Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Από τα 6.500 δημόσια κτήρια που ανήκουν στο υπουργείο Πολιτισμού, μόνο τα 420 χρησιμοποιούνται για διοικητικές υπηρεσίες του. Τα υπόλοιπα νοικιάζονται επί χρόνια σε ιδιώτες ακόμα και με 15 ευρώ (!), ενώ το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο που… άργησε μερικές δεκαετίες υπόσχεται να βάλει τάξη στο χάος.

Της Χρυσούλας Παπαϊωάννου

Από τα 6.500 δημόσια κτήρια που ανήκουν στο υπουργείο Πολιτισμού, μόνο τα 420 χρησιμοποιούνται για διοικητικές υπηρεσίες του. Τα υπόλοιπα νοικιάζονται επί χρόνια σε ιδιώτες ακόμα και με 15 ευρώ (!), ενώ το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο που… άργησε μερικές δεκαετίες υπόσχεται να βάλει τάξη στο χάος.

Σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, όπου οι αρχαιολογικοί χώροι περισσεύουν, θα περίμενε κανείς πως το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο θα υπήρχε από… πάντα. Παλιά και πονεμένη ιστορία. Πόσες φορές δεν έχουμε διαβάσει για αυθαίρετα που φυτρώνουν σε απόσταση αναπνοής από αρχαία μνημεία; Για αγροτεμάχια που έχουν απαλλοτριωθεί δύο και τρεις φορές; Για περιπτώσεις όπου απελπισμένοι πολίτες δεν μπορούν να ορίσουν τη γη τους επειδή συνορεύει με αρχαιολογικό χώρο, ακόμα και αν αυτός δεν είναι ορατός; Για να μην ξύνουμε πληγές του παρελθόντος και αναμασάμε τα ίδια και τα ίδια – όχι ότι καμιά φορά δεν βλάπτει – ας δούμε τι γίνεται τώρα που το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο έχει μπει σε τροχιά εδώ και έναν χρόνο, όταν εντάχθηκε στα Προγράμματα ΕΣΠΑ με κόστος 7,2 εκατομμύρια ευρώ.

Ανάγκη καταγραφής της δημόσιας περιουσίας

Πρόκειται για την πρώτη οργανωμένη, ενιαία, συστηματική και διαρκώς ενημερωμένη ψηφιακή καταγραφή και τεκμηρίωση των δημόσιων ακινήτων που διαχειρίζεται το ΥΠΠΟΤ και των αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων και ζωνών προστασίας. Κρατήστε τη φράση «διαρκώς ενημερωμένη», γιατί είναι κλειδί του προγράμματος. Αυτή ακριβώς τη διευκρίνιση τονίζει εξαρχής η Λίνα Μενδώνη, γενική γραμματέας του ΥΠΠΟΤ. «Σαν πρόγραμμα έχει δυναμική ακόμα και όταν τελειώσει, γιατί οι αρχαιολογικοί χώροι αυξάνονται και τα δεδομένα τους αλλάζουν. Θα συνεχίσει να τροφοδοτείται και όταν ολοκληρωθεί», μας λέει. Η τυπική ημερομηνία ολοκλήρωσης είναι τον Ιούνιο του 2015. Ο στόχος, όμως, είναι να αποτελέσει μια γερή και στέρεα βάση δεδομένων που συνεχώς θα ανανεώνεται, «μια τράπεζα δεδομένων» ώστε να καλύψουμε το προηγούμενο κενό και να μπει στη ρουτίνα της αρχαιολογικής υπηρεσίας». Για τη διαρκή τροφοδότηση μπορούν να εγγυηθούν τα έγκατα της ελληνικής γης, που διαρκώς βγάζουν από τα σπλάχνα τους αρχαιολογικά ευρήματα. Ένα παράδειγμα ανάλογων εκπλήξεων, που αλλάζει τα δεδομένα, μας αναφέρει η Λίνα Μενδώνη. Όταν σχεδιάστηκε ο καινούργιος οδικός άξονας που ενώνει Λαμία – Τρίκαλα – Καρδίτσα, το ΥΠΠΟΤ περίμενε να συναντήσει 18 αρχαιολογικούς χώρους. Τελικά, με τις εκσκαφές και τις παρακολουθήσεις από τις εφορείες προστέθηκαν 32 χώροι.

