Οι Έλληνες και οι Ευρωπαίοι αγρότες που βγήκαν στους δρόμους δεν διαβάζουν παραρτήματα συμφωνιών ούτε τεχνικά non-papers των Βρυξελλών. Έχουν όμως ένστικτο αγοράς. Και ξέρουν πότε κάτι αλλάζει δομικά.

Η συμφωνία δεν απειλεί όλους το ίδιο. Δεν απειλεί τους μεγάλους. Τους ενσωματώνει. Απειλεί τους μικρούς και τους μεσαίους, αυτούς που δεν μπορούν να αντέξουν μια αγορά όπου η τιμή καθορίζεται από (μεγάλους) όγκους, logistics και χρηματοδοτικά εργαλεία που ξεπερνούν κατά πολύ το χωράφι και το κοπάδι. Σε αυτή τη νέα κανονικότητα, ο μικρός παραγωγός δεν «εκσυγχρονίζεται», απλώς εκτοπίζεται.

Συμφωνία για λίγους

Η Mercosur λειτουργεί ως επιταχυντής μιας ήδη εξελισσόμενης διαδικασίας: συγκέντρωση γης, συγκέντρωση παραγωγής, συγκέντρωση ισχύος.

 Η Ευρώπη, που για δεκαετίες μιλούσε για πολυλειτουργική γεωργία, περιφερειακή συνοχή και προστασία της υπαίθρου, φαίνεται να αποδέχεται σιωπηρά ότι το μέλλον ανήκει σε λίγους μεγάλους παίκτες με πρόσβαση σε κεφάλαια, αγορές και αλυσίδες εφοδιασμού. Οι υπόλοιποι θα γίνουν είτε υπεργολάβοι είτε στατιστικό μέγεθος.

Γι’ αυτό και οι κινητοποιήσεις κατά της συμφωνίας δεν είναι «συντεχνιακές», όπως συχνά παρουσιάζονται. Είναι «προληπτικές». Οι αγρότες δεν αντιδρούν σε αυτό που έχουν (βάσιμα) προεξοφλήσει ότι θα γίνει.

Ξέρουν ότι όταν η αγορά μάθει να συγκρίνει το ευρωπαϊκό προϊόν με το «ισοδύναμο» της Mercosur, η σύγκριση δεν θα γίνει με όρους ποιότητας ή περιβάλλοντος, αλλά με όρους τιμής. Και στην τιμή ο μικρός Ευρωπαίος παραγωγός δεν έχει ποτέ το πλεονέκτημα.

Το πολιτικό πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι ότι αυτήν τη φορά δεν έχουν απέναντί τους έναν κλάδο που «δεν καταλαβαίνει». Έχουν απέναντί τους έναν κλάδο που καταλαβαίνει ακριβώς τι σχεδιάζεται. Και γι’ αυτό φωνάζει πριν να είναι αργά.

Η Ευρώπη συζητά τη Mercosur σαν να πρόκειται για μια γεωγραφική λεπτομέρεια στον χάρτη. Στην πράξη, όμως, είναι ένα οικονομικό σύστημα παραγωγής και εξαγωγών, φτιαγμένο για να ρίχνει τιμές και να ανεβάζει τις ποσότητες. Και η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur – που έπειτα από ένα τέταρτο του αιώνα διαπραγματεύσεων δείχνει να προχωρά – φέρνει στην επιφάνεια το πραγματικό ερώτημα: ποιος κερδίζει όταν αίρονται οι δασμοί; Ο καταναλωτής ή η αλυσίδα που ελέγχει από τη σόγια μέχρι το κοντέινερ;

Οι αμερικανικοί γίγαντες

Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur δεν ανοίγει απλώς μια αγορά. Αναδιατάσσει μια αλυσίδα αξίας όπου οι μεγάλοι κερδισμένοι τείνουν να είναι οι παγκόσμιοι ενδιάμεσοι: οι όμιλοι που ελέγχουν την προμήθεια, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και τη χρηματοδότηση των αγροτικών ροών.

Στην κορυφή αυτής της πυραμίδας βρίσκονται οι αμερικανικοί γίγαντες του διαχείρισης εμπορευμάτων (commodity trading) και της αγροτοβιομηχανίας.

Πρώτοι και κύριοι: Cargill, ADM και Bunge. Οι τρεις τους λειτουργούν ως «νευρικό σύστημα» της σόγιας, του καλαμποκιού, του σιταριού και των παραγώγων τους στη Νότια Αμερική, με ισχυρή παρουσία σε τερματικούς σταθμούς, αποθήκευση, logistics, χρηματοδότηση εμπορίου και «crushing» (μεταποίηση σόγιας σε αλεύρι / έλαιο).

Όσο αυξάνονται οι ροές Mercosur προς την Ευρώπη τόσο αυξάνει και η διαπραγματευτική ισχύς εκείνων που συγκεντρώνουν αποθέματα, κλειδώνουν ναύλους και «γράφουν» συμβόλαια. Αυτό μεταφράζεται σε κέρδη από προμήθειες, margins μεταποίησης και εμπορική πληροφορία.

