Ένας από τους πιο μαχητικούς αναρχοσοσιαλιστές, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στα ευρωπαϊκά επαναστατικά κινήματα της εποχής του.

Ιδιαίτερος και σημαντικός είναι ο ρόλος που έπαιξαν στην εμπέδωση και διάδοση των σοσιαλιστικών ιδεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα οι Ιταλοί πολιτικοί πρόσφυγες και εργάτες που αναγκάστηκαν να καταφύγουν στη χώρα μας αλλά και στις παροικίες. Όλες οι απόψεις συγκλίνουν ότι στις απαρχές της συγκρότησης των σοσιαλιστικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων η ιταλική επιρροή ήταν έντονη. Σε ολόκληρη τη διάρκεια του 19ου αιώνα παρατηρείται αξιοσημείωτη δραστηριότητα από ομάδες Ιταλών πολιτικών προσφύγων αλλά και διεθνιστών. Ιδιαίτερη κινητικότητα επέδειξαν κυρίως στη Βορειοδυτική Πελοπόννησο και την Ήπειρο ώς τη Σύρο και την Κρήτη.

Αυτούς του Ιταλούς εμιγκρέδες εύκολα θα μπορούσε να τους ανακαλύψει κανείς πίσω από κάθε είδους επαναστατική κινητοποίηση, πολιτική δράση ή κοινωνική διεκδίκηση στη χώρα μας. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι εύκολο να αποτιμηθεί με σαφήνεια το μέγεθος της επίδρασης που είχαν αυτές οι πρωτοποριακές – ριζοσπαστικές για την εποχή και κυρίως για την ελληνική πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα ιδέες. Είναι αρκετά δύσκολο να εκτιμήσει κανείς το αν ή το κατά πόσο κατάφεραν να επηρεάσουν ή να διαμορφώσουν το κοινωνικοπολιτικό σκηνικό της νεοσυσταθείσας, με πολλές ιδιαιτερότητες και υπό διαμόρφωση, χώρας μας.
Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε μιαν ιδιαιτερότητα η οποία επιβεβαιώνεται ιστορικά και στα χρόνια που ακολούθησαν εκείνην την εποχή. Είναι το γεγονός ότι, αντίθετα με τις σχέσεις των κυβερνήσεων των δυο χωρών, της Ιταλίας και της Ελλάδας, που δεν μπορούν να χαρακτηριστούν φιλικές, οι δυο λαοί συνδέονται με μιαν αμοιβαία συμπάθεια. Έτσι, παρατηρούμε μιαν ενδιαφέρουσα αλληλεγγύη ανάμεσα στους λαούς: αφενός, το 1859, Έλληνες δημοκράτες βρίσκονται στην Ιταλία ως εθελοντές προκειμένου να ενισχύσουν τις προσπάθειες των γαριβαλδινών και, αφετέρου, έχουμε πλήθος Ιταλών σοσιαλιστών και φιλελλήνων να παίρνουν μέρος στο πλευρό των Ελλήνων πολεμώντας στην Κρήτη το 1866-69, στην Ήπειρο το 1877 και στη Θεσσαλία το 1897!

Χαρακτηριστικές περιπτώσεις που καταγράφηκαν, είναι εκείνη του εθελοντή Λ. Κορντούβια που έπεσε μαχόμενος στην Ήπειρο, η οικονομική στήριξη του Ιταλού γαριβαλδινού πρόξενου του Βόλου, Μπόρελ, στην εξέγερση του Πηλίου το 1878, αλλά και ο θάνατος του δημοκρατικού βουλευτή Αντόνιο Φράττι στον Δομοκό, στις 17 Μαΐου του 1897.

Ο Αμίλκας Τσιπριάνι

Χαρακτηριστική είναι η δράση του Ιταλού διεθνιστή Αμίλκα Τσιπριάνι (1844-1918) που υπήρξε μια από τις ηγετικές φυσιογνωμίες των Ευρωπαίων σοσιαλιστών. Ο Τσιπριάνι, κυνηγημένος από τους Αυστριακούς κατακτητές της πατρίδας του μετά τη συμμετοχή του στην επαναστατική κίνηση του Γαριβάλδη στη Νότια Ιταλία (1859-60), κατέφυγε στη Αθήνα. Στην ελληνική πρωτεύουσα φέρεται, σύμφωνα με τα γαλλικά αρχεία που έφερε στο φως ο Κωστής Μοσκώφ, να αναλαμβάνει ενεργό δράση στα γεγονότα του 1862, στην εξέγερση που σημειώθηκε εναντίον του βασιλιά Όθωνα. Ο Τσιπριάνι οργάνωσε μια ομάδα από Ευρωπαίους πολιτικούς πρόσφυγες οι όποιοι έστηναν οδοφράγματα σε συνοικίες της πρωτεύουσας.

