Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας. Μόνο που η πληροφορία δεν είναι γνώση. Μπορεί το smartphone στην τσέπη μας να μας επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση σε πολύ περισσότερες πληροφορίες απ’ όσες είναι συγκεντρωμένες σε όλες μαζί τις βιβλιοθήκες της Γης, τη δυνατότητα να μαθαίνουμε σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει στην Ουκρανία και τη συντομότερη διαδρομή για έναν προορισμό, ωστόσο μόνο ρόδινα δεν είναι όλα στον hi-tech κόσμο του 21ου αιώνα.

Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας. Μόνο που η πληροφορία δεν είναι γνώση. Μπορεί το smartphone στην τσέπη μας να μας επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση σε πολύ περισσότερες πληροφορίες απ’ όσες είναι συγκεντρωμένες σε όλες μαζί τις βιβλιοθήκες της Γης, τη δυνατότητα να μαθαίνουμε σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει στην Ουκρανία και τη συντομότερη διαδρομή για έναν προορισμό, ωστόσο μόνο ρόδινα δεν είναι όλα στον hi-tech κόσμο του 21ου αιώνα.

Το Ίντερνετ, με πληθώρα πληροφοριών διαθέσιμη για όλους, υποτίθεται ότι θα οδηγούσε σε μια γενικευμένη διαφώτιση. Κάτι τέτοιο δεν συνέβη, όμως. Αντίθετα, η υπερπληροφόρηση και το συνεχές «τάισμα» με άχρηστα δεδομένα αποτρέπουν τον μέσο αναγνώστη – χρήστη από το να σκέφτεται κριτικά ή δημιουργικά. Μετατρεπόμαστε, δηλαδή, σε απλές μονάδες στιγμιαίας επεξεργασίας δεδομένων με ταυτόχρονο μπλοκάρισμα της διαδικασίας βαθύτερης και ολοκληρωμένης σκέψης.

Ακόμη κι αν κάποιος απομνημόνευε κάθε πληροφορία και δεδομένο από την περιήγησή του σε blogs, Facebook και Twitter, δεν θα γινόταν πιο έξυπνος. Δεν θα αποκτούσε, δηλαδή, στην πραγματικότητα αληθινή γνώση περί επιστήμης, τέχνης, πολιτικής κ.λπ.

Το Ίντερνετ είναι γεμάτο από χαοτικές κι αταξινόμητες πληροφορίες, οι οποίες προσφέρονται συνήθως σε τσιτάτα 140 χαρακτήρων του τύπου «το κόκκινο χρώμα κάνει την ανθρώπινη καρδιά να χτυπάει γρηγορότερα» ή «το κινέζικο τάβλι εφευρέθηκε στη Γερμανία». Κι ενώ ο μέσος χρήστης φαίνεται από τις μετρήσεις ότι διψάει για άχρηστη πληροφόρηση, οι ειδικοί θεωρούν ότι καταβροχθίζοντας τεράστιες ποσότητες τέτοιου είδους δεδομένων γινόμαστε όχι εξυπνότεροι, αλλά διανοητικά τεμπέληδες.

Οι επιστήμονες, μάλιστα, έχουν δώσει και σχετικό όρο, το ΤΜΙ (too much information), δηλαδή υπερβολικά πολλές πληροφορίες. Και θεωρούν ότι εξελίσσεται σε μάστιγα. Στην πραγματικότητα η πληροφορία είναι μονάχα η πρώτη ύλη στη διαδικασία της γνώσης. Μπορεί να ψάχνουμε για γνώση στο Ίντερνετ, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα μπορέσουμε και να τη βρούμε. Ακόμα κι αν υπάρχει σε κάποια βάση δεδομένων. Όσον αφορά τα αναρίθμητα δεδομένα που μας παρουσιάζονται ως τετελεσμένα ή έγκυρα μέσω tweets και blogs, αποδεικνύεται ότι τουλάχιστον τα μισά και παραπάνω είναι απολύτως λανθασμένα ή παραπλανητικά, επιβεβαιώνοντας το πρόβλημα εγκυρότητας της πληροφορίας στο Ίντερνετ.