Δεύτερο επίπεδο κέρδους είναι τα «inputs»: σπόροι, τεχνολογία και φυτοπροστασία. Η αμερικανική Corteva, με ισχυρό αποτύπωμα σε καλλιέργειες της περιοχής, ευνοείται όταν διευρύνεται η κλίμακα παραγωγής και η εντατικοποίηση. Παράλληλα, όμιλοι όπως οι John Deere (μηχανήματα) και Mosaic (θρεπτικά / λιπάσματα) κερδίζουν από τον εκσυγχρονισμό και τη διόγκωση της παραγωγικής βάσης.

Στην άλλη πλευρά, ο μικρός Ευρωπαίος αγρότης πιέζεται διπλά: από εισαγόμενες ποσότητες σε κρίσιμα προϊόντα (ιδίως κρέας / ζάχαρη / αιθανόλη / σόγια – παράγωγα) και από ένα κόστος συμμόρφωσης (περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κανόνες) που δεν κατανέμεται συμμετρικά. Το αποτέλεσμα είναι πολιτικά εκρηκτικό: η Mercosur «γράφει» ελεύθερο εμπόριο, αλλά οι μεγάλοι παίκτες γράφουν τους όρους του παιχνιδιού.

Η… φάκα

Τα βασικά νούμερα της συμφωνίας – οι ποσοστώσεις και οι μειωμένοι δασμοί για «ευαίσθητα» αγροτικά προϊόντα – είναι το σημείο όπου η πολιτική μετατρέπεται σε αγορά: περισσότερο βοδινό, πουλερικά, ζάχαρη, αιθανόλη, σε ένα πλαίσιο που υπόσχεται «ασφάλειες» αλλά τελικά μετακινεί ισχύ προς τους μεγάλους παίκτες.

Η Ε.Ε. βλέπει τη Mercosur ως διπλωματικό εργαλείο: ανοίγει αγορές, μειώνει δασμούς, χτίζει γεωοικονομική επιρροή. Το αφήγημα είναι απλό: νέα πεδία για ευρωπαϊκά βιομηχανικά προϊόντα και υπηρεσίες, μια ζώνη εμπορίου που «μεγαλώνει την πίτα».

Οι αγρότες, αντίθετα, δεν φοβούνται τη θεωρία. Φοβούνται την πρακτική εφαρμογή της συμφωνίας. Διότι ακόμη κι αν οι ποσοστώσεις παρουσιάζονται ως «μικρά ποσοστά» της ευρωπαϊκής κατανάλωσης, το αποτέλεσμα δεν μετριέται μόνο σε όγκο, αλλά σε ψυχολογία αγοράς: δηλαδή πίεση τιμών, αλλαγή ισορροπίας στη διαπραγμάτευση με τις αλυσίδες, νέα κανονικότητα «φθηνότερου ισοδύναμου».

Και εδώ μπαίνει το πιο άβολο (και αφανές) κομμάτι της ιστορίας: η Mercosur δεν είναι μόνο Νότια Αμερική. Είναι και πολυεθνικό κεφάλαιο που κινείται πάνω σε νότιες πρώτες ύλες. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί συχνά μιλούν για «Βραζιλία» και «Αργεντινή» σαν να μιλούν για κρατικές οικονομίες. Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος της εμπορικής ισχύος περνά από τους διεθνείς traders που ελέγχουν εξαγωγές, λιμάνια, αποθήκευση, χρηματοδότηση φορτίων.

Θα μας «πνίξουν» οι τιμές

Για την Ελλάδα, το θέμα δεν είναι αν θα γεμίσει η αγορά με προϊόντα από τη Λατινική Αμερική. Είναι αν θα παγιωθεί ένα νέο σημείο αναφοράς τιμής σε μια περίοδο όπου ο πρωτογενής τομέας ήδη πιέζεται από κόστος ενέργειας, σιτηρών, ζωοτροφών και χρηματοδότησης.

Το πολιτικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι «είμαστε υπέρ ή κατά του εμπορίου». Είναι: ποιον θωρακίζεις όταν «ανοίγεις την πόρτα»; Αν η θωράκιση είναι επιδοματική και μελλοντική, ενώ το άνοιγμα άμεσο, η αγορά θα κάνει αυτό που ξέρει: θα προεξοφλήσει. Κι όταν η αγορά προεξοφλεί, ο παραγωγός πληρώνει τη διαφορά.

Διαβάστε επίσης:

Τι αλλάζει από σήμερα στις συναλλαγές με IRIS

Πώς «κλειδώνει» η έκπτωση έως 20% στον ΕΝΦΙΑ για ασφαλισμένα σπίτια – οι προθεσμίες και οι παγίδες

Το «παράδοξο» των Σούπερ Μάρκετ – Ρεκόρ Τζίρου εν μέσω Ακρίβειας