Της Φωτεινής Μπάρκα

Επτά σύγχρονες γυναίκες καλλιτέχνες από την Ανατολή ζουν στη Δύση και περιγράφουν χωρίς στερεοτυπικές απλουστεύσεις και  με απίστευτη ωριμότητα ζητήματα ταυτότητας και καταγωγής στην έκθεση με τίτλο «Ανησυχητικές Μούσες» του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.

Της Φωτεινής Μπάρκα

Επτά σύγχρονες γυναίκες καλλιτέχνες από την Ανατολή ζουν στη Δύση και περιγράφουν χωρίς στερεοτυπικές απλουστεύσεις και  με απίστευτη ωριμότητα ζητήματα ταυτότητας και καταγωγής στην έκθεση με τίτλο «Ανησυχητικές Μούσες» του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.

Η μοίρα τις έκανε να ξεριζωθούν από τις πατρίδες. Βρέθηκαν εκτοπισμένες στη δύση και μπολιάστηκαν από τον πολιτισμό της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποποιήθηκαν την Ανατολή που τις γέννησε. Αντίθετα, μοιράστηκαν τόσο γόνιμα το μείγμα αυτό των πολιτισμών χωρίς να ταυτιστούν απόλυτα με κάποιον. Ο πολιτιστικός αυτός πλούτος αλλά και η πολυτέλεια της απόστασης με την οποία έζησαν και ζουν τα ταραχώδη γεγονότα στην πατρίδα, επέτρεψε στις γυναίκες αυτές να τα βλέπουν σε βάθος, καθόλου περιγραφικά και με απίστευτη ωριμότητα. Ίσως γι΄ αυτό τα έργα τους είναι έντονα πολιτικά, δυνατά και γι΄ αυτό περιζήτητα.

O λόγος για εφτά σύγχρονες γυναίκες καλλιτέχνες, οι οποίες κατάγονται από χώρες του Αραβικού κόσμου και της Μέσης Ανατολής, τις Μόνα Χατούμ, Ντιάνα Αλ Χαντίντ, Μαχίντα Κατάρι, Χαϊβ Καχραμάν, Λάρα Μπαλάντι, Ζουλίκα Μπουαμπντελάχ και Ζινέμπ Σεντίρα. Είναι οι «Ανησυχητικές Μούσες» της ομώνυμης έκθεσης που φιλοξενεί το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης  (ΚΣΤΘ) του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (Αποθήκη Β1, Λιμάνι) σε επιμέλεια Συραγώς Τσιάρα.

Μέσα από ένα ευρύ φάσμα εικαστικών μέσων (φωτογραφία, βίντεο, σχέδιο, εγκατάσταση, ζωγραφική και περφόρμανς) τα έργα τους συνθέτουν το στοιχείο της απειλής και της ανησυχίας με την θελκτικότητα της άψογα σχεδιασμένης φόρμας, προκαλώντας ανάμεικτες αντιδράσεις έλξης και απώθησης, όπως τονίζει η επιμελήτρια και διευθύντρια του ΚΣΤΘ  Συραγώ Τσιάρα.

Η σταρ της έκθεσης, Λιβανέζικης καταγωγής, Μόνα Χατούμ στρώνει στους θεατές το τραπέζι. Μόνο που στο μοναδικό πιάτο που βρίσκεται πάνω του δεν θα σερβιριστεί φαγητό. Αντίθετα, προβάλλονται εικόνες από το εσωτερικό του ανθρώπινου πεπτικού σωλήνα. «Deap throat» (“Βαθύ λαρύγγι”) τιτλοφορεί με μπόλικο χιούμορ το έργο της (συλλογή Δ. Δασκαλόπουλου). Η Χάϊβ Καχραμάν από το Ιράν στις ζωγραφικές «Μαριονέτες» της τοποθετεί δύο μελαγχολικές γυναίκες να διπλώνουν ένα τεράστιο σεντόνι. Η γαλλοαλγερινή Ζουλίκα Μπουαμπντελά μαγνητίζει τα βλέμματα με τη «Σιωπή» της. Στην εγκατάσταση αποτελούμενη από χαλάκια προσευχής και γυναικεία ψιλοτάκουνα πέδιλα επίσημων εμφανίσεων τοποθετημένα σε τρύπες στο κέντρο τους,  σχολιάζει εύγλωττα το χώρο της γυναικείας προσωπικής έκφρασης σε μια έντονα θρησκευτική κοινωνία που φαντασιώνεται τον εκδυτικισμό της. Ομοίως και η Μαχίντα Κατάρι εξετάζει το ζήτημα της κάλυψης του γυναικείου σώματος στη σειρά φωτογραφιών της «Οριενταλισμοί».