Προσοχή στην κατανάλωση

Οι ειδικοί προτρέπουν να αντιμετωπίζουμε το Ίντερνετ με τον τρόπο που οι διαιτολόγοι αντιμετωπίζουν τις θερμίδες. Να προσέχουμε τι είδους πληροφορίες καταναλώνουμε, πόσο συχνά και ποιο το κόστος αυτής της κατανάλωσης.

Την ίδια στιγμή οι αναζητήσεις που κάνει τυχαία κάποιος στο Ίντερνετ μπορούν να αξιοποιηθούν εις βάρος της ιδιωτικότητας και υπέρ της κατανάλωσης. Κάθε κλικ, like, «κατέβασμα» ενός τραγουδιού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ποικιλοτρόπως για να μας πουλήσουν αργότερα ενδιαφερόμενες εταιρείες τα προϊόντα τους. Έχοντας, δηλαδή, δει νωρίτερα τι «μας αρέσει», μέσω π.χ. ενός like σε κάποια ανάρτηση, μπορούν μέσω της τεχνολογίας να μας κατηγοριοποιήσουν και στη συνέχεια να μας εκθέσουν την πραμάτεια τους. Δίχως ποτέ να τους το ζητήσουμε! Κάτι που γίνεται ήδη, άλλωστε, με τις διαφημίσεις της Google, του Facebook κ.λπ.

Οι αλλαγές τελευταίας γενιάς, όμως, βάζουν στο παιχνίδι και την τηλεόραση, που αιμορραγεί στη διαφημιστική πίτα, αφού όλο και μεγαλύτερο μερίδιο κερδίζει πια το Ίντερνετ. Να, όμως, που μπορεί να γίνει ένα μεγάλο «πάντρεμα».

Μέχρι τώρα ξέραμε ότι όσοι παρακολουθούν το ίδιο τηλεοπτικό κανάλι την ίδια στιγμή βλέπουν και την ίδια διαφήμιση ταυτόχρονα. Αυτό αλλάζει. Τώρα πλέον, αρχής γενομένης από τις ΗΠΑ, μπορεί κάλλιστα τη στιγμή που ο οικογενειάρχης γείτονάς μας βλέπει τηλεοπτική διαφήμιση για παιχνίδια, εμείς ως εργένηδες να παρακολουθούμε από το ίδιο ακριβώς κανάλι ένα σποτ για, π.χ., αυτοκίνητα.

Τα τηλεοπτικά δίκτυα όλο και περισσότερο χρησιμοποιούν τεχνικές από την online διαφήμιση για να δείχνουν διαφορετικές διαφημίσεις σε διαφορετικούς ανθρώπους στο πλαίσιο της αποτελεσματικότερης στόχευσης σε πελάτες. Κι αυτό, βέβαια, με τη βοήθεια της τεχνολογίας και του Ίντερνετ. Οι smart tv με τις wifi συνδέσεις έχουν μπει για τα καλά στη ζωή μας, όπως και οι προηγμένες διαδραστικές τηλεοπτικές υπηρεσίες.

Στοχευμένη διαφήμιση

Μόλις αυτή την εβδομάδα αποκαλύφθηκε στην Αμερική ότι κάποια τηλεοπτικά δίκτυα άρχισαν να «στοχεύουν» διαφημιστικά σε ανθρώπους με βάση αρχεία σχετικά με το τι ψήφιζαν! Με δεδομένα, δηλαδή, που προφανώς προμηθεύτηκαν οι διαφημιστές από λίστες υποστηρικτών ή μελών κομμάτων κ.λπ. Στο εξής, λοιπόν, η τηλεόρασή μας θα μας «γνωρίζει»! Αυτή η εποχή, άλλωστε, της «εξατομικευμένης» διαφήμισης μόλις αρχίζει σε Ίντερνετ, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τηλεόραση κ.λπ. Κι έχει αρκετά περιθώρια εξέλιξης ακόμα.

