Άσκηση εξωτερικής πολιτικής δεν σημαίνει συνεχές αναμάσημα θέσεων που αποτελούν εμπόδια στην επικοινωνία και συνεργασία των κρατών, αλλά ανάληψη πρωτοβουλιών και δραστηριοτήτων, όπως ακριβώς πράττουν ο Έλληνας πρωθυπουργός, ο υπουργός Εξωτερικών και τα κοινοβουλευτικά κόμματα, έστω και αν ορισμένοι μεταξύ αυτών επιλέγουν ακραίο και ιδεολογικά ξεπερασμένο λόγο.

Ό,τι εξελίσσεται στην περιοχή μας, με τις συντονισμένες συναντήσεις Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ, Αιγύπτου καθώς και τις διμερείς επικοινωνίες τους με χώρες της περιοχής αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής στρατηγικής.

Το μήνυμα της Ε.Ε. στον Τραμπ

Η Ε.Ε. καλείται να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αναθεωρητών ηγετών και προσφάτως τις επιλογές του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, συμμάχου στο ΝΑΤΟ και σημαντικού συνομιλητή της Ε.Ε. για όλα τα θέματα διεθνούς ενδιαφέροντος.

Το μήνυμα της Ε.Ε. προς τον Πρόεδρο Τραμπ ήταν σαφές. Με τη μετακίνηση στρατιωτικών στη Γροιλανδία επιβεβαιώνεται ότι η Ε.Ε. δεν παραιτείται από τα συμφέροντά της σε διάφορα μέρη του κόσμου, έστω και αν υποχρεώνεται να αυξήσει τους τόνους προς έναν σύμμαχο. Με τις πρόσφατες πολιτικές κινήσεις στις Βρυξέλλες υπενθυμίζεται ότι ο διάλογος με τις ΗΠΑ, όσο σκληρά και αν εξελίσσεται, δεν συμφέρει να αποσταθεροποιεί το ΝΑΤΟ και τις ευρωατλαντικές αμυντικές, εξοπλιστικές, οικονομικές, επενδυτικές, πολιτιστικές στρατηγικές.

Απαντήσεις σε πολλά επίπεδα

Αποτελεί πλέον θέμα δευτερεύουσας σημασίας η αργοπορία της Ε.Ε. σε αντιδράσεις και πρωτοβουλίες. Σημασία έχει ότι η Ένωση κινητοποιείται προκαλούμενη ακόμη και από τις ΗΠΑ.

Με την έναρξη του 2026 εισήλθαμε στο πρώτο εξάμηνο του έτους με ανοικτές τις προκλήσεις στην Ουκρανία, στην Υεμένη, στο Σουδάν, στη Σομαλία, στη Γάζα, στη Γροιλανδία, στην Κύπρο, στη Συρία, στον Λίβανο, στην ανατολική Ασία και την ευρύτερη Αφρική.

Όλο το φάσμα των προκλήσεων εστιάζεται στις απαιτήσεις των τριών υπερδυνάμεων. Η απαίτησή τους για παγκόσμια αναδιάταξη αφορά στρατηγικές επεκτάσεις, διαδρομές ενέργειας και κυριαρχία στις αγορές σπάνιων γαιών. Επειδή όμως κατά τη δήλωση Ουάσιγκτον, Πεκίνου και Μόσχας επιδίωξη παραμένει σε βάθος χρόνου η σύγκλιση και οι συνεργασίες, οι περιφερειακές δυνάμεις μπορούν να αναλάβουν κεντρικό ρόλο στις περιοχές τους.

Ο ρόλος της Ε.Ε. συνεχίζει να παραμένει κεντρικός, παρά τις διαγνωσμένες ευρωπαϊκές αδυναμίες. Κάθε πρωτοβουλία και κινητικότητα από τις Βρυξέλλες σημαίνει πολλά για τον κόσμο που διαμορφώνεται κάτω από την πίεση των μεγάλων δυνάμεων, αλλά αναπόφευκτα και τις επιλογές των υπολοίπων παικτών.

● Η Ε.Ε. προσφάτως απάντησε με τον τρόπο της στις ΗΠΑ για τις βλέψεις στη Γροιλανδία.

● Προηγουμένως απαίτησε, με ισχυρότερες πολιτικές αποφάσεις και κυρώσεις, από τη Ρωσία να συμπεριφερθεί σύμφωνα με όσα από κοινού έχουν αποφασισθεί για καλή γειτονία και σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου.

