Της Ιωάννας Μπλάτσου

Ο «τρομερός Ιταλός» Ρομέο Καστελούτσι και η ομάδα του Societas Raffaello Sanzio καταθέτουν τη δική τους αισθητική άποψη στο ζήτημα «Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού» στο Φεστιβάλ Αθηνών, σε μια παράσταση τόσο ακραία ρεαλιστική που μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε πόση πρόκληση αντέχει η θεατρική πράξη.

Της Ιωάννας Μπλάτσου

Ο «τρομερός Ιταλός» Ρομέο Καστελούτσι και η ομάδα του Societas Raffaello Sanzio καταθέτουν τη δική τους αισθητική άποψη στο ζήτημα «Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού» στο Φεστιβάλ Αθηνών, σε μια παράσταση τόσο ακραία ρεαλιστική που μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε πόση πρόκληση αντέχει η θεατρική πράξη. Πως θα αντιδρούσατε αν αυτή η σελίδα ήταν διαδραστική και σας βάζαμε μια φωτογραφία με υδαρή κόπρανα φόρα παρτίδα; Πως θα αντιδρούσατε αν ως φόντο επιλέγαμε μια εικόνα του Χριστού; Και πόσο θα μας δικαιολογούσατε αν σας λέγαμε ότι αυτό γίνεται στο πλαίσιο της τέχνης του θεάτρου; Όμως, τι είναι τέχνη τελικά; Και πόσο «νομιμοποιείται» η πρόκληση για την πρόκληση, πάντα στο όνομα της τέχνης; Και πόση σκατολογική προσέγγιση αντέχει η θεατρική πράξη; Και πως εν τέλει ορίζεται η θεατρική πράξη και ο κοινωνικός της ρόλος;

Προκαλώ, άρα υπάρχω καλλιτεχνικά;

Με αυτά και πολλά ακόμα ερωτήματα αλλά και έντονα αντιφατικά συναισθήματα έβγαινα από το Χώρο Η της Πειραιώς 260 το βράδυ της 22^ας Ιουνίου μετά την 60λεπτη παράσταση του Ρομέο Καστελούτσι «Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού». Μια παράσταση, σε πρώτο επίπεδο, περί της έννοιας της σχέσης ενός υπέργηρου πατέρα με ακράτεια και του γιου του που τον φροντίζει, και ακολούθως του ανθρώπου με την εικόνα και την ουσία του Θεού, του θεατή με το θέαμα που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του, του θεάματος που διαμορφώνεται εκ νέου στην ψυχή κάθε θεατή μέσα από την προσωπική του ματιά και προσλαμβάνουσες. Με άλλα λόγια,  μια παράσταση περί της έννοιας της σχέσης του παιδιού-πολίτη-πιστού με τον Πατέρα-Εξουσία-Θεό σε ψυχαναλυτικό-πολιτικό-θρησκευτικό επίπεδο. Γιατί και ο πατέρας και η Θρησκεία αποτελούν μορφές άσκησης εξουσίας, με όλη τη συναισθηματική-λατρευτική επένδυση που εμπεριέχει μια τέτοια σχέση, επένδυση που την καθιστά τελικά ασφυκτική, ανελεύθερη.

Περιττώματα εξουσίας

Η ωριαία παράσταση του Καστελούτσι, λοιπόν, εκτυλίσσεται υπό το γαλήνιο βλέμμα ενός μεγεθυμένου Ιησού, αναπαραγωγή του πίνακα «Σωτήρας του Κόσμου» του Αντονέλο ντα Μεσίνα (1465), που καλύπτει όλο το πίσω μέρος της σκηνής. Σε πραγματικό χρόνο, επί 40’, ένας άλλος γιος, όχι του Θεού αυτή τη φορά, σύγχρονος και καλοντυμένος φροντίζει τον υπερήλικο ανήμπορο πατέρα του με ακατάσχετη ακράτεια κοπράνων. Ο γέροντας λερώνει το πάλλευκο, μοντέρνο σκηνικό που συνθέτει το καθιστικό, την τραπεζαρία και την κρεβατοκάμαρα. Ναι, όλα πάλλευκα, όπως και το πάτωμα, για να κάνουν «εικαστική» αντίθεση τα κόπρανα του γέροντα, που λερώνουν τα πάντα όπως και τη σχέση πατέρα-γιου.

Ο γιος φεύγει, ο πατέρας βουτηγμένος στα κόπρανά του, και στη σκηνή μπαίνουν δέκα πιτσιρίκια που κουβαλούν χειροβομβίδες μες στα σχολικά τους σακίδια. Επί 8’ τις ρίχνουν πάνω στην εικόνα του Υιού του Θεού μετά δυνατών κρότων. Τα παιδιά φεύγουν, η υπερμεγέθης εικόνα του Ιησού γεμίζει σκιές και περιττώματα, για να ξεσκιστεί στη συνέχεια και στη θέση της να μείνει η επιγραφή «You are (no) my shepherd», δηλαδή η παράφραση του βιβλικού «Εγώ είμαι ο ποιμένας σου» στο «Εσύ (δεν) είσαι ο ποιμένας μου», με το «no» (δεν) να αχνοφωτίζεται και να αποτελεί γραμματικό ηθελημένο (;) λάθος.

Μετά τη «Θεία Κωμωδία», που είδαμε πριν από 2 χρόνια στο Φεστιβάλ Αθηνών, ο Καστελούτσι συνθέτει τώρα τη Θεία Περιττωματολογία, αν μου επιτρέπεται, όπου η σφοδρή ακρότητα της ρεαλιστικής καταγραφής μιας ανυπόφορης πραγματικότητας δεν αφήνει περιθώρια μη ταύτισης, θετικής ή αρνητικής, με το δρώμενο. Ο Καστελούτσι μιλά συμβολικά για όλα αυτά τα περιττώματα της ενηλικίωσής μας, που συνθέτουν ένα βασανιστικό και –συχνά- αναπόδραστο Υπερεγώ. Η εξουσία της πατρικής φιγούρας (και συλλήβδην της οικογένειας) όπως και η εξουσία της Θρησκείας-Εκκλησίας πάνω στο άτομο και η τελική αποκαθήλωσή τους, μέσα από τη ματιά ενός Ιταλού με Καθολικές ρίζες, με την ενήλικη πια διακήρυξη της ατομικής πορείας και αποκήρυξη κάθε ποιμένα στο τέλος της παράστασης αποτελούν ελπίδα ενός ατόμου στο δρόμο προς την ωρίμανσή του μέσα από τις προσωπικές του επιλογές αλλά και μίας τέχνης εξίσου ώριμης, τόσο ώστε να εμπεριέχει τον κίνδυνο της ακραίας αμφισβήτησης αλλά εντέλει να μην τον φοβάται.

Πριν και μετά την παράσταση

Πριν την παράσταση: αδημονία για το νέο δημιούργημα του «τρομερού Ιταλού». Η συνάδελφος που κάθεται δίπλα μου, με ενημερώνει ότι έχει φέρει μαζί της και αρωματικά χαρτομάντιλα για κάθε ενδεχόμενο. Όντως, ο ίδιος ο Καστελούτσι ήθελε να «διεγείρει» και οσφρητικά τους θεατές με αμπούλες που παρέπεμπαν στη μυρωδιά ανθρώπινων κοπράνων αλλά κάποιο τεχνικό πρόβλημα δεν του επέτρεψε να πραγματοποιήσει την καλλιτεχνική του επιθυμία. Ευτυχώς για μας, καθώς την τεχνητή οσμή των περιττωμάτων θα συνόδευε η ρεαλιστική των εμετών των θεατών.

Μετά την παράσταση: σοκ και δέος. Και διχογνωμίες και αμφιταλαντεύσεις και πολλές και ποικίλες αντιδράσεις. Ενας κύριος μιλούσε για «αριστουργηματική σύλληψη» όταν η σύντροφός του τον κοιτούσε με συγκατάβαση μέσα από τα γυαλιά της. Μια νεαρή κοπέλα έλεγε στην παρέα της πως «λίγο ακόμα να κρατούσε η ακράτεια του παππού, εγώ θα ξέρναγα». Μια 60χρονη κυρία, προφανώς με ιδίαν πείρα με κείνη του θεατρικού γιου, παρατηρούσε συγκινημένη πως «ο Καστελούτσι κατέγραψε καλλιτεχνικά τον πανανθρώπινο πόνο και την ανημπόρια που καθιστά τον άνθρωπο αναξιοπρεπή». Ένας νεαρός ταυτίστηκε με τα πιτσιρίκια με τις χειροβομβίδες και δήλωσε αφοριστικά, «η ελπίδα για τη χώρα βρίσκεται στις νεότερες γενιές. Στάχτη και μπούλμπερη». Αν τελικά, ο ρόλος της τέχνης είναι να εγείρει ερωτήματα και να διεγείρει αντιδράσεις, ο Καστελούτσι μάλλον κάτι καλό έκανε με την παράσταση «Περί της έννοιας του προσώπου του Υιού του Θεού».

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.