Της Ιωάννας Μπλάτσου

Ο αναπάντεχος «Άμλετ» του Ρώσου Νικολάι Κολυάντα στο Φεστιβάλ Αθηνών, σε μια παράσταση που δεν άφησε τίποτα όρθιο και ανασυνέθεσε ιδιοφυώς τον πυρήνα του πνεύματος και της ουσίας του ελισαβετιανού αριστουργήματος.

Της Ιωάννας Μπλάτσου

Ο αναπάντεχος «Άμλετ» του Ρώσου Νικολάι Κολυάντα στο Φεστιβάλ Αθηνών, σε μια παράσταση που δεν άφησε τίποτα όρθιο και ανασυνέθεσε ιδιοφυώς τον πυρήνα του πνεύματος και της ουσίας του ελισαβετιανού αριστουργήματος.

Ο «Άμλετ» πέρα από σπουδαίο, μνημειώδες κείμενο της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ή ίσως εξαιτίας αυτού, αποτελεί αδυσώπητο καθρέφτη του σκηνοθέτη που αποφασίζει να καταπιαστεί με αυτόν αλλά και της κοινωνίας που εξέθρεψε τον εν λόγω καλλιτέχνη. Αυτή ήταν η πρώτη σκέψη που έκανα στα πρώτα 5’ της παράστασης του Ρώσου σκηνοθέτη Νικολάι Κολυάντα και της αναπόφευκτης σύγκρισης με τον «δικό μας» «Άμλετ» σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη (η στήλη θα επανέλθει λεπτομερώς στην εν λόγω παράσταση σε προσεχές τεύχος). Η δεύτερη σκέψη, επίσης στα πρώτα 5’, (συνήθως αυτό το χρονικό διάστημα είναι αρκετό και ενδεικτικό για το τι μέλλει να ακολουθήσει σε επίπεδο σκηνοθετικής γραμμής μιας παράστασης) ήταν ότι εδώ θα παιχτεί σπουδαίο και σκληρό παιχνίδι καθώς ο σκηνοθέτης γνωρίζει εξαιρετικά καλά το αντικείμενό του και γι’ αυτό θέλει να διαλύσει κάθε προκατασκευασμένο και βολικό καθωσπρεπισμό που κατακάθεται με τους αιώνες στα κλασικά κείμενα αποσκοπώντας στο παλλόμενο μεδούλι της αυθεντικότητας του έργου αυτού καθ’ αυτού. Η τρίτη σκέψη, αυτή στο τελευταίο λεπτό της παράστασης, ήταν ότι, ναι, ο Κολυάντα αφού δεν άφησε τίποτα όρθιο, σε σχέση με τη μέχρι τώρα καθεστηκυία αναπαράσταση του σαιξπηρικού «Άμλετ», αφού αποδόμησε κάθε χαρακτήρα και κάθε σκηνή του εμβληματικού αυτού έργου, κατάφερε να ανασυνθέσει τον πυρήνα του πνεύματος και της ουσίας του ελισαβετιανού αυτού αριστουργήματος σε μια παράσταση αλλόκοτα εκστατική και ιδιοφυώς σαιξπηρική.

