Βυθίζοντας το «Ελλη»

Ήδη από τον Αύγουστο του 1940 η να­ζιστική Γερμανία είχε κυριαρχήσει στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης με πρωτοφανή ευκολία. Η μόνη χώρα η οποία, παρά τους ανηλεής βομβαρδισμούς της τρομερής γερμανικής αεροπορίας της Luftwaffe, αντιστεκόταν σθεναρά στον Άξονα ήταν η Αγ­γλία.

Ήδη από τον Αύγουστο του 1940 η να­ζιστική Γερμανία είχε κυριαρχήσει στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης με πρωτοφανή ευκολία. Η μόνη χώρα η οποία, παρά τους ανηλεής βομβαρδισμούς της τρομερής γερμανικής αεροπορίας της Luftwaffe, αντιστεκόταν σθεναρά στον Άξονα ήταν η Αγ­γλία. Και ενώ ο Χίτλερ ετοιμαζόταν να κάνει πρά­ξη το μεγαλεπήβολο σχέδιό του, να εισβάλει στη Σοβιετική Ένωση, η Ιταλία από τη μεριά της με τον κωμικό ηγετίσκο της, τον Μπενίτο Μουσολί­νι, δεν είχε απολύτως τίποτα να επιδείξει, έστω και συμβολικά, με αποτέλεσμα να τίθεται υπό αμφισβήτηση το κύρος της αξιοπιστίας της απέ­ναντι στις πολεμικές – κατακτητικές της δυνατό­τητες. Έτσι οι Ιταλοί έστρεψαν την προσοχή τους προς την Ελλάδα για πολλούς λόγους, μιας και τότε η χώρα μας αποτελούσε τον ιδανικό στόχο για αυτούς. Πριν απ’ όλα θεωρούσαν δεδομένη τη στρατιωτική τους υπεροχή απέναντι στην Ελλάδα, της οποίας τις ελάχιστες πολεμικές αντι­κειμενικές δυνατότητες ήξεραν λίγο – πολύ και έπειτα με την κυριαρχία τους στη χώρα μας θα μπορούσαν να ελέγχουν ολόκληρη τη Μεσόγειο, που ήταν και ο βασικός τους στόχος. Έτσι κι αλλι­ώς σχεδόν σε ολόκληρη τη διάρκεια του πρώτου περίπου μισού του 20ού αιώνα οι σχέσεις των δυο χωρών σχεδόν ποτέ δεν υπήρξαν αρμονικές, κυρίως εξαιτίας του γεγονότος ότι η Ρώμη θεω­ρούσε τη χώρα μας ως περιφερειακό της αντίπα­λο. Έτσι η πολιτική της υπήρξε εχθρική απέναντι στη χώρα μας, από την κατάληψη των Δωδεκανήσων έως την αμφιλεγόμενη πολιτική της ένα­ντι της ελληνικής απόβασης στη Σμύρνη και από τον βομβαρδισμό της Κέρκυρας έως τη σταθερή υποστήριξη των αλβανικών θέσεων για την Ήπει­ρο. Με αυτή τη λογική οι Ιταλοί ζητούσαν να βρε­θεί μια αφορμή ώστε να επιτεθούν στην Ελλάδα. Ήδη η ιταλική πλευρά από το 1939 έψαχνε τρό­πο να επιτεθεί στη χώρα μας, χρησιμοποιώντας μια σειρά από γελοίες προκλήσεις με την ελπίδα η Ελλάδα να αντιδράσει σπασμωδικά και να βρει την ευκαιρία να επέμβει στρατιωτικά εναντίον της. Παίρνοντας υπ’ όψιν τις προκλήσεις το εδώ φασιστικό καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά προ­σπάθησε να θωρακίσει και να οργανώσει αμυντι­κά τη χώρα κερδίζοντας χρόνο. Φυσικά οι δυνά­μεις των Ιταλών ήταν πολλαπλάσιες, ωστόσο αυ­τό που ήθελε να πετύχει ο Μεταξάς ήταν μια όσο το δυνατόν καλύτερα οργανωμένη άμυνα. Φυσικά η χώρα μας λόγω της εξαιρετικά σημαντι­κής γεωγραφικής της θέσης ήταν αναγκασμένη να λάβει θέση σε αυτή την πολεμική σύγκρουση, που καθώς όλα έδειχναν θα άλλαζε τις ισορροπί­ες στην Ευρώπη. Η Ελλάδα λοιπόν είχε να επιλέξει με ποιους θα πάει και ποιους θα αφήσει. Ωστό­σο, παρά την ιδεολογική συγγένεια του φασιστι­κού κόμματος του Μεταξά με τους Ναζί και τους Ιταλούς φασίστες, η κυβέρνηση του Μεταξά θε­ώρησε – και σωστά – ότι τα εθνικά μας συμφέ­ροντα καλύπτει περισσότερο η συμμαχία με τους Άγγλους. Αυτό έγινε φανερό με την αποδοχή της αγγλογαλλικής εγγύησης που έλαβε η Ελλάδα σε περίπτωση απειλής της από τις δυνάμεις του Άξο­να. Με αυτή τη συμφωνία η Ελλάδα δεν ανανέωσε το Ελληνοϊταλικό Σύμφωνο Φιλίας και Συνεργασί­ας, τον Σεπτέμβριο του 1939, κι έτσι στην Ιταλία αποφασίστηκε η επιθετική πολιτική εναντίον της χώρας μας, που ήταν πάντα κατακτητικός στόχος στα σχέδια των φασιστών.

