Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο και λιγότερο κατοικημένο νησί του κόσμου, με περίπου 56.000 κατοίκους, στην πλειονότητά τους ιθαγενών Ινουίτ, που κατοικούν κυρίως στις νοτιοδυτικές ακτές, υπήρξε το επίκεντρο στρατηγικών σχεδιασμών ήδη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον 18ο αιώνα πέρασε στον έλεγχο της Δανίας ως αποικία. Το 1953 έγινε τμήμα του δανικού κράτους, ενώ το 1979 απέκτησε εσωτερική αυτοδιοίκηση, η οποία διευρύνθηκε το 2009.

Ο νόμος περί αυτοδιοίκησης του 2009, που ψηφίστηκε από το δανικό Κοινοβούλιο, αναγνωρίζει ότι ο λαός της Γροιλανδίας έχει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης βάσει του Διεθνούς Δικαίου και ορίζει μια διαδικασία με την οποία οι Γροιλανδοί μπορούν να επιδιώξουν την ανεξαρτησία τους μέσω δημοψηφίσματος.

Σπάνιες γαίες, κρίσιμα υλικά και υδρογονάνθρακες

Το νησί διαθέτει έναν εντυπωσιακά πλούσιο, αλλά μέχρι σήμερα σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτο ορυκτό πλούτο, που περιλαμβάνει τόσο υδρογονάνθρακες όσο και κρίσιμες πρώτες ύλες, απαραίτητες για την υψηλή τεχνολογία. Το γεγονός αυτό έχει αυξήσει το γεωπολιτικό ενδιαφέρον.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Γεωλογικής Υπηρεσίας Δανίας και Γροιλανδίας (Geological Survey of Denmark and Greenland – GEUS), οι εκμεταλλεύσιμες αποθέσεις σπάνιων γαιών στη Γροιλανδία ανέρχονται σε περίπου 1,5 εκατομμύριο τόνους. Αυτή η ποσότητα, παρότι μικρότερη από τις τεράστιες εφεδρείες της Κίνας (~44 εκατ. τόνους), αναδεικνύει τη Γροιλανδία ως έναν σημαντικό προμηθευτή στην παγκόσμια αγορά των κρίσιμων υλικών.

Ένα από τα πιο γνωστά κοιτάσματα είναι το Κβάνεφιλντ στη νότια Γροιλανδία, όπου έχουν εντοπιστεί τεράστιες ποσότητες σπάνιων γαιών. Εκτιμάται ότι το συνολικό κοίτασμα αγγίζει περίπου τα 11 εκατομμύρια τόνους σε σπάνιες γαίες, ουράνιο και ψευδάργυρο.

Ως προς τους υδρογονάνθρακες, οι εκτιμήσεις είναι γεωλογικές και τα κοιτάσματα δεν είναι τεκμηριωμένα. Η Γεωλογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών (United States Geological Survey – USGS) και άλλες γεωλογικές μελέτες έχουν αξιολογήσει τις θαλάσσιες περιοχές γύρω από τη Γροιλανδία ως γεωλογικά ικανές να φιλοξενούν υδρογονάνθρακες.

Μία από αυτές τις εκτιμήσεις, για την περιοχή μεταξύ των δυτικών υδάτων της Γροιλανδίας και των ανατολικών παραλίων του Καναδά, υπολογίζει την ύπαρξη περίπου 7,8 δισ. βαρελιών πετρελαίου και 2,6 τρισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου.

Δηλώσεις Τραμπ και αντιδράσεις Ευρωπαίων

Πρόσφατα, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι θέλει να προσαρτήσει τη Γροιλανδία με κάθε τρόπο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μάλιστα, υποστήριξε ότι έχει στρατηγική σημασία στον Βόρειο Ατλαντικό και ότι οι ΗΠΑ πρέπει να την ελέγχουν για να αποτραπεί η παρουσία της Ρωσίας και της Κίνας.

Σε αυτές τις δηλώσεις, ο Δανός πρωθυπουργός αντέδρασε και προειδοποίησε ότι η αμερικανική κατάληψη της Γροιλανδίας θα σήμαινε το τέλος του ΝΑΤΟ. Αντιδράσεις ακολούθησαν από τους Γροιλανδούς, αλλά και από μια ομάδα Ευρωπαίων ηγετών χωρών – μελών του ΝΑΤΟ.

Οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων δεν έμειναν αναπάντητες, καθώς ο Τραμπ ανακοίνωσε επιβολή δασμών 10% από την 1η Φεβρουαρίου 2026 και συνολικά 25% από την 1η Ιουνίου 2026 σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες (Δανία, Νορβηγία, Σουηδία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Φινλανδία), οι οποίες διαφώνησαν με τα σχέδιά του για την απόκτηση του τεράστιας έκτασης παγωμένου νησιού.

Στην παρούσα φάση η Ε.Ε. προετοιμάζει μια συντονισμένη και κλιμακούμενη απάντηση στις απειλές του Τραμπ εξετάζοντας το ενδεχόμενο παγώματος ή καθυστέρησης της επικύρωσης εμπορικών συμφωνιών, καθώς και την ενεργοποίηση του «Μηχανισμού Κατά του Εξαναγκασμού», δηλαδή του θεσμικού εργαλείου της Ε.Ε. που της επιτρέπει να απαντά συλλογικά, όταν μια τρίτη χώρα ασκεί οικονομική πίεση ή απειλές, όπως δασμούς, εμπορικούς περιορισμούς ή αποκλεισμό αγορών.

Στόχος της Ε.Ε. είναι να αποτρέψει τη χρήση δασμών ως πολιτικού μοχλού πίεσης διαμηνύοντας ότι δεν θα αποδεχθεί διαπραγματεύσεις υπό απειλή. Παράλληλα προετοιμάζεται για στοχευμένα αντίμετρα, όπως περιορισμούς πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά και επιβολή ανταποδοτικών δασμών.

Εν τω μεταξύ προχθές ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα συζητήσουν για τη Γροιλανδία στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, καθώς θεωρεί ότι η Δανία «δεν είναι σε θέση να προστατεύσει την περιοχή». Την ίδια ώρα, ανάρτησε στο Truth Social μια AI εικόνα που τον απεικονίζει να τοποθετεί αμερικανική σημαία στη Γροιλανδία με την επιγραφή: «Γροιλανδία: Έδαφος των ΗΠΑ από το 2026».

Επιχείρηση «Αρκτική Αντοχή»

Λίγες ημέρες αργότερα η Δανία ανακοίνωσε την ενίσχυση της στρατιωτικής της παρουσίας στο παγωμένο νησί του Βόρειου Ατλαντικού. Να σημειώσουμε ότι το 2012 ιδρύθηκε η δανική Κοινή Διοίκηση Αρκτικής (Joint Arctic Command – JAC) με στόχο τη συγκέντρωση όλων των αρκτικών αρμοδιοτήτων υπό μια ενιαία διοίκηση. Η JAC αριθμεί σήμερα περίπου 200 Δανούς στρατιώτες, οι περισσότεροι των οποίων έχουν τοποθετηθεί στην πρωτεύουσα Νουκ.

Παράλληλα, χώρες – μέλη του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. (Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Βέλγιο, Σλοβενία, Ισλανδία, Εσθονία, Φινλανδία, Νορβηγία και Σουηδία) ανέπτυξαν περιορισμένες στρατιωτικές δυνάμεις στη Γροιλανδία στο πλαίσιο της Επιχείρησης «Αρκτική Αντοχή» (Operation Arctic Endurance), αποσκοπώντας τόσο στην εκπαίδευση του προσωπικού όσο και στην αποστολή μηνύματος συλλογικής προστασίας.

Πέρα από την εκπαίδευση του στρατιωτικού προσωπικού, η άσκηση είχε σκοπό

● αφενός να περάσει το μήνυμα ότι η Γροιλανδία προστατεύεται από ΝΑΤΟϊκές και ευρωπαϊκές δυνάμεις,

● αφετέρου να καταδείξει ότι οι Ευρωπαίοι ΝΑΤΟϊκοί σύμμαχοι διαθέτουν τη βούληση να αντιδράσουν σε πιθανές μελλοντικές μονομερείς απόπειρες στρατιωτικής ή πολιτικής κατάληψης.

Περιορισμένες Στρατιωτικές Δυνάμεις στη Γροιλανδία(20 Ιανουαρίου 2026)
Χώρα	Δύναμη	Αποστολή – Θέση
Δανία	~200	«Κοινή Διοίκηση Αρκτικής»: Νουκ, Κανγκερλουσουάκ, Ντάνεμποργκ και Στέισον Νόρντ.
ΝΑΤΟ – Ε.Ε.	~200	«Επιχείρηση Αρκτική Αντοχή»: Νουκ, Κανγκερλουσουάκ, Ντάνεμποργκ και Στέισον Νόρντ. Στις 18 Ιανουαρίου, αναχώρησαν από το νησί οι 15 Γερμανοί στρατιώτες.
ΗΠΑ	~150	Διαστημική Βάση Μπιντουφίκ.

Γιατί επιμένει ο Τραμπ;

Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι το ενδιαφέρον της κυβέρνησης Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας αντικατοπτρίζει την επιδίωξη:

● Εκμετάλλευσης των ορυκτών πόρων της.

● Αποκλεισμού της Κίνας και της Ρωσίας από τους ορυκτούς πόρους.

● Αποτροπής της απόκτησης ρωσικών και κινεζικών στρατιωτικών βάσεων ή άλλων εγκαταστάσεων.

● Προβολής της εικόνας ενός ισχυρού και αποφασιστικού ηγέτη, ο οποίος βλέπει τις διεθνείς σχέσεις ως σκληρές διαπραγματεύσεις συμφερόντων και ενδιαφέρεται τα μέγιστα για την υστεροφημία του.

Άλλοι αναλυτές θεωρούν ότι το ενδιαφέρον της κυβέρνησης Τραμπ για τη Γροιλανδία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ενίσχυσης της αμερικανικής επιρροής ή ελέγχου στο Δυτικό Ημισφαίριο, γεγονός που ορισμένοι αποκαλούν «Δόγμα Μονρόε 2.0», ενδεχομένως ενόψει ενός κόσμου «σφαιρών επιρροής» με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα.

Στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας για τις ΗΠΑ

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου η σημασία της Γροιλανδίας υποτιμήθηκε. Η Αρκτική θεωρήθηκε «ήσυχη ζώνη» και η προσοχή των υπερδυνάμεων μετατοπίστηκε αλλού. Όμως αυτή η περίοδος ήταν η εξαίρεση και όχι ο κανόνας.

Σήμερα, με το λιώσιμο των πάγων, το άνοιγμα νέων θαλάσσιων οδών, τον ανταγωνισμό για σπάνιες πρώτες ύλες και την επιστροφή της στρατηγικής αντιπαράθεσης μεγάλων δυνάμεων, η Γροιλανδία επανέρχεται στον ρόλο που ιστορικά είχε ως «κόμβος στρατηγικής ισχύος».

Η Γροιλανδία δεν είναι απλώς ένα παγωμένο νησί με μικρό πληθυσμό. Η θέση της την καθιστά κόμβο στρατηγικής ισχύος ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρασία. Παράλληλα, ελέγχει διαδρόμους υποβρυχίων, θαλάσσιες οδούς και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης βαλλιστικών πυραύλων.

Η παρουσία των Αμερικανών στη Γροιλανδία χρονολογείται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και συνεχίζεται βάσει συμφωνίας ΗΠΑ – Δανίας του 1951, η οποία τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε το 2004. Περίπου 150 Αμερικανοί εργάζονται στη Διαστημική Βάση Μπιντουφίκ (Pituffik), γνωστή ως Αεροπορική Βάση Θουλ (Thule) μέχρι το 2023, στα βορειοδυτικά του νησιού στο άνω τμήμα του κόλπου Μπάφιν.

Η Διαστημική Βάση Μπιντουφίκ φιλοξενεί σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου δικτύου αισθητήρων έγκαιρης προειδοποίησης πυραύλων, καθώς και αισθητήρες επιτήρησης και ελέγχου του Διαστήματος παρέχοντας επίγνωση της διαστημικής κατάστασης και προηγμένες δυνατότητες ανίχνευσης πυραύλων στη Διοίκηση Αεροδιαστημικής Άμυνας Βόρειας Αμερικής (North American Aerospace Defense Command – NORAD).