Ξοδεύουμε 3.500.000 ευρώ για ενοίκια πρόσθετων χώρων

Και για να μιλήσουν οι αριθμοί, ο σημερινός κατάλογος περιλαμβάνει 19.000 αρχαιολογικούς χώρους σε όλη την επικράτεια. Μετά το τέλος του προγράμματος αλλά και στην πορεία του χρόνου το εμβαδόν συνεχώς θα αλλάζει. Όπως θα πολλαπλασιαστούν και τα δημόσια ακίνητα, που αυτή τη στιγμή φτάνουν τα 6.500 (κτήρια, αγροτεμάχια, οικόπεδα – που έχουν αποκτηθεί με αναγκαστική απαλλοτρίωση, δωρεάν, αγορά κ.τ.λ.). Στο Κέντρο της Αθήνας, η δημόσια περιουσία εκτείνεται σε περιοχές μεγάλης εμπορικής και πολιτιστικής αξίας, όπως είναι η Πλάκα, ο Κεραμεικός, η Ακαδημία Πλάτωνος, τα Αναφιώτικα κ.ά.

Το ΥΠΠΟΤ για πρώτη φορά θα είναι σε θέση να γνωρίζει την περιουσία του, που βέβαια συνεχώς θα αβγατίζει. Τα δημόσια ακίνητα θα προστατεύονται από τυχόν καταπατήσεις. Μην ξεχνάμε ότι υπάρχει και το παράδειγμα της Παλιάς Πόλης της Ρόδου, όπου περιουσία του Δημοσίου έχει δηλωθεί ως ιδιωτική. Και στην περιοχή του Φιλοπάππου καταγράφονται διεκδικήσεις πολιτών. Ή σε άλλη περίπτωση, πάλι στη Ρόδο, υπάρχουν κτήρια που νοικιάζονται μηνιαίως για 30 ευρώ (!) επειδή το μίσθωμά τους δεν έχει αναπροσαρμοστεί από τη δεκαετία του ’70. Για αυτό και, εκτός από τον καθορισμό των ορίων των αρχαιολογικών ζωνών, που είναι βέβαια σημαντικό, στόχος είναι η αξιοποίηση και ο εξορθολογισμός της χρήσης της δημόσιας περιουσίας. Από τα 6.500 κτήρια που ανήκουν στο ΥΠΠΟΤ, μόνο τα 420 χρησιμοποιεί για τις διοικητικές του υπηρεσίες. Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς ότι για το έτος 2012 το ΥΠΠΟΤ χρειάζεται 3,5 εκατομμύρια ευρώ για κτήρια γραφείων, ενοίκια αποθηκών κ.τ.λ., σε όλη την Ελλάδα, τότε επείγει να σφίξουν τα ζωνάρια. Σε μια εποχή που συνεχώς μειώνονται τα κονδύλια για τον ίδιο τον πολιτισμό, οποιαδήποτε σπατάλη, από τη στιγμή που τόσα ιδιόκτητα κτήρια μένουν ανεκμετάλλευτα, είναι προκλητική.

Θέα στην Ακρόπολη σε τιμή… ευκαιρίας

Ένα άλλο παράδειγμα ανεκμετάλλευτης περιουσίας του ΥΠΠΟΤ είναι τα υπέροχα Αναφιώτικα, σε απόσταση αναπνοής από την Ακρόπολη. Οποιονδήποτε τουρίστα και να σταματήσεις στον δρόμο και να τον ρωτήσεις πόσο φαντάζεται ότι νοικιάζονται τα γραφικά σπιτάκια, θα σου απαντούσε «μια περιουσία». Πού να του εξηγούσες ότι αυτός ο αρχιτεκτονικός θησαυρός παρέχεται κοψοχρονιά, και ότι ακόμα και το τέλος αυθαίρετης χρήσης, που έχει επιβληθεί στους παράνομους χρήστες, περίπου 15 ευρώ, δεν καταβάλλεται! Η Λίνα Μενδώνη εντάσσει την περιοχή στη λογική του εξορθολογισμού και της αξιοποίησης. «Θα μπορούσαν», λέει, «να φιλοξενούνται εκεί νεαροί καλλιτέχνες που θέλουν να εμπνευστούν από την Ακρόπολη. Να γίνει η γειτονιά παραδοσιακό καφενείο, να υπάρχουν μουσικά στούντιο. Και σε κάποιες περιπτώσεις να υπάρχουν και έσοδα». Ακόμα και τα αγροτεμάχια που ανήκουν στο Δημόσιο θα μπορούσαν να προσφερθούν, όπως μας εξηγεί, για «ήπιες αγροτικές καλλιέργειες, όπως είναι οι μελισσοκαλλιέργειες».

