Συνεχίζουν ακόμη, έπειτα από τριανταπέντε χρόνια διπλωματικής καριέρας, να ηχούν ιδιαιτέρως ενοχλητικά αναλύσεις που αναφέρονται με πηχυαίους τίτλους βιβλίων, εντύπων, ερευνητικών εργασιών και -το χειρότερο- διπλωματικών εισηγήσεων στον «φόβο υποτροπής των σχέσεων με την Τουρκία».

Πολύ περισσότερο ενοχλητικές αντηχούν, στο κλείσιμο του χρόνου, τοποθετήσεις «αβάσιμης τουρκοφοβίας», επειδή η Ελλάδα έχει αξιοποιήσει όλα τα δεδομένα επιτυγχάνοντας αξιοπιστία, που απαιτούν οι προκλήσεις της εποχής μας.

Η πολυμερής διπλωματία χαρακτηρίζεται εντονότερα από τις αποτελεσματικές συνεργασίες με τους γείτονες, τον Αραβικό Κόσμο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ινδία και την Ουάσιγκτον και όχι από την απομάκρυνση της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., τη σύμπραξη Αγκύρας, Μόσχας, Τεχεράνης, Αδελφών Μουσουλμάνων και την ταύτιση του Προέδρου Ερντογάν με τη διεθνή τρομοκρατία, σε πολλές κρίσιμες στιγμές της εξέλιξης των προκλήσεων στην περιοχή μας.

Η πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της Ελλάδος άρχισε να οικοδομείται σε περισσότερους άξονες χωρίς να παραμερίζεται το σημαντικό εθνικό μας δίπτυχο, ελληνοτουρικές σχέσεις και Κυπριακό.

Οι ελληνικές μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις, αναγνωρίζοντας τη σημασία της ιστορικής μας εξέλιξης, δεν απέφυγαν το δύσκολο έργο προσαρμογής στο πολυτάραχο διεθνές περιβάλλον ήδη από τη δεκαετία του ’90 και κυρίως δεν κρύφτηκαν. Πάντοτε οι κομματικοί σχηματισμοί και οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις της Ελλάδας, με γνώση και ευθύνη απέναντι στο χρέος που ανελάμβαναν με εντολή του εκλογικού σώματος, ανάλογα με την ιδεολογική τους εκκίνηση, προσέφεραν έργο στην εξέλιξη της κοινωνίας, της πολιτικής και της διεθνούς ελληνικής εκπροσώπησης.

Περιφερειακές προσκλήσεις

Στη δύση του 2025 διαπιστώνεται ότι:

• Οι τριμερείς και διευρυμένες συνεργασίες / στρατηγικές συμμαχίες εκκίνησαν ως οικονομικές πρωτοβουλίες. Όλες αναπτύχθηκαν και ωρίμασαν σε τέτοιον βαθμό, που παρά τις συνεχιζόμενες αναθεωρητικές πολιτικές αυταρχικών ηγεσιών, οι συμμετέχοντες στα τριμερή σχήματα, στα σχήματα 3+1 ή 3+2, ακόμη και στο Ευρωμεσογεικό Φόρουμ Φυσικού Αερίου, μπορούν να απευθύνουν ανοικτή πρόσκληση σε κράτη της περιοχής, που επιθυμούν να ενισχύσουν τις πρωτοπόρες δράσεις συμβάλλοντας στην άμβλυνση των εντάσεων στη δοκιμαζόμενη περιοχή. Τη δημόσια δήλωση του Έλληνα πρωθυπουργού με την οποία υπογραμμίζεται ότι οι περιφερειακές δράσεις δεν στοχεύουν σε αποκλεισμό κρατών της περιοχής στήριξαν η προεδρεύουσα στην Ε.Ε. Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, παρά την κρίση ένοπλης έντασης που αντιμετωπίζει στη Γάζα.
• Οι αναλυτές στην Ελλάδα επιλέγουν εμμονικά να αναλύουν τους λόγους που ενοχλείται η Τουρκία, αντί να αναζητούν, συνδυάζοντας τα διεθνή γεγονότα, τα πλεονεκτήματα της δημιουργικής πολιτικής που ενδιαφέρουν τους Έλληνες πολίτες. Τους τρόπους που επιλέγει η Τουρκία να ενταχθεί σε ένα διευρυμένο πλαίσιο συνεργασιών τους ερευνούμε, αλλά προτεραιότητα της εθνικής μας πολιτικής και των αναζητήσεων των Ελλήνων πολιτών αποτελεί η ανάδειξη των επιτυχιών μας και της σταθερότητας του δημοκρατικού μας συστήματος. Οι προβληματισμοί και οι ανησυχίες της Άγκυρας απασχολούν δευτερευόντως, κατά τα γραφόμενα, επίσης μία μεγάλη πλειοψηφία κρατών, τα οποία επίσης αντιμετωπίζουν με εξαιρετική επιφυλακτικότητα και δυσπιστία τις επιλογές του Προέδρου Ερντογάν.
• Οι ενεργειακές συμφωνίες, οι διάδρομοι εμπορίου και ενεργειακής προμήθειας, η εκμετάλλευση των ενεργειακών πόρων στη Μεσόγειο, που ενδιαφέρουν εταιρείες των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Κατάρ και μεταξύ τους κοινοπραξίες προφανώς και απασχολούν όλες τις χώρες της περιοχής, αλλά πάντοτε με διαφορετική προσέγγιση.
  Η Αθήνα, διαβλέποντας τις επερχόμενες διαμορφώσεις, δραστηριοποιήθηκε δημιουργικά για να αναστέλλονται αυταρχισμοί και αναθεωρητισμοί.