Τέτοιου είδους διαφημίσεις, λοιπόν, είναι τώρα εφικτές χάρη στην τεχνολογία των smart tv, των «έξυπνων» αποκωδικοποιητών και ειδικών λογισμικών. Τα κανάλια φυσικά δεν μπορούν να γνωρίζουν (όχι τουλάχιστον ακόμα!) ποιο μέλος μιας οικογένειας βλέπει τηλεόραση κάθε φορά στο σπίτι κι έτσι στοχεύουν όχι σε άτομα, αλλά ουσιαστικά σε νοικοκυριά, χρησιμοποιώντας δεδομένα ιδιωτικά μεν, αλλά στα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση, βάσει των νομοθεσιών.

Το βρετανικό δίκτυο Sky έσπευσε να λάβει στοιχεία από την ιδιωτική εταιρεία ερευνών Experian για να στοχεύσει μέσω διαφημίσεων νοικοκυριά στη Βρετανία ανάλογα με το εισόδημά τους, το αν τους ανήκει ή όχι το σπίτι τους και άλλα δημογραφικά και lifestyle δεδομένα.

Η Experian διατηρεί στοιχεία για περίπου 205 εκατομμύρια ανθρώπους. Με καταγεγραμμένο το εισοδηματικό και πιστοληπτικό προφίλ τους, αλλά και τις καταναλωτικές τους συνήθειες. Στις ΗΠΑ, μάλιστα, το Direct TV Νetwork προσφέρει στις διαφημιστικές εταιρείες 200 διαφορετικά προφίλ νοικοκυριών για να διαλέξουν σε ποιο απ’ αυτά εξυπηρετούνται καλύτερα για να προβάλλουν τα προϊόντα τους. Η οργουελική οθόνη στο «1984» έχει ήδη αρχίσει να μοιάζει απολίθωμα τεχνολογίας και φαντασίας…

Πριν από λίγους μήνες το Sky έπαιζε διαφήμιση συγκεκριμένης φίρμας παγωτού μόνο σε περιοχές με συγκεκριμένο θερμό κλίμα στη Μ. Βρετανία. Διαφήμισε ακόμη ένα μουσικό άλμπουμ μόνο σε σπίτια όπου υπήρχαν παιδιά 5-11 ετών. Είναι σίγουρο πως, όταν τα παιδιά περάσουν στην εφηβεία, τότε η διαφημιστική γκάμα θα αλλάξει τάργκετ γκρουπ, με προϊόντα πια για 12-15 ετών. Κι ακριβώς επειδή τα παιδιά «σφουγγαριάζουν» τα πάντα στο μυαλό τους και είναι πιο ευάλωτα συναισθηματικά, αποτελούν τον μεγάλο στόχο των διαφημιστικών εταιρειών. Σήμερα τα παιδιά και οι έφηβοι περνάνε, σύμφωνα με τις μελέτες, περίπου οκτώ ώρες τη μέρα χρησιμοποιώντας smartphones, κομπιούτερ, τηλεόραση κι άλλες ηλεκτρονικές οθόνες.

Ζητήματα ιδιωτικότητας

Αντίθετα με τις online διαφημίσεις, τα τηλεοπτικά σποτ δεν μας βομβαρδίζουν με προϊόντα για τα οποία κάναμε αναζητήσεις στο Ίντερνετ. Προφανώς επειδή ακόμη δεν είναι εφικτό να κατασκευαστούν ακριβές τηλεοπτικές διαφημίσεις για τόσο πολύ μικρά και «σπαστά» σε κομματάκια γκρουπ καταναλωτών. Στο Ίντερνετ, πάντως, γίνεται. Όλοι γνωρίζουν πως ό,τι αναζητήσεις κάνει ο καθένας στην Google έχει «παρενέργεια» έπειτα από λίγο να εμφανίζονται και οι σχετικές διαφημίσεις προϊόντων στην οθόνη.

Εταιρείες όπως η clypd, που ειδικεύεται στις τηλεοπτικές διαφημίσεις, δουλεύει πάνω σε αυτοματισμούς που επιτρέπουν να παίζει η ενδεδειγμένη διαφήμιση για κάθε τηλεόραση ανάλογα με το προφίλ του σπιτιού όπου ανήκει. Το σούπερ μάρκετ της γειτονιάς μας, για παράδειγμα, θα μπορούσε να αντιπαραβάλλει τη βάση δεδομένων των εκπτωτικών κουπονιών μας κι έτσι μέσω των τηλεοπτικών καναλιών να ξεφυτρώνουν μπροστά στα μάτια μας ξαφνικά διαφημίσεις των αγαπημένων μας προϊόντων και των προσφορών από το σούπερ μάρκετ στο οποίο πηγαίνουμε.