Η έκθεση αποφεύγει τις τυποποιήσεις και τις υπερβολικές απλουστεύσεις στα ζητήματα ταυτότητας και καταγωγής. Χρησιμοποιεί αλληγορικά την εικόνα της ανησυχητικής μούσας για να συμβολίσει την ελευθερία του καλλιτέχνη να κινείται επιλεκτικά ανάμεσα σε ποικίλες παραδόσεις ενσωματώνοντας, απορρίπτοντας, μεταπλάθοντας και νοηματοδοτώντας εκ νέου όσα στοιχεία κρίνει απαραίτητα από τις κουλτούρες με τις οποίες συνδιαλέγεται.

Η Συραγώ Τσιάρα εμπνεύστηκε τον τίτλο από ένα ποίημα της Σίλβια Πλαθ. Το 1957, σαράντα περίπου χρόνια μετά τη δημιουργία του ζωγραφικού έργου «Ανησυχητικές Μούσες» από τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο, η Αμερικανίδα ποιήτρια, σε ηλικία 24 ετών, έγραψε ένα ποίημα με τον ίδιο τίτλο. Στις δικές της «Ανησυχητικές Μούσες» η ποιήτρια εγκαλεί αρχικά τη μητέρα της για την απερισκεψία της να επιτρέψει δυσοίωνες επιρροές να εισβάλλουν στη ζωή της κόρης της από πολύ μικρή ηλικία. Απορρίπτει τη συμβατική διαπαιδαγώγηση στην οποία υποχρεώθηκε να υποβληθεί, τον εύθραυστο, ιδεαλιστικό κόσμο που η μητέρα προσπάθησε να δημιουργήσει για χάρη των παιδιών της και επιλέγει διαφορετικές πηγές γνώσης: «.. Έμαθα, έμαθα, έμαθα απ’ αλλού/ από μούσες που δε νοίκιασες εσύ, αγαπητή μητέρα…» (μετ. Ιουλία Πεντάζου), αναφέρει χαρακτηριστικά η ποιήτρια.

Το συγκεκριμένο δίστιχο συλλαμβάνει και αποτυπώνει με εξαιρετική πυκνότητα και ενάργεια ένα κοινό χαρακτηριστικό των γυναικών καλλιτεχνών που συμμετέχουν στην έκθεση: τη δίψα τους να υπερβούν τους όποιους περιορισμούς αντιμετώπιζαν λόγω καταγωγής, θρησκευτικών αντιλήψεων, έμφυλων διακρίσεων και πολιτικών συνθηκών στις κοινωνίες από τις οποίες προέρχονταν, επιτυγχάνοντας μια κριτική αξιοποίηση εργαλείων και πρακτικών από διαφορετικά πολιτισμικά συστήματα.

Η συγκροτημένη προσπάθεια άρσης των αυστηρών κανονιστικών προτύπων που επιβάλλουν η οικογένεια, η παράδοση και το πολιτισμικό πλαίσιο και η διαμόρφωση μιας πολυσυλλεκτικής δημιουργικής ταυτότητας δομούν τον αφηγηματικό άξονα του ποιήματος και της ομώνυμης έκθεσης που παρουσιάζεται στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.

• Διάρκεια έκθεσης έως 4 Σεπτεμβρίου. Εντάσσεται στο πρόγραμμα του ΥΠΠΟΤ «Θεσσαλονίκη-Σταυροδρόμι Πολιτισμών» που έχει ως θέμα το 2011 τη Μέση Ανατολή και ενισχύεται οικονομικά από τον ΟΠΑΠ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.