Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Τι κι αν οι νέοι Έλληνες σκηνοθέτες διαπρέπουν στα διεθνή φεστιβάλ και τα βραβεία πέφτουν βροχή; Για να γυρίσουν μια ταινία ψάχνουν λεφτά με το κιάλι.

Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Τι κι αν οι νέοι Έλληνες σκηνοθέτες διαπρέπουν στα διεθνή φεστιβάλ και τα βραβεία πέφτουν βροχή; Για να γυρίσουν μια ταινία ψάχνουν λεφτά με το κιάλι. Κι αν περίμεναν από το κράτος ακόμα δεν θα είχαν πει «μοτέρ πάμε». Ο νέος διευθυντής του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου Γρηγόρης Καραντινάκης, σκηνοθέτες και παραγωγοί της νέας γενιάς, αλλά και καταξιωμένοι στο χώρο, μας μιλούν για το σημείο μηδέν του ελληνικού σινεμά. Το ελληνικό σινεμά γέμισε βραβεία και… σκηνοθέτες «καμικάζι», που έχουν κάνει μότο το «ζην επικινδύνως». Η τέχνη ήταν ανέκαθεν ρίσκο. Αλλά τόσο υψηλού κινδύνου; Θέλει γερά νεύρα και όραμα για να ξεκινήσεις μια ταινία, με ελάχιστη ή καθόλου κρατική υποστήριξη και να ψάχνεις λεφτά με το κιάλι από οπουδήποτε. Μπορεί να ακούγεται πλέον κλισέ η φράση «έξω πάμε καλά», αλλά είναι αλήθεια. Μια χούφτα από ονόματα σκηνοθετών, όπως οι Γιώργος Λάνθιμος, Φίλιππος Τσίτος, Πάνος Χ. Κούτρας, Αργύρης Παπαδημητρόπουλος, Αθηνά Ραχήλ Τσαγγάρη, Σύλλας Τζουμέρκας κ.α., ξαναέβαλαν το ελληνικό σινεμά γερά στο παιχνίδι των μεγάλων διεθνών φεστιβάλ, φέρνοντας σημαντικές διακρίσεις.

Οι παραπάνω σκηνοθέτες, έχουν ένα κοινό. Και όχι δεν εννοούμε το ταλέντο. Αυτό είναι δεδομένο. Αυτό που τους ενώνει είναι μία φράση: low budget. Ενίοτε μπορεί να μεταφραστεί και ως…no budget. Δυστυχώς το ελληνικό σινεμά, πάνω που κατάφερε να τραβήξει τον προβολέα του παγκόσμιου ενδιαφέροντος πάνω του, έπεσε στην μαύρη τρύπα της οικονομικής κρίσης. Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου έχει «παγώσει» την έγκριση σεναρίων εδώ και ένα χρόνο. Ακόμα χρωστά σε ταινίες που είναι ήδη έτοιμες. Γιατί αν περίμεναν οι σκηνοθέτες τα χρήματα από το ΕΚΚ, ακόμα δε θα είχαν πει «μοτέρ πάμε». Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις ταινίες μικρού μήκους που προβλήθηκαν φέτος στο Φεστιβάλ της Δράμας, το φυτώριο της νέας γενιάς σκηνοθετών, ούτε μία δεν γυρίστηκε με κρατικά λεφτά. Υπάρχει άραγε φως στο τούνελ;