Η επίθεση

Είχε ξημερώσει η 15η Αυγούστου στο νησί της Τή­νου και σε λίγη ώρα θα άρχιζε η γνωστή στο πα­νελλήνιο λιτάνευση της ιερής εικόνας, όταν μια πρωτοφανής έκρηξη ακούστηκε από την πλευρά του λιμανιού. Έντρομος ο κόσμος που ήδη είχε πλημμυρίσει την παραλία δεν ήξερε τι είχε συμ­βεί. Ήταν 08.30 το πρωί όταν ακούστηκε έκρη­ξη στο μηχανοστάσιο του εύδρομου «Ελλη», που είχε ρίξει άγκυρες έξω από το λιμάνι του νησιού. Όπως έγινε γνωστό αργότερα, ένα ιταλικό υπο­βρύχιο εξαπέλυσε τρεις τορπίλες, εκ των οποίων η μια έπληξε το πλοίο και οι δυο άλλες αστόχησαν χτυπώντας την προκυμαία του νησιού, ευτυχώς δίχως να προκαλέσουν θύματα. Το «Ελλη», παρά τις υπεράνθρωπες προσπάθειες του πληρώμα­τος, βυθίστηκε περίπου μία ώρα μετά το χτύπημα. Από την έρευνα που διενεργήθηκε στη συνέχεια από πραγματογνώμονες αξιωματικούς του ελλη­νικού Βασιλικού Ναυτικού επί των θραυσμάτων των τορπιλών που είχαν εκραγεί στην προκυμαία, διαπιστώθηκε αμέσως ότι επρόκειτο για ιταλικές τορπίλες. Η κυβέρνηση Μεταξά, ωστόσο, διαχει­ρίστηκε την όλη υπόθεση με άκρα μυστικότητα. Ο Θεολόγος Νικολούδης ως υφυπουργός Τύπου ανέλαβε να μην διαρρεύσει για κανέναν λόγο η εθνικότητα του υποβρυχίου.

Η παραδοχή

Μετά την πάροδο 32 ετών από την πειρατική και άνανδρη αυτή ιταλική επίθεση, η επίσημη Ιταλία έμαθε ότι το υποβρύχιο που βύθισε το «Έλλη» την 15η Αυγούστου 1945 ήταν… ιταλικό. Αλλά και πάλι η Ιταλία μοιάζει να μην θέλει να θυμη­θεί τη «γενναία» της πράξη, έτσι που η επίσημη ιστοριογραφία της αναφέρεται νεφελωδώς στο γεγονός. Πάντως και ο τότε πρέσβης της Ιταλί­ας στην Αθήνα κόμης Εμμανουέλε Γκράτσι στα απομνημονεύματά του αλλά και σε ενυπόγραφο άρθρο του που δημοσίευσε η ιταλική εφημερίδα «Τζιορνάλε ντελ Ματτίνο» (φ. 19-8-1945) απο­καλύπτει ότι αν και η Ιταλία ουδέποτε ομολόγη­σε επίσημα την άνανδρη και «πειρατική» εκείνη πράξη υποβρυχίου της, εν τούτοις το υποβρύχιο ήταν ιταλικό και διατάχθηκε να κινηθεί επί τού­του από την ιταλική βάση υποβρυχίων Λέρου κα­τά διαταγή του γενικού διοικητή Δωδεκανήσου Ντε Βέκι, ο οποίος φυσικά ενήργησε κατόπιν εντολής του γελοίου Μπενίτο Μουσολίνι.