Η τέχνη της ανακύκλωσης

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Από το σκηνικό της παράστασης, που υπογράφει ο ίδιος ο Κολυάντα. Ξεχάστε το παραδοσιακό κάστρο της Ελσινόρης, τα οικόσημα και τις ομίχλες. Εδώ υπάρχουν τρεις τοίχοι, μία πόρτα δίφυλλη στο κέντρο κι ένα άνοιγμα στα αριστερά της σκηνής, που σηματοδοτούν το παλάτι του νεκρού βασιλιά. Στους τοίχους ασφυκτικά πολλοί πίνακες, κάθε μεγέθους κι εποχής. Στη σκηνή, πολλοί πίνακες της Τζοκόντας (ο «Άμλετ» γράφτηκε περίπου 50 χρόνια μετά τη δημιουργία του πίνακα του Λεονάρντο ντα Βίντσι), πολλά μαξιλάρια (παραπομπή στην τρυφηλότητα των ευγενών αλλά και στην ασφυξία των κοινωνικών συμβάσεων της εποχής), πόδια ζώων (βοοειδών και πτηνών, που πωλούνταν στις υπαίθριες αγορές του Λονδίνου εκείνης της εποχής αλλά παραπέμπουν και σε τελετουργικές πρακτικές), κονσέρβες και φελλοί μπουκαλιών (αντικείμενα καθημερινής χρήσης ανακυκλωμένα σκηνοθετικά ώστε να σηματοδοτούν είτε παραπετάσματα είτε μια γιορτή). Τα κοστούμια στη λογική mix & match. Αντί για ελισαβετιανά κολάρα, κολάρα σκύλων, αντί για καπέλα ευγενών, πλεκτά καπέλα ρέγκε, αντί για βασιλικές τιάρες, «κορδέλες» από μεταλλικούς σελιδοδείκτες ή καρφιά, αντί για βασιλικά ρούχα, υφάσματα επίπλων ή κουρτινών. Η ομάδα του Κολυάντα γενικώς επενδύει και πορεύεται με τη λογική της ανακύκλωσης. Δεν πληρώνει για σκηνικά και κοστούμια. Ψάχνει στους κάδους ανακύκλωσης και αναδημιουργεί. Όπως και ο Ρώσος θεατράνθρωπος αναδημιουργεί το κειμενικό υλικό του προσδίδοντας μια –χαμένη- παγανιστική διάσταση μέσα από την εκρηκτική ενέργεια των ηθοποιών του, οι οποίοι «πυρακτώνονται» πάνω στη σκηνή, αλλά και μέσα από μουσικές επιλογές που συνδέουν τη Βρετανία του 1600 με τη Ρωσία του 2011. Επίσης, ο Κολυάντα απευθύνεται σε μυημένο κοινό όσον αφορά το σαιξπηρικό έργο καθώς στα πρώτα 20’ αφηγείται –όχι γραμμικά- την ιστορία του πρίγκιπα της Δανίας μέσα από την τεχνική του σωματοποιημένου θεάτρου ενώ παράλληλα προκαλεί με τις «αυθαιρεσίες» του, οι οποίες όμως δικαιολογούνται απολύτως δραματουργικά: το φάντασμα, που το υποδύεται ο ίδιος ο σκηνοθέτης, εμφανίζεται πολύ συχνότερα στη σκηνή σε σχέση με το κείμενο αλλά πάντα σε στιγμές που είτε αφορούν το φόνο του και τις μετέπειτα εξελίξεις, είτε για να συνοδεύσει ένα νεκρό –και είναι πολλοί σε αυτή την ελισαβετιανή τραγωδία˙ ο Κλαύδιος και η Γερτρούδη που παρουσιάζονται σαν μετα-πάνκ φρικιά καθώς «φρικιά» τους έχει καταστήσει η λαγνεία της εξουσίας˙ ο Πολώνιος  ως μεθύστακας που παραπαίει καθώς σαθρός είναι ο ρόλος του στην Αυλή του Κλαύδιου˙ οι αυλικοί, ακόμα και ο Οράτιος, ο συνετός φίλος του Αμλετ, που «θα ζήσει για να αφηγηθεί την ιστορία του», παρουσιάζονται ως κτήνη με αντίστοιχες ζωώδεις αντιδράσεις.

Ένας Άμλετ-δαίμονας

Ο Άμλετ του Ολέγκ Γιαγκοντίν καθοδηγημένος από τον Κολυάντα χορεύει σα σε κλαμπ, τρώει τα νύχια του, σφυρίζει, ειρωνεύεται, τρελαίνεται από τα αδιέξοδά του, χάνει το κέντρο του στις μοναχικές του σκέψεις, αντιδρά όπως κάθε σύγχρονος νέος. Φέρει την αρχική ανοησία της τρυφηλής, πριγκιπικής του ανατροφής αλλά και την απελπισία της βίαιης ενηλικίωσής του μετά το φόνο του πατέρα του. Το καθηλωτικό ταλέντο του Ολέγκ Γιαγκοντίν αντλεί από τη μεγάλη ρωσική υποκριτική παράδοση αλλά και το κεντροευρωπαϊκό θέατρο εμφυσώντας στο νεαρό σαιξπηρικό ήρωα μια αναζωογονητική, διαχρονική, ενστικτώδη ενέργεια. Υπήρξαν αρκετές σκηνές όπου σκέφτηκα ότι αυτός δεν είναι ηθοποιός, είναι δαίμονας.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.