Γρηγόρης Καραντινάκης: Ο Γενικός Διευθυντής του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, είναι καταρχήν αισιόδοξος. Κι ας έχει παραλάβει άδεια ταμεία, κι ας έχει θέσει εξαρχής έναν δύσκολο στόχο: να κλείσει τους λογαριασμούς του ΕΚΚ μέχρι το τέλος του χρόνου, ώστε να προχωρήσει σε εγκρίσεις νέων σεναρίων. Τα χρέη είναι πολλά, περί τα 6 εκατομμύρια ευρώ. Αλλά τόσα όμως, χρωστάνε και προς το ΕΚΚ., από Φ.Π.Α. παρελθόντων χρόνων (περίπου 4,5 εκ.) και από επιστροφή φόρου. «Δυστυχώς τα οικονομικά του ΕΚΚ, συνάδουν με τα οικονομικά της χώρας», μας λέει. Αντλεί την αισιοδοξία του από τις υποσχέσεις του ΥΠΠΟΤ ότι θα στηρίξει το σινεμά.  «Πιστεύω ότι έχει τη διάθεση. Μας χρωστάει τις τακτικές επιχορηγήσεις Αυγούστου και Σεπτεμβρίου (περίπου 300.000 ευρώ), από τον ειδικό κωδικό. Μας έδωσε και μία έκτακτη επιχορήγηση 1 εκατομμύριο ευρώ τον Αύγουστο, που διοχετεύτηκε προς παραγωγούς, χρέη που τρέχουν, σκηνοθέτες», εξηγεί. Λαμβάνει υπόψη και την ετήσια τακτική επιχορήγηση από το ΥΠΠΟΤ, που είναι 2,5 εκ. «Γίνονται προσπάθειες από το υπουργείο για έξτρα κονδύλια μέσων διάφορων φορέων, π.χ. του Ο.Π.Α.Π., για την παραγωγή καινούργιων ταινιών», προσθέτει. Ο στόχος είναι έως το τέλος του χρόνου να έχει ξοφλήσει το 70%. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, βέβαια. Υπάρχει άραγε plan b; «Θα βρούμε τρόπους», λέει ο Καραντινάκης, «να στηρίξουμε το σινεμά. Ο στόχος μας είναι ο εξορθολογισμός, να μειωθούν όσο γίνεται τα λειτουργικά μας έξοδα. Από πέρυσι τα μειώσαμε περίπου 200.000 ευρώ. Είμαστε αναγκασμένοι να πάμε με τον καιρό. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ζούμε στην περίοδο των ισχνών αγελάδων».

Σε λίγο καιρό θα παρουσιαστεί ο καινούργιος κανονισμός χρηματοδοτήσεων που θα φέρει ένα διαφορετικό μοντέλο στήριξης. Στο τμήμα «Ορίζοντες» μέχρι τώρα η επιχορήγηση ήταν 300.000. Τα ποσά θα αλλάξουν και θα εγκρίνονται λιγότερα σενάρια Ο στόχος όμως, είναι να βοηθηθούν οι μεσαίου μπάτζετ ταινίες, δηλαδή των 600.000 ευρώ, ενώ αναζητά και άλλους τρόπους να βοηθήσει τις ελληνικές ταινίες. Ένας από αυτούς είναι τα φορολογικά κίνητρα- ώστε οι ιδιώτες να επενδύσουν στο σινεμά- που συγκρούονται όμως, με τις γραφειοκρατικές διαδικασίες. «Ο νόμος», εξηγεί, «έχει ψηφιστεί, έχει εγκριθεί η εγκύκλιος, αλλά πρέπει να εγκριθεί και ο μηχανισμός. Αυτά τα προβλήματα πρέπει να τα λύσει το Υπουργείο Οικονομικών σε συνεργασία με το ΥΠΠΟΤ». Ο Γρηγόρης Καραντινάκης ανέλαβε να χαράξει την πολιτική του ΕΚΚ σε μια συγκυρία που οι βραβεύσεις μας κάνουν υπερήφανους. «Το σινεμά πάει καλά έξω, αλλά χρειάζεται …μπαράζ. Όλοι, καλώς ή κακώς, δουλεύουν με υποσχετικές, ομόλογα που θα εκποιηθούν σε σύντομο διάστημα. Αν έχουμε όραμα, ρισκάρουμε. Εκ του ασφαλούς, δεν γίνεται τίποτα», καταλήγει. Αυτή η άποψη δεν αναιρεί την αναγκαιότητα ύπαρξης κρατικού μηχανισμού στήριξης της τέχνης. «Ο πολιτισμός πρέπει να αφορά το κράτος. Το θέμα είναι τι ταινίες μπορούν να υπάρξουν χωρίς το κράτος. Γιατί καλή είναι η Ελληνική Θεαμάτων, αλλά δεν γίνεται χωρίς Εθνικό Θέατρο και Κ.Θ.Β.Ε.».

Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν δεν υπάρχουν χρήματα, πάντα θα βρίσκονται σκηνοθέτες, που κόντρα στον καιρό και στην τσέπη τους, δεν το βάζουν κάτω. Αλλά πόσες φορές μπορείς να κάνεις ταινίες εκ του μηδενός; Είναι σαν την παροιμία που λέει «μια του κλέφτη, δυό του κλέφτη, τρεις και τον τσακώσανε…».