Οι ΗΠΑ βλέπουν τη Γροιλανδία ως ασπίδα και προγεφύρωμα. Δηλαδή έναν κόμβο που μειώνει τον χρόνο αντίδρασης απέναντι σε εχθρικούς συμβατικούς και πυρηνικούς πυραύλους, ενώ ταυτόχρονα εξασφαλίζει πλεονέκτημα στον χώρο του Διαστήματος και της δορυφορικής παρακολούθησης.

Εν ολίγοις, η Γροιλανδία συνιστά φυσικό και τεχνικό παρατηρητήριο στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική, που επιτρέπει στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ να παρακολουθούν ταχύτερα και πιο ολοκληρωμένα τις κινήσεις των αντιπάλων τους στο έδαφος, τη θάλασσα, τον αέρα και το Διάστημα.

Πιθανά σενάρια

Με την είσοδο του 2026 η Προεδρία Τραμπ έχει επαναφέρει έντονα τη συζήτηση για τη Γροιλανδία σε μια χρονική περίοδο που η Ρωσία και η Κίνα αυξάνουν την παρουσία τους στην Αρκτική. Τα πλέον πιθανά σενάρια για το 2026 πιθανόν να περιλαμβάνουν διπλωματικές, οικονομικές ή ακόμη και στρατιωτικές επιλογές. 

● Πρόσφατη εκτίμηση του βρετανικού ινστιτούτου Chatham House κάνει λόγο για ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και Γροιλανδίας. Η πλήρης στρατιωτική κατάληψη θεωρείται απίθανη λόγω του Διεθνούς Δικαίου και της έντονης αντίδρασης των συμμάχων.

● Το αμερικανικό ινστιτούτο CSIS εκτιμά ότι η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει ένα φάσμα επιλογών, από διπλωματικές – οικονομικές συμφωνίες έως στρατιωτικές κινήσεις. 

● Το αμερικανικό Think Tank CFR επιβεβαιώνει τη στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία συνδέεται με την εθνική της ασφάλεια. Επιπρόσθετα, επισημαίνει ότι η Αρκτική μετατρέπεται σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού λόγω της κλιματικής αλλαγής, της επικείμενης παρουσίας της Ρωσίας και της Κίνας, καθώς και της αυξημένης στρατιωτικής – οικονομικής δραστηριότητας σε όλη την περιοχή.

Συνολικά η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας, σε συνδυασμό με τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό ΗΠΑ – Ρωσίας – Κίνας στην Αρκτική καθιστά την περιοχή πεδίο πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής αντιπαράθεσης, όπου η διπλωματία, η οικονομική πίεση και οι στρατιωτικές ασκήσεις – έστω και συμβολικά, με περιορισμένες δυνάμεις – λειτουργούν ως τα κύρια εργαλεία επιρροής. Σε κάθε περίπτωση, η στρατιωτική κατάληψη παραμένει ακραίο ενδεχόμενο.

Συμπέρασμα

Σήμερα η Γροιλανδία αποτελεί ένα στρατηγικό σταυροδρόμι πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής σημασίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τη βλέπουν ως προγεφύρωμα και ασπίδα, ενώ οι ευρωπαϊκές δυνάμεις διατηρούν παρουσία μέσω στρατιωτικών ασκήσεων και συνεργασίας.

Η οικονομική πίεση, όπως οι δασμοί και η απειλή εμπορικών περιορισμών, χρησιμοποιείται για την προώθηση συμφωνιών και επενδύσεων, χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Σε αυτό το πλαίσιο, η διπλωματία, η στρατιωτική συνεργασία και οι οικονομικοί μοχλοί συνιστούν τα κύρια εργαλεία επιρροής, ενώ η μονομερής κατάληψη παραμένει ακραίο σενάριο υψηλού ρίσκου.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής (geostrategical@yahoo.gr)

Διαβάστε επίσης:

Αρκτική: Ποιες είναι οι χώρες που έχουν εδάφη στην περιοχή – Οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις τους

Το Ευρωκοινοβούλιο θα ζητήσει από την Κομισιόν να ενεργοποιήσει το εμπορικό «μπαζούκα» κατά των ΗΠΑ

Ο Τραμπ ειρωνεύτηκε τα «όμορφα» γυαλιά του Μακρόν: «Τι στο διάολο συνέβη;»