναι τα σώματα που συνομιλούν, όχι τα στόματα.

Η τέχνη: Η Μορισάκι δηλώνει ότι η τέχνη αποτελεί τη σωτηρία της. Ούσα σκηνοθέτης του θεάτρου η ίδια, ανεβάζει μια παράσταση, με τίτλο «Από κοντά κανένας δεν είναι φυσιολογικός». Ένα έμμεσο σχόλιο στην ετερότητα όλων των ειδών. Οι «ένοικοι» με Αλτσχάιμερ και αδυναμία γνωστικής αντίληψης. Στη μικρή κοινωνία του οίκου ευγηρίας, οι ευτραφείς, οι έγχρωμοι, οι διαφορετικοί κάθε λογής. Στη σκέψη «μα, όλοι εκεί είναι μαζεμένοι;», αποκρίνεται ο τίτλος του θεατρικού έργου. Λίγο πολύ, «και ποιός από μας θα θεωρούταν φυσιολογικός…».  Είμαστε εμποτισμένοι με τα στοιχεία της ταυτότητάς μας (όλα ιδιαίτερα και «προσωπικά») και η τέχνη είναι μια γλώσσα η οποία μας επιτρέπει να επικοινωνήσουμε. Πολύ περισσότερο, να διαβούμε το ζοφερό χάσμα του θανάτου.

Η πολιτική: Όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, μετά τα προηγούμενα, η ταινία είναι βαθύτατα πολιτική. Υπάρχουν δύο χαρακτηριστικές σκηνές, στις οποίες κάθε μια από τις ηρωίδες αναπτύσσει την άποψή της για τον καπιταλισμό. Ειδικότερα, η σχεδόν δασκαλίστικη ανάλυση της Μορισάκι πάνω στον πίνακα περιγράφει τη θεωρία της για τους «μέσα» και τους «έξω» αυτού του κόσμου. Φαινομενικά, οι «ένοικοι» είναι οι «έξω». Ωστόσο, το τελικό πλάνο άλλα προδίδει. Ακόμη κι αν οι σκηνές της πολιτικής ανάλυσης τραβούν σε μάκρος και παραβιάζουν την υπαινικτική διάθεση του Χαμαγκούτσι, η ροή του φιλμ το δικαιολογεί. Πραγματοποιώντας την αντιστροφή μιας κλασικής έκφρασης, θα λέγαμε πως «εκτός από τον καπιταλισμό, υπάρχει και ο άνθρωπος». Ο Ιάπωνας σκηνοθέτης  θεωρεί πως η καταστροφή της πρώτης ύλης του καπιταλισμού, της φύσης -τη χρησιμοποιεί κι αυτήν διακριτικά-, θα στερέψει την πραγματική βενζίνη του πλανήτη. Και τότε, δεν θα κινούνται ούτε οι ίδιοι οι άνθρωποι.

Αξιολόγηση: *** 

Διαβάστε επίσης:

«A Long Winter»: Κυκλοφόρησε το πρώτο trailer για τη νέα δραματική ταινία του Andrew Haigh (photos/video)

Ταινίες Πρώτης Προβολής: 10 πρεμιέρες για όλα τα γούστα και μια κλασική επανέκδοση

Ο Μίνως Μάτσας ένα βήμα πριν από τις υποψηφιότητες για τα Grammy

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.