Μάλιστα, στην περιοχή της Καπνικαρέας φάνηκε να ανεμίζει – για πρώτη φορά πιθανότατα – μια κόκκινη σημαία! Επρόκειτο για τους λεγομένους «ερυθροχίτωνες», οι όποιοι έτρεχαν εθελοντές όπου τους καλούσε το διεθνιστικό τους καθήκον. Σ’ αυτόν τον στρατό ανήκαν και δεκαεννέα Έλληνες δημοκράτες – ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο συνταγματικός αγωνιστής Ζήσης Σωτηρίου, διοργανωτής πολλών συλλαλητηρίων εναντίον του Όθωνα και της μοναρχίας –, οι οποίοι έλαβαν μέρος και στην προσωρινή απελευθέρωση της Σικελίας.

Η επίδραση των γαριβαλδινών

Η δράση του Γαριβάλδη το 1860 στην Ιταλία, και συγκεκριμένα η «πορεία των χιλίων» ενάντια στη Σικελία, είχε τεράστια απήχηση στην Ελλάδα. Εκτός από τη συμπάθεια προς τους Ιταλούς που αγωνίζονταν για την ανεξαρτησία τους, οι λαϊκές προσδοκίες επένδυσαν σε μια επέμβαση των ερυθροχιτώνων υπέρ της απελευθέρωσης της Ηπείρου. Επίσης, έντονη ήταν και η ταύτιση των αγώνων του Γαριβάλδη με τα αντιμοναρχικά αισθήματα που ένιωθαν οι Έλληνες φοιτητές. Η κατάληψη της Σικελίας και το κατοπινό του πέρασμα στην Ιταλία, όπως και οι μάχες που έδωσε εναντίον των Βουρβόνων, συνέβαλαν στη δημιουργία του σύγχρονου ιταλικού κράτους.

Στην Ελλάδα, οι επιτυχίες του Γαριβάλδη πανηγυρίζονταν σαν εθνικές επιτυχίες, και μάλιστα τότε δημιουργήθηκε η απίθανη μόδα των σκιαδίων. Τα σκιάδια δεν ήταν τίποτε άλλο από ψάθινα κάπελα τα οποία έγιναν το σήμα κατατεθέν των δημοκρατικών και αντιμοναρχικών πολιτών! Αντίθετα, οι «παλατιανοί», όπως ονόμαζαν τους φιλοβασιλικούς, προτιμούσαν να φορούν άσπρα ψηλά καπέλα. Όσοι φορούσαν ψαθάκια αποκαλούνταν «γαριβαλδινοί» και όσοι άσπρα ψηλά καπέλα, «Αυστριακοί»… Αυτές οι δυο παρατάξεις που ξεχώριζαν με τα κάπελα, δεν άργησαν να έλθουν σε σύγκρουση μεταξύ τους. Μια σύγκρουση η οποία – όσο κι αν ακούγεται αστείο – υποδαυλίστηκε από τους εισαγωγείς καπέλων, οι οποίοι έκαναν χρυσές δουλειές!

Η πρώτη γνωστή γενικευμένη σύγκρουση έγινε στις 10 Μαΐου του 1859, στο Πεδίο του Άρεως. Οι συγκρούσεις αυτές συνεχιστήκαν και τις επόμενες μέρες, για να καταλήξουν τελικά σε αντιμοναρχικές διαδηλώσεις. Μάλιστα, λέγεται ότι αυτά τα σκιάδια που φορούσαν στη συντριπτική τους πλειονότητα γαριβαλδινοί φοιτητές, αποτέλεσαν την απαρχή των εκδηλώσεων που είχαν ως αποτέλεσμα την έξωση του Όθωνα από την Ελλάδα τρία χρόνια αργότερα.