Από την Κύπρο στο Ισραήλ και την ευρωατλαντική θωράκιση

• Από το 1984 εργάσθηκε με προσοχή ώστε το 2004 η Κυπριακή Δημοκρατία να καταστεί πλήρες μέλος της Ε.Ε. Επέτυχε όταν πολλοί δεν πιστεύαν στη θετική έκβαση του εγχειρήματος να ξεπερασθούν ανυπέρβλητα ευρωπαϊκά και διεθνή εμπόδια. Με την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. αναχαιτίσθηκε κάθε τουρκικός αναθεωρητισμός, μένοντας όλες οι τουρκικές απειλές σε εντονότατο και απαράδεκτο διπλωματικό επίπεδο.
• Το 1990 οριστικοποιήθηκε η σημαντική σχέση με το Ισραήλ, που κορυφώνεται σε στρατηγική συμμαχία σε μία πολύ κρίσιμη για την ανθρωπότητα εποχή. Η διεύρυνση σε τριμερή και τετραμερή συνεργασία με Κύπρο και Αίγυπτο, στις οποίες προσήλθαν ΗΠΑ και Γαλλία, δημιούργησε ακόμη ένα ανάχωμα σε αυταρχικές και αναθεωρητικές πολιτικές της Αγκύρας, της Μόσχας, της Τεχεράνης.
• Η Αμοιβαία Αμυντική Συμμαχία με τις ΗΠΑ (MDCA) και η Σύναψη Ενισχυμένης Αμυντικής Συμφωνίας ξεπερνούν το πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Με τις επιλογές ενδυναμώνεται η ευρωατλαντική στρατηγική. Τα μέλη ΝΑΤΟ και ΗΠΑ ενδοοικογενειακά αναζητούν αναπροσαρμογή των ρόλων προκειμένου ο ισχυρός πυλώνας συνεργασίας να παραμένει προτεραιότητα και ταυτόχρονα δυνατότητα ανάσχεσης του αυταρχισμού. Η διασυμμαχική συζήτηση, με όλες τις εντάσεις της, δεν αποτελεί διάλυση της Συμμαχίας. Ίσως ορισμένοι να προτιμούν να προβάλλεται το πραγματικό γεγονός ως εκπνοή μίας κοινής επιλογής, που κράτησε τον πόλεμο μακριά από την Ευρώπη, προκειμένου να μην αποδεχθούν την αποτυχία της Μόσχας στην Ουκρανία, που υλοποιείται από το 2014 με την προσάρτηση της Κριμαίας.
• Το 2017 – 2020, όταν ο κόσμος με έκπληξη διαπίστωνε ότι τρία κράτη του Κόλπου και μαζί η Αίγυπτος επέβαλαν αποκλεισμό στο Κατάρ, με προοπτικές εισβολής, χωρίς να χαθεί η εστίαση στις σημαντικές εξελίξεις στον χώρο των σημαντικών διεθνών προμηθευτών ενέργειας, η Ελλάδα προχώρησε σε απέλαση Ρώσων διπλωματών (2018) και στην υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών. Ακόμη μία σημαντική συνδυασμένη διπλωματική δράση που ακύρωνε σχέδια διείσδυσης, διεθνών παρεμβάσεων, αλλά και αναθεωρητικών πολιτικών στα Βαλκάνια. Ήδη από το 2001 η διεθνής στρατηγική ανοικοδόμησης της κοινωνίας στα Βαλκάνια συμπεριέλαβε κατά προτεραιότητα την Ελλάδα στον διεθνή σχεδιασμό, με στόχο και τότε να αναχαιτιστεί η επεκτατική πολιτική της Ρωσίας στην περιοχή. Το κεφάλαιο αυτό αποτέλεσε προοίμιο όσων πραγματοποιούνται