Ο εντιμότατος ιταλικός Τύπος

Αλλά και ο ιταλικός Τύπος της εποχής, όργα­νο προφανώς στα χέρια του φασιστικού κόμ­ματος, παρίστανε τον ανήξερο για το συμβάν, γράφοντας ένα σωρό ανακρίβειες ως και γελοιότητες. Η «Πόπολο ντ’ Ιτάλια», όργα­νο του φασιστικού κόμματος, βλέπει τους Άγ­γλους πίσω από τον τορπιλισμό της «Ελλης»: «Αναγγέλλεται ότι βυθίστηκε ένα ελληνικό αντιτορπιλικό. Οι αγγλικές εφημερίδες όμως ανέγραψαν την είδηση πριν ακόμα αυτή κυ­κλοφορήσει στην Ελλάδα. Το επίσημο ελληνι­κό πρακτορείο δηλώνει ότι το υποβρύχιο ήταν αγνώστου εθνικότητας, το Λονδίνο όμως άρ­χισε να κατηγορεί για το επεισόδιο την Ιταλία σε μια σκοτεινή βρετανική μηχανορραφία». Μάλιστα ένας από τους διάσημους σχολιαστές έγραψε στη «Ρετζίμε Φασίστα» ότι το «Ελλη» το βύθισαν οι Άγγλοι επειδή η Ελλάδα δεν είχε εξο­φλήσει την αγορά του. Δεν είχε προσέξει όμως την πληροφορία που έγραψαν και ιταλικές εφη­μερίδες, ότι το πλοίο είχε ναυπηγηθεί και αγορα­στεί στις ΗΠΑ!

Οι εξελίξεις

Στο τέλος Σεπτεμβρίου, κατά τη διάρκεια της επί­σκεψης του Τσιάνο στο Βερολίνο, οι δύο εταίροι του Άξονα συμφώνησαν ότι «το ελληνικό ζήτη­μα δεν ήταν επείγον προς το παρόν». Στη Ρώμη, όμως, ο Ιταλός δικτάτορας επειγόταν να το λύ­σει. Με την αποτυχία της γερμανικής επιθέσεως κατά της Αγγλίας, ο Μουσολίνι θεώρησε ότι ήταν ανάγκη να πληγεί η Ελλάδα, σαν μια από τις «βάσεις» της Αγγλίας. Η επίθεση κατά της Ελλάδας, με τη μορφή επιχειρήσεως για την εξουδετέρω­ση μιας «αγγλικής βάσεως», συζητήθηκε στις αρ­χές Οκτωβρίου, όταν ο Μουσολίνι ανέθεσε στο ιταλικό Γενικό Επιτελείο να εκπονήσει μελέτη για τις δυνάμεις που απαιτούσε παρόμοια επιχεί­ρηση. Στις 15 Οκτωβρίου, τέλος, αποφασίστηκε να εκδηλωθεί η επίθεση προς το τέλος του μή­να, και ο Τσιάνο υποσχέθηκε να δημιουργήσει το απαραίτητο επεισόδιο, που θα χρησίμευε για αφορμή, δύο μέρες νωρίτερα. Στα μέσα Οκτωβρίου ο Μεταξάς επανέλαβε την ερώτηση στην αγγλική κυβέρνηση για τη βοή­θεια που θα μπορούσε να περιμένει η Ελλάδα σε περίπτωση ιταλικής επίθεσης και πήρε την απά­ντηση που επαναλαμβανόταν πια στερεότυπα. Το βρετανικό Γενικό Επιτελείο πίστευε ότι η ελ­ληνική αντίσταση δεν θα κρατούσε πολύ, μετά τις πρώτες αεροπορικές επιθέσεις στα αστικά κέ­ντρα. Καθώς πλησίαζε η μέρα της εισβολής, πύ­κνωναν οι φήμες ότι επίκειται ιταλική ενέργεια κατά της Ελλάδας. Στις 24 του μήνα, ο Μεταξάς επανέλαβε στον Άγγλο πρεσβευτή ότι ήταν έτοι­μος να δεχθεί την ιταλική επίθεση. Στις 28 Οκτω­βρίου, από τους πρώτους που ενημέρωσε για το ιταλικό τελεσίγραφο και την αρνητική απάντηση ήταν και ο Άγγλος πρεσβευτής.

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.