Η διεθνιστική δράση του Τσιπριάνι

Στο μεταξύ, η πολιτική δράση του Αμ. Τσιπριάνι στους αναρχικούς κύκλους των Αθηνών, μέσα στους οποίους ήταν και η ομάδα του Εμμ. Δαούδογλου, θα του κοστίσει την απέλασή του από την Ελλάδα. Ωστόσο, ο επόμενος σταθμός του θα είναι μια πόλη του ελληνισμού όπου κι εκεί θα έρθει σε επαφή με Έλληνες αναρχοσοσιαλιστές. Η πόλη αυτή είναι η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στην οποία θα καταφύγει ο Τσιπριάνι, ενώ θα συνδεθεί επίσης και με τις παροικίες των Ιταλών και των Εβραίων. Στην Ελλάδα θα επιστρέψει αργότερα, το 1868, για να λάβει μέρος στην Κρητική Επανάσταση.

Μετά την Κρήτη, τον συναντούμε να μάχεται για την άμυνα του Παρισιού στον γαλλογερμανικό πόλεμο του 1870 και αργότερα να λαμβάνει ενεργό μέρος στην εξέγερση τη Κομμούνας, όπου, καθώς φαίνεται, γνωρίστηκε με τον Περικλή Αργυριάδη, με τον όποιο συνδέθηκε στενά. Για τη συμμετοχή του στην Κομμούνα συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο από το καθεστώς του Θιέρσου. Η ποινή του μετατράπηκε αργότερα σε καταναγκαστικά έργα και το 1879 του δόθηκε χάρη. Αμέσως μετά, συνδέθηκε με τους αναρχικούς κύκλους του Παρισιού, για να συλληφθεί εκ νέου και λίγο αργότερα να αφεθεί και πάλι ελεύθερος, για να βρεθεί στη Ρώμη, όπου και πήρε μέρος στο αναρχοσοσιαλιστικό συνέδριο. Εκεί συλλαμβάνεται και καταδικάζεται ως «συνωμοτών εναντίον της ασφαλείας του κράτους».

Η σύλληψή του προκαλεί αντιδράσεις και ταυτόχρονα τη συμπάθεια προς το πρόσωπό του. Έτσι εκλέγεται βουλευτής Ραβέννας και Φόρλι, εκλογή που ακυρώνεται, για να επανεκλεγεί εκ νέου πανηγυρικά! Μετά την αποφυλάκισή του θα μεταβεί στο Παρίσι – εκεί μάλιστα θα γνωριστεί με τον Σταύρο Καλλέργη. Από το Παρίσι, επικεφαλής γαριβαλδινών εθελοντών και σοσιαλιστών σπουδαστών, θα βρεθεί στην Ελλάδα, όπου και λαμβάνει μέρος στον ανόητο πόλεμο του 1897. Στη μάχη του Δομοκού, ο Τσιπριάνι τραυματίζεται σοβαρά στο πόδι. Σε αυτόν τον πόλεμο έχει έρθει από την Ιταλία και ο γιος του διάσημου Ιταλού επανάσταση Ριτσιότι Γαριβάλδη μαζί με αρκετούς ερυθροχίτωνες και δυο καθολικούς ιερείς.
Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι έλαβε μέρος στον ελληνοτουρκικό πόλεμο και τραυματίστηκε βαριά στη μάχη, ο Τσιπριάνι, η σημαντική αυτή προσωπικότητα εκείνης της εποχής, αντιλήφθηκε ότι όλη εκείνη η πολεμική περιπέτεια δεν ήταν παρά μια εγκληματικά βλακώδης δημαγωγική επιχείρηση από πλευράς του γελοίου ελληνικού θρόνου και μια ακόμα αγγλική συμπαιγνία ενάντια στη χώρα μας, και δεν δίστασε να το καταγγείλει ευθαρσώς.

Τις δηλώσεις αυτές τις έκανε στον ιταλικό Τύπο, αλλά δημοσιεύτηκαν και στην Ελλάδα από την «Εστία» και άλλες αθηναϊκές εφημερίδες:
«Πέντε μέρες προ της εγκαταλείψεως της Λάρισας είχον γράψει προς συμπατριώτη σας ότι θα εγκαταλείπετο η Λάρισα και αν ακόμα ήσαν νικηφόρα τα όπλα σας στα σύνορα. Ήτο αποφασισμένη η είσοδος του Τουρκικού στρατού εις την Θεσσαλίαν και οιαδήποτε θυσία των στρατευμάτων σας δεν θα ηδύνατο να εμποδίση την εκτέλεσιν της αποφάσεως ταύτης. Ήτο πόλεμος εκ συμπαιγνίας ο πόλεμος ούτος και επαίζετο αιματηρά κωμωδία… Ήτο πόλεμος νευροσπάστων διά τας Μεγάλας Δυνάμεις, ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος»…

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.