το δεύτερο τέταρτο του 21ου αιώνα στη Βαλκανική και σίγουρα πολύ σύντομα θα αναδειχθούν όλες οι ετερόκλητες προσπάθειες που για 25 χρόνια αγωνίζονται, ευτυχώς χωρίς επιτυχία, να ακυρώσουν με κάθε τρόπο την ευρωατλαντική στρατηγική στην περιοχή μας. Η πολυμερής ελληνική διπλωματία δεν μπορεί να παραβλέπει κάθε παρέμβαση της Μόσχας στα Βαλκάνια, στη βόρεια Ελλάδα, στο Άγιο Όρος, και από πολύ προηγούμενες εποχές στην Αντιόχεια, στη Δαμασκό, στο Σινά και στην Ιερουσαλήμ.
• Το 2019, όταν είχε προηγηθεί συνάντηση της κυβέρνησης, αλλά και της αντιπολίτευσης με την ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ διαφαινόταν μία ταχύτερη εξέλιξη χαμηλής διπλωματίας με το Εμιράτο του Κόλπου. Ατυχώς το 2020 το υπουργείο Εξωτερικών κατελήφθη από έντονο προβληματισμό για τη σχέση με την Ντόχα, που χαρακτηρίζεται ακόμη ως «φιλοτουρκική». Χρειάσθηκε να φθάσουμε στο Doha Forum 2025 για να ακούσουμε για μία φορά ακόμη πόσο σημαντική θεωρείται η σχέση του Εμιράτου με την Ελλάδα και επίσης ότι το Κατάρ, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Εμιράτα και η Ιορδανία συμμετέχουν σε κοινές ΝΑΤΟϊκές ασκήσεις επειδή αξιολογούνται από το ΝΑΤΟ όπως ακριβώς και όλοι οι σύμμαχοι.
• Το 2023 ο Έλληνας πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας συνυπέγραφαν τη Διακήρυξη των Αθηνών, πεπεισμένοι ότι προχωρούν στο πρώτο στάδιο δημιουργίας ανασχετικού πλαισίου αποτροπής αυταρχικών και αναθεωρητικών σχεδιασμών. Η Διακήρυξη των δύο ηγετών αποτυπώνει την πολιτική τους βούληση χωρίς να δεσμεύει οποιαδήποτε πλευρά να ακολουθήσει συγκεκριμένες πολιτικές. Βεβαίως κάθε πολιτική Διακήρυξη της εμβέλειας του κειμένου των Αθηνών εδράζεται σε κοινά αποδεκτές αρχές του Διεθνούς Δικαίου και του Ευρωπαϊκού Κεκτημένου επειδή η Ελλάδα προσέρχεται στη διαδικασία ως κράτος – μέλος της Ε.Ε. και η Τουρκία ως χώρα με την οποία η Ε.Ε. έχει εκκινήσει ενταξιακή διαδικασία. Κάθε διαφορετική προσέγγιση στην Ελλάδα και στην Τουρκία εντάσσεται στη γενικότερη διμερή αναζήτηση, αλλά δεν μπορεί να ανατρέψει τα διεθνώς ισχύοντα όσο και αν επιθυμεί να αναδείξει τη Διακήρυξη των Αθηνών ως ένα κείμενο που επιβάλλει συγκεκριμένες πολιτικές, διπλωματικές και διεθνείς συμπεριφορές. Το πολιτικό άνοιγμα που αποφάσισαν Μητσοτάκης και Ερντογάν στο Βίλνιους υποστηρίχθηκε στην Αθήνα με τρόπο που επιτρέπει ευελιξία, προκειμένου να αποφευχθεί η εύκολη απαξίωσή του από «σκληρές» τάσεις ακόμη και κυβερνητικών στελεχών σε Αθήνα και Άγκυρα.

Λιμάνια, διάδρομοι και νέες τεχνολογίες

• Το 2025 η Ελλάδα αναπτύσσει, χωρίς προκαταλήψεις και αποκλεισμούς, συνεργασίες που θεωρούνται σημαντικές για τη σταθερότητα στην περιοχή και την προώθηση της κοινής ευρωατλαντικής στρατηγικής. Προφανώς προβληματίζονται, χωρίς να ανησυχούν ιδιαίτερα, ανταγωνιστές μας επειδή αυτοί ακόμα ζυγίζουν τις διεθνείς εξελίξεις με το «καντάρι» και όχι με τον «ηλεκτρονικό ζυγό» των πολιτικών και γεωστρατηγικών επιδιώξεων. Όμως η διαπίστωση δεν αποτελεί για τον διπλωματικό προγραμματισμό μας φρένο, αλλά διαβεβαίωση ότι στην περιφερειακή πολιτική ασκούμε ακόμη καθοδηγητική επιρροή παραμένοντες ως εκ τούτου σταθεροί και συνεπείς συνομιλητές των διεθνών δρώντων.
  Ο ουσιαστικός ρόλος της Ελλάδος στις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις προσδιορίζεται από ένα πλέγμα που δημιουργείται από τις συνέργειες πολλών παραγόντων. Η διπλωματική στρατηγική που αναπτύσσεται από την Αθήνα συμπεριλαμβάνει την αμυντική θωράκιση των ενόπλων δυνάμεων που συντονίζεται με τα σύγχρονα αμυντικά συστήματα όλων των συμμαχικών και φίλων χωρών. Η δυνατότητα που δημιουργείται υποχρεωτικά συμπεριλαμβάνει στον ευρύτερο αμυντικό ευρωατλαντικό σχεδιασμό το Αιγαίο, την Κύπρο, την ανατολική Μεσόγειο καθώς επίσης και τις ευρωπαϊκές ενεργειακές προσδοκίες όπως αποτυπώνονται στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Οδοί, αγωγοί και λιμάνια καθώς και χώροι αποθήκευσης ενέργειας δεν περιορίζονται στα μέχρι σήμερα γνωστά σημεία, αλλά συμπεριλαμβάνουν όλους τους δυνατούς ελληνικούς λιμένες και κάθε μελλοντικό ενεργειακό αποθηκευτικό χώρο στην Ελλάδα. Χρήσιμο για την εξωτερική μας πολιτική θα ήταν να αναδεικνύονται οι δημιουργικές δυνατότητες της χώρας υπενθυμίζοντας σε κάθε ενδιαφερόμενο ή ανταγωνιστή ότι ο διάδρομος India – Middle East – Europe Economic Corridor (IMEC) και οι ενεργειακές οδεύσεις διευκολύνονται από τα λιμάνια που γνωρίζουμε, στα οποία προστίθενται Βόλος, Καβάλα, Αλεξανδρούπολη με προοπτικές για λιμένες της Κρήτης και άλλων περιοχών της χερσαίας Ελλάδας, όπως Λαύριο, Ραφήνα, Ηγουμενίτσα και οτιδήποτε νεότερο θα μπορούσε να προστεθεί αξιοποιώντας την τεχνολογία και τις εξελισσόμενες ηλεκτρονικές δυνατότητες, όπως ενδεικτικά πολλοί σκεφτόμαστε, εφαρμογές του 6G και του AI (Artificial Intelligence).

* Ο Θεόδωρος Ι. Θεοδώρου είναι πρέσβης ε.τ.

Διαβάστε επίσης:

ΠΑΣΟΚ: Τα ανοιχτά μέτωπα – Συνέδριο, προκριματικές, συμμαχίες και θεσμικές συγκρούσεις

2026: Xαμηλά ο πήχης

Ύδρα: Μια ομορφιά που αντέχει