Ανακύπτουν ασφαλώς τεράστια ζητήματα ιδιωτικότητας. Υπάρχουν κενά διαφάνειας στο θέμα των στοχευμένων τηλεοπτικών διαφημίσεων. Ουσιαστικά πρόκειται για παρακολούθηση συμπεριφορών, κάτι που επιτρέπει διακρίσεις και κατηγοριοποιήσεις. Ήδη, μέσα σ’ αυτό το καταναλωτικό ντελίριο, ακούγονται πολλές φωνές που ζητούν να επιβληθούν μέτρα προστασίας. Τα δίκτυα επιτρέπουν, βέβαια, στους πελάτες να εξαιρούνται της στόχευσης, αλλά συχνά ο κόσμος δεν γνωρίζει καν ότι στοχεύεται, προκειμένου να κάνει τις σχετικές αιτήσεις στις αρμόδιες αρχές Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Οι διαφημιστές πάντα προσπαθούσαν να ταιριάξουν τις διαφημίσεις τους στα γενικά χαρακτηριστικά του κοινού ενός συγκεκριμένου τηλεοπτικού προγράμματος και μιας συγκεκριμένης τηλεοπτικής ζώνης, αλλά αυτή η καινούργια γενιά πηγαίνει πολύ πιο πέρα. Άπαξ και αρχίσει η στοχοποίηση νοικοκυριών, όλα αλλάζουν…

Πολιτικό εργαλείο σε ανάπτυξη η εξατομικευμένη καμπάνια
 
Χαράς ευαγγέλια φυσικά και για τους πολιτικούς. Στις ΗΠΑ αρχίζουν να συμπεριλαμβάνουν στους σχεδιασμούς της επόμενης προεκλογικής καμπάνιας και το εργαλείο της στοχευμένης τηλεοπτικής διαφήμισης. Μάλιστα ο Ομπάμα, ήδη στην εκστρατεία του το 2012, προσπάθησε να πειραματιστεί σε περιορισμένη κλίμακα με το συγκεκριμένο εργαλείο, αλλά ελάχιστα ήταν τότε τα σπίτια που διέθεταν την τεχνολογία που το επέτρεπε.

Φέτος, όμως, τα τηλεοπτικά δίκτυα DirectTV και Dish Network ανακοίνωσαν μια συνεργασία που θα επιτρέψει στους πολιτικούς να «προσεγγίσουν» 20 εκατομμύρια νοικοκυριά. Και η GroupM, η μεγαλύτερη διαφημιστική εταιρεία στα media παγκοσμίως, πρόσφατα δημιούργησε συγκεκριμένο τομέα που θα ασχολείται με αυτού του είδους την προσωπική διαφήμιση.

Τα τηλεοπτικά δίκτυα θα χρεώνουν ακριβότερα αυτές τις διαφημίσεις, αλλά ως αντίκρισμα οι πελάτες θα περνούν το μήνυμα με τη μεγαλύτερη δυνατή «επιτυχία», αφού θα απευθύνονται σε συγκεκριμένα τάργκετ γκρουπ. Αναλυτές, εταιρείες δημοσκοπήσεων και εταιρείες ερευνών έχουν ξοδέψει χρόνια χτίζοντας συγκεκριμένο προφίλ πολιτικής συμπεριφοράς για τους περισσότερους. Βάσει αυτού γίνονται τα τηλέφωνα, οι αναρτήσεις στο Facebook και στο Twitter, αλλά και οι πόρτα – πόρτα επισκέψεις σε προεκλογικές περιόδους.

Η στοχευμένη τηλεοπτική διαφήμιση πρόκειται να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο. Η εποχή της έχει ήδη αρχίσει. Και εμπορικά – καταναλωτικά, αλλά και σε επίπεδο μελέτης συμπεριφορών, αξιοποίησης από κόμματα για ψηφοφόρους κ.λπ., με τις εταιρείες να εξαπολύουν ένα ανελέητο κυνηγητό για κάθε λογής «λίστες». Η πρόσβαση σε μεγάλες βάσεις δεδομένων, άλλωστε, και ειδικά στην Big Data του Διαδικτύου, σημαίνει δυνατότητα επηρεασμού στα πάντα, από το προϊόν που θα καταναλώσουμε μέχρι την ψήφο που θα ρίξουμε.

Για να φέρουμε, λοιπόν, την πραγματικότητα όπως διαμορφώνεται στα ελληνικά δεδομένα, αρκεί να σκεφτούμε ότι το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών κρίνεται σχεδόν πάντα από τη μετατόπιση 300.000 «αναποφάσιστων» ψηφοφόρων. Αυτό το τάργκετ γκρουπ είναι ο απόλυτος διαχρονικός πόθος όλων των κομμάτων εξουσίας. Θα έκαναν τα πάντα για να το κατακτήσουν. Θα πουλούσαν την ψυχή τους στον διάβολο για να μάθουν ποιοι το αποτελούν και πώς μπορούν να διαφημιστούν αποκλειστικά σ’ αυτό το κοινό. Το ίδιο ισχύει και σ’ άλλες χώρες.  Ο στοχευμένος βομβαρδισμός πολιτικών μηνυμάτων, μέσω τηλεοπτικών διαφημίσεων κι έξυπνων τηλεοράσεων, σε συγκεκριμένα σπίτια – και όχι όλα –, θα μπορεί να αποδίδει περισσότερο από ποτέ. Και το ερώτημα ύστερα απ’ όλα αυτά είναι, τελικά, κατά πόσο θα έχει την πραγματική ελευθερία πλέον ο κάθε πολίτης να αποφασίζει ο ίδιος απερίσπαστος για το τι θα τρώει, τι θα φοράει, τι θα μαθαίνει, τι θα ψηφίζει…
 
Η τεχνολογία σκοτώνει το παιδικό συναίσθημα

Μια καινούργια έρευνα στις ΗΠΑ βρήκε ότι παιδιά μεταξύ 10-12 ετών που πέρασαν πέντε μέρες σε μια κατασκήνωση στην ύπαιθρο χωρίς να έχουν μαζί τους τίποτα σχετικό με πρίζες, συσκευές και gadgets παρουσίασαν σημαντική βελτίωση στην κατανόηση των ανθρώπινων συναισθημάτων, σε σύγκριση με τους συνομηλίκους τους που συνέχισαν την καθημερινότητά τους στο σπίτι «συνδεδεμένοι».

Στην έρευνα πήραν μέρος περισσότερα από 100 παιδιά σχολείου στην Καλιφόρνια και σκοπός ήταν η καταγραφή διαφορών στην ικανότητα των μαθητών να διακρίνουν και να αναγνωρίζουν συναισθήματα σε άλλους ανθρώπους. Τα αποτελέσματα, εντυπωσιακά! Αποδείχθηκε ότι ο πολύς χρόνος μπροστά σε οθόνες και η μη κοινωνικοποίηση πρόσωπο με πρόσωπο μεταξύ των παιδιών επηρεάζουν αρνητικά των ικανότητά τους να «διαβάζουν» και να καταλαβαίνουν συναισθήματα κι εκφράσεις του προσώπου στους ανθρώπους. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται για όποιον καλείται να αντιμετωπίσει «αληθινές καταστάσεις» στη ζωή του.

Οι επιστήμονες, μάλιστα, που θα δημοσιεύσουν τη μελέτη τους στην επιθεώρηση «Computers in Human Behavior» τον Οκτώβριο, τόνισαν το εξής: «Τα μωρά “καρφώνονται” πάντα στα πρόσωπα των ανθρώπων που βρίσκονται γύρω τους και τα παρατηρούν. Αυτός είναι ο ασυνείδητος τρόπος του εγκεφάλου στην προσπάθεια να αποφασίσει αν μπορεί να εμπιστευθεί κάποιον ή όχι. Η ικανότητα αυτή του εγκεφάλου αναπτύσσεται μέσω της ανθρώπινης επαφής και παρατηρητικότητας, όχι μέσω gadgets».