Ας δούμε όμως, τι λένε πέντε άνθρωποι του κινηματογραφικού χώρου:

ΘΟΔΩΡΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (σκηνοθέτης):

«Είναι δύσκολο να μιλάς για χρήματα σε αυτή την συγκυρία. Δεν ξέρω τι θα γίνει. Μπορεί να μην έχει δυνατότητες το ΕΚΚ. Είναι όμως, σαφές ότι χωρίς χρήματα, σινεμά δεν γίνεται. Είναι αξιοσέβαστες βέβαια, οι απόπειρες των νέων σκηνοθετών.  Οι φοβερές δυσκολίες πλήττουν κυρίως τους νέους που ξεκινάνε τώρα. Είναι αλήθεια ότι ανέκαθεν σε δύσκολους καιρούς γίνονταν πράγματα στην τέχνη. Ελπίζω αυτό να εξακολουθήσει. Αλλά σίγουρα δεν μπορούμε να μιλάμε για πρωτοβουλία του κράτους αλλά για ανθρώπους που θέλουν κάτι πολύ και νοιώθουν ότι το οφείλουν στον εαυτό τους και τον κινηματογραφικό χώρο. Εγώ θα ξεκινήσω τον Δεκέμβριο τα γυρίσματα της νέας μου ταινίας (κόστους 2,5 εκατομμυρίων ευρώ), που λέγεται «Άλλη θάλασσα». Στηρίζομαι σε ξένους παραγωγούς. Τώρα πια, και οι Έλληνες ιδιώτες, είναι ακόμα πιο σπάνιοι.»

ΑΡΓΥΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ (σκηνοθέτης):

«Το «Wasted Υouth» έγινε με τα ελάχιστα δυνατά μέσα και χρηματοδοτήθηκε 100% από φίλους. Βάλαμε εξαρχής έναν κανόνα: να πληρωθεί ο κόσμος που θα δουλέψει. Η ταινία έγινε και είχε (έχει ακόμα) μια σπουδαία πορεία στο εξωτερικό. Στα ταξίδια αυτά, έβλεπα φοβερό ενδιαφέρον για το ελληνικό σινεμά από τους ξένους παραγωγούς, τους διανομείς και κυρίως από το κοινό, πράγμα που λίγα χρόνια πριν δεν συνέβαινε. Το λυπηρό είναι ότι πάνω σε αυτή την συγκυρία είναι δύσκολο να παράγουμε γιατί δεν έχουμε καμία βοήθεια. Δεν γίνεται να χρηματοδοτείς κάθε μέρα ταινία από τους φίλους σου. Έχω διαβάσει πολλά σενάρια ανθρώπων της γενιάς μου. Αν κατάφερναν να γίνουν ταινία, ο κόσμος θα παραμιλούσε. Θα μπορούσαμε, τώρα που έξω αναμένουν νέες ελληνικές ταινίες, να τους βομβαρδίσουμε με ταλέντο και να δημιουργήσουμε ένα ρεύμα. Και να μην μιλάμε απλά για μια ευχάριστη συγκυρία 5-6 καλών ταινιών που κατάφεραν να πάνε σε δυνατά φεστιβάλ. Το ελληνικό σινεμά είναι από τους ελάχιστους τομείς που “σώζουν” την κατά τα άλλα θλιβερή εικόνα της χώρας προς τα έξω και καλό θα ήταν να μας αφήσουν να συνεχίσουμε να το κάνουμε. Βέβαια, και να μην θέλουν, εμείς θα συνεχίσουμε να κάνουμε ταινίες, με όποιον τρόπο μπορούμε.

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΤΣΙΤΟΣ (Σκηνοθέτης):

Ο “Αδικος Κόσμος” έχει λάβει από το ΕΚΚ γύρω στα 400ευρώ (μέρος του κόστους υποτιτλισμού). Το ΕΚΚ έχει αποφασίσει να μας στηρίξει, αλλά δεν έχει λεφτά. Και δεν είμαστε οι μόνοι που περιμένουν. Η κατάσταση της κινηματογραφικής παραγωγής δεν είναι διαφορετική από την γενικότερη κατάσταση της Ελλάδας: άθλια. Το ΕΚΚ έχει σταματήσει εδώ και ενάμιση χρόνο να χρηματοδοτεί ταινίες (ο ‘Αδικος Κόσμος” κατατέθηκε τον Φεβρουάριο του 2010 και αμέσως μετά το ΕΚΚ έκλεισε λόγω έλλειψης χρημάτων) Η πλειοψηφία των ταινιών που γυρίστηκαν από τότε, έγιναν με προσωπικά έξοδα των σκηνοθετών, συνδρομές φίλων και την ηρωική συνδρομή συνεργατών όλων των ειδικοτήτων, οι οποίοι εργάστηκαν με λίγα ή καθόλου χρήματα. Η κατάσταση αυτή είναι. Η καλή πορεία μερικών ταινιών στα φεστιβάλ τουεξωτερικού είναι καθαρά συμπτωματική. Με την έννοια ότι δεν είναι προϊόν κάποιας συντονισμένης κινηματογραφικής πολιτικής ούτε μέρος μιας μεγάλης παραγωγής ελληνικών ταινιών που να συνιστούν “κύμα”, “νέο ελληνικό κινηματογράφο” και άλλες τέτοιες σαχλαμάρες. Ταινίες θα συνεχίσουν να γίνονται. Δεν θα σταματήσουν γιατί όλο και κάποιος σκηνοθέτης θα βρίσκεται πάντα να ρισκάρει και να καταθέσει την απαραίτητη ενέργεια. Αλλά είναι αυτό μοντέλο παραγωγής ταινιών;

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΩΡΙΑΤΗΣ (Παραγωγός):

«Δεν γνωρίζω αν υπάρχει ιδιαίτερη επιθυμία από το ΥΠΠΟΤ να ενισχυθεί περισσότερο ο κινηματογράφος, αλλά θα έπρεπε, δεδομένου ότι στο εξωτερικό πηγαίνει καλά. Καλώς ή κακώς, ο κινηματογράφος έχει κόστος. Ούτως ή άλλως πάντα το σινεμά είχε λίγα χρήματα. Δεν γινόταν και κανένα… πάρτι πριν. Ο κινηματογράφος ήταν παραμελημένος. Δεν ξέρω, λοιπόν, αν το ΥΠΠΟΤ έχει ή όχι να δώσει, για παράδειγμα, ένα εκατομμύριο ευρώ, αλλά υπάρχει και ένας Ο.Π.Α.Π. γι’ αυτό. Σινεμά χωρίς λεφτά δεν γίνεται. Για πόσο ένας σκηνοθέτης θα μπορεί να χάνει το σπίτι του, να το πουλάει ή να παντρεύεται τον διάβολο. Είναι πιο εύκολο για έναν σκηνοθέτη να κάνει μια ταινία με ανθρώπους που δεν πληρώνονται, αλλά για τον παραγωγό δεν είναι έτσι. Όλη αυτή η κατάσταση εξοντώνει τους παραγωγούς. Ακόμα κι αν υπάρχουν αποσπασματικές επιτυχίες και γίνονται ταινίες με μεράκι, χωρίς οργανωμένη στόχευση δεν γίνεται τίποτα. Υπάρχει βέβαια, ο κίνδυνος να σου πούν οτι εδώ ο κόσμος χάνεται και εσείς ζητάτε λεφτά. Αλλά καθυστερημένη χώρα είμαστε πάντα, δε θα γίνουμε ξαφνικά πεφωτισμένη»

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΜΑΡΑΓΔΗΣ (σκηνοθέτης):

«Τη νέα μου ταινία με θέμα τον Ιωάννη Βαρβάκη, «Ο θεός αγαπά το χαβιάρι» (κόστους 8 εκατομμυρίων ευρώ) τη στηρίζουν ξένα κεφάλαια. Έχω την τύχη να έχω την «Sony» στην διανομή. Έχουν επενδύσει Έλληνες και ξένοι. Ο κινηματογράφος είναι μια λαϊκή τέχνη και για αυτό θα έπρεπε να εφαρμόζονται οι έννοιες της επένδυσης και της ανάπτυξης. Θεωρώ ότι πρέπει να γίνει μια στροφή στη θεματολογία, ώστε να είναι ελληνική, αλλά και ταυτόχρονα, οικουμενική. Αυτή θα έπρεπε να είναι η πολιτική του κράτους ώστε ο κινηματογράφος να φέρνει λεφτά αλλά και κύρος. Σε όλες τις χώρες, εκτός από την Αμερική, το κράτος στηρίζει οικονομικά τον κινηματογράφο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μια ταινία, «Ο Ζορμπάς», άλλαξε την εικόνα της Ελλάδας. Και αυτό το χρωστάμε στον Μιχάλη Κακογιάννη. Με όλη αυτή την κατάσταση, καταρρέουν οι μεσαίου μπάτζετ ταινίες».

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.