Σκέψεις για πώληση περιουσίας – της οποίας η αντικειμενική αξία δεν έχει ακόμα υπολογιστεί – δεν υπάρχουν. Μετά την καταγραφή, θα ακολουθήσει η αξιοποίηση. Η συντήρηση, βέβαια, σε πολλές περιπτώσεις, και ειδικά σε τέτοιους δύσκολους οικονομικά καιρούς, δεν είναι εύκολη. Στο κοντινό παρελθόν, όμως, έχουμε παραδείγματα αμέλειας. Η περίπτωση του «Ακροπόλ» στην οδό Πατησίων, που ρημάζει εγκαταλελειμμένο εδώ και μία δεκαετία, βγάζει μάτι. Υπάρχει στον αντίποδα και το κομψό κτήριο της Γ’ Εφορίας Αρχαιοτήτων στην Αιόλου, απέναντι από τους Αέρηδες, το οποίο είχε απαλλοτριωθεί το ’60 για να κατεδαφιστεί, αλλά το ΥΠΠΟΤ επένδυσε ένα μεγάλο ποσό για τη συντήρηση και, τελικά, την αξιοποίησή του.

«Και το ξεχορτάριασμα είναι μεγάλη υπόθεση»

Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο είναι αυτό που λέμε φιλικό στον πολίτη. Θα ξεκαθαρίσει το τοπίο με τις ιδιωτικές ιδιοκτησίες. «Θα είναι προσβάσιμο στον οποιονδήποτε. Μέσα από το διαδίκτυο θα μπορεί κανείς να δει τι αρχαιολογική δουλειά έχει επέλθει εξαιτίας των αρχαιολογικών δεσμεύσεων», εξηγεί η Λίνα Μενδώνη. Και προσθέτει ότι «ειδικά για τις ζώνες με ειδικούς όρους δόμησης, ο πολίτης θα βλέπει τι καθεστώς ισχύει, και δεν χρειάζεται να τρέχει με αιτήσεις σε αρχαιολογικές υπηρεσίες». Παλιότερα κάποιος έκανε αίτηση σε μια αρχαιολογική υπηρεσία για να μάθει τι ισχύει για το οικόπεδό του που είναι κοντά σε έναν αρχαιολογικό χώρο και μπορεί να περίμενε έξι μήνες για την απάντηση. «Μέχρι το 2000 περίπου», αναφέρει η Μενδώνη, «δεν υπήρχε η λογική των αρχαιολογικών κηρύξεων με συντεταγμένες. Έβγαιναν στο ΦΕΚ με χάρτη. Τα όρια ήταν τσεκαρισμένα με μαρκαδόρο. Η ιδιοκτησία οριζόταν από μία γραμμή, αλλά σκεφτείτε ότι η γραμμή του μαρκαδόρου που έβλεπες έμοιαζε 3 χιλιοστά, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να ήταν 30-40 μέτρα». Τα νέα δεδομένα φέρνουν πάλι στο τραπέζι παλιές υποθέσεις οριοθετήσεων που θα πρέπει να επικαιροποιηθούν και να προσαρμοστούν στη νέα γεωχωρική λογική, που στηρίζεται σε μαθηματικές συντεταγμένες κι όχι σε χαράδρες, ραχούλες και δρομάκια. Η οριοθέτηση παλιών κηρύξεων αρχαιολογικών χώρων και ζωνών προστασίας ήταν ένας μεγάλος βραχνάς για πολίτες και υπουργείο.

«Πρόθεση είναι η ανάδειξη και η αξιοποίηση, που είναι, βέβαια, συμβατή με την αρχαιολογική νομοθεσία», καταλήγει η Λίνα Μενδώνη. Και προσθέτει ότι «και το ξεχορτάριασμα είναι μεγάλη υπόθεση». Μέχρι, πάντως, την ολοκλήρωση του έργου πολλά – αρχαία – έχουν να δούνε τα μάτια μας. Και ελπίζουμε ότι οι ανοιχτοί λογαριασμοί μεταξύ αρχαίων και πολιτών επιτέλους θα κλείσουν.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.