● Με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό αναδείχθηκε διεθνώς η κεντρική ενεργειακή διεκδίκηση των Βρυξελλών στη Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένων των συμφερόντων των κρατών – μελών και των κρατών γύρω από τη Μεσόγειο.

Μπαράζ επιθέσεων

Η συνεπής και επίμονη διεθνής δραστηριοποίηση της Αθήνας, σε συνδυασμό με τον ταχύτατο αμυντικό εκσυγχρονισμό, αναδείχθηκε και στο εσωτερικό της χώρας με την άφιξη της πρώτης φρεγάτας Belharra στον ναύσταθμο. Τις ημέρες που προηγήθηκαν της δημόσιας άφιξης της νέας φρεγάτας καταγράφηκαν εξίσου σημαντικά γεγονότα, τα οποία η Αθήνα, η Ε.Ε. και η κυπριακή προεδρία αντιμετώπισαν με συνοχή, αλληλεγγύη και συνέπεια. Αναφορά γίνεται στην επίθεση που δέχθηκαν

● το Οικουμενικό Πατριαρχείο – και συνεπώς το γραφείο του στις Βρυξέλλες – από τη Μόσχα,

● η Λευκωσία και ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης από κακόβουλο σύστημα που ενεργοποιείται στην Κύπρο και την Ε.Ε.,

● η Κυπριακή Δημοκρατία, επειδή ενημέρωσε την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό στη γραμμή διαχωρισμού που έχει επιβάλει για μισό αιώνα η κατοχική δύναμη,

● η Ελλάδα για τη σχέση της με το Ισραήλ από τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, αμέσως μετά τη συνομιλία του με τον Έλληνα ομόλογό του για την επικείμενη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν.

Πρωτοβουλίες χωρίς ηγεμονισμό

Η Αθήνα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες χωρίς να διεκδικεί ηγεμονικούς ρόλους, χωρίς να πολώνει τη συζήτηση, παρά τις εσωτερικές πιέσεις, παρά την υπεροπλία που διαθέτει, επειδή εγκαίρως διαπίστωσε την υπεραξία προώθησης της ευρωατλαντικής στρατηγικής.

Σε αντίθεση με πολλές χώρες στην ευρύτερη περιοχή μας και την Ε.Ε., το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, η πολιτική του ηγεσία και η διπλωματική ιεραρχία διαθέτουν την εμπειρία, τη γνώση και πλούσιο αρχειακό υλικό για να προωθούν την πολιτική που επιλέγει ο πρωθυπουργός και δεν αντιλαμβάνονται ανταγωνιστικές δυνάμεις εντός και εκτός Ελλάδος.

Φάνηκε εγκαίρως ότι η Συμφωνία των Αθηνών θα αντιμετωπίσει δυσκολίες με ευθεία αναφορά στις διμερείς σχέσεις Αθήνας – Αγκύρας, στη Συνθήκη της Λωζάννης και υπεράνω όλων στο Κυπριακό.

Τα τρία ανυπέρβλητα εμπόδια με προσεκτικές κινήσεις και μελετημένες πολιτικές παραμερίστηκαν δημιουργώντας περισσότερο χώρο για να δημοσιοποιηθεί η πιθανή συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν, αξιοποιώντας την επιθυμία της Άγκυρας να λάβει χώρα το γεγονός πριν από τη 17η Φεβρουαρίου, ημερομηνία ενάρξεως του Ραμαζανιού.

Συνεπώς τρία εμπόδια σκληρής αντοχής ξεπεράστηκαν με ήπιες επιλογές και των δύο πλευρών παρά τις οξύτητες που δημιουργούνται από συγκεκριμένα ΜΜΕ και πολιτικούς με φιλοδοξίες ή χωρίς φιλοδοξίες στις δύο χώρες.

Η πορεία των διμερών με την Άγκυρα

Οι διμερείς σχέσεις εξελίσσονται στη βάση όσων συμφώνησαν Μητσοτάκης – Ερντογάν στο Βίλνιους πολύ πριν από τη Συμφωνία των Αθηνών.

1. Αξίζει να συγκρατηθεί πολιτικά ότι, ενώ η Τουρκία θα μπορούσε να επικαλεστεί το Ραμαζάνι για μία νέα αναβολή της διμερούς συζήτησης, δυνατότητα που ομοίως θα μπορούσε αναβλητικά να χρησιμοποιήσει και η Ελλάδα, οι δύο πλευρές, σεβόμενες τις διαστάσεις της διπλωματίας και της θρησκευτικής διπλωματίας, ανακοινώνουν προοπτική επικείμενων συνομιλιών. Πιθανότητα νέας αναβολής διατηρεί τη σημασία της, αλλά στην παρούσα συγκυρία φαίνεται να έχει δευτερεύουσα αξία.

2. Στη Θράκη διορίσθηκε με Προεδρικό Διάταγμα ο μουφτής στο Διδυμότειχο, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία. Η εργασία του υπουργείου Παιδείας και η ανακοίνωση του διορισμού, με εφαρμογή των ελληνικών νόμων, επαναφέρει την κανονικότητα, που επιβάλλεται στο κεφάλαιο για το μειονοτικό από τη Λωζάννη στα θέματα θρησκευτικής, εκπαιδευτικής και αστικής προστασίας στην Τουρκία και την Ελλάδα.

3. Η κυπριακή προεδρία στην Ε.Ε., από πολύ νωρίς, τοποθέτησε ψηλά στην ευρωπαϊκή ημερήσια διάταξη τις υποχρεώσεις της Ε.Ε. και της Τουρκίας, κυρίως στην εκκρεμότητα της τουρκικής ένταξης, σύμφωνα με τις ιδρυτικές συνθήκες, το ευρωπαϊκό κεκτημένο και το Διεθνές Δίκαιο.

4. Η αμυντική θωράκιση της Ελλάδας, αλλά και η αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής πρόκλησης στον Έβρο (2020) αναδεικνύουν τη σημασία των ευρωατλαντικών σχέσεων και της κοινής γεωστρατηγικής στόχευσης από την οποία τελικώς, όπως εξελικτικά διαγράφεται, η Τουρκία δεν θα απέχει.

Ενόψει της συνάντησης

Η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν προφανώς δεν περιορίζεται στη διμερή διπλωματία των δύο χωρών. Αναπόφευκτα οι δύο ηγέτες υποχρεώνονται να κινηθούν πολιτικά λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη τους την ουσία και την ένταση των περιφερειακών και διεθνών αναζητήσεων.

Οι δύο ΝΑΤΟϊκοί σύμμαχοι και μελλοντικοί εταίροι στην Ε.Ε. καλούνται να προσαρμόσουν τον πολιτικό και γεωστρατηγικό τους σχεδιασμό στην προώθηση των εθνικών τους συμφερόντων και στην επωφελή υπαγωγή τους στις ευρωατλαντικές δεσμεύσεις.

Με την πραγματοποίηση της συνάντησης ξεχωριστή σημασία αποκτά η πρόταση των δύο ηγετών για διευρυμένη συνάντηση με τα παράκτια κράτη, στη βάση αμοιβαίου ενδιαφέροντος για συνεννόηση και προοπτική ανάπτυξης διευρυμένων συνεργασιών, έστω και εάν αυτήν τη στιγμή η στόχευση κάθε πλευράς διαφοροποιείται.

Οι άκαμπτες θέσεις των δύο πλευρών, αλλά και πολλών παρακτίων κρατών, απαιτούν υπεύθυνη προετοιμασία για να προσαρμοστούν οι προσδοκίες στο ευρύτερο πλαίσιο κοινών συμφερόντων συνεργασίας και ανάπτυξης στη διευρυμένη περιοχή μας.

Η στιγμή που διεθνώς διαμορφώνεται γίνεται αντιληπτή από τους δύο ηγέτες. Με πολιτική διορατικότητα, που βεβαιωμένα τους χαρακτηρίζει, φαίνεται ότι επιθυμούν να πραγματοποιήσουν ένα ακόμη βήμα μετά τη νέα τους συνάντηση. Δεν πρόκειται για παιγνίδι στο οποίο σκοπεύει να κατηγορηθεί κάποιος ως ένοχος για την αποτυχία.

Πρόκειται για μία συνεπή προσπάθεια προσαρμογής σε πολιτικές και γεωστρατηγικές αλλαγές με δυνατότητα επιτυχών αποτελεσμάτων για όλους. Με συναντίληψη των διεθνών εξελίξεων μπορεί η συνάντηση των δύο ηγετών να καταλήξει σε ορθολογισμένη πολιτική επιτυχία.

* Ο Θεόδωρος Ι. Θεοδώρου είναι πρέσβης ε.τ.

Διαβάστε επίσης:

Νέα Αριστερά σε σταυροδρόμι: Μεταξύ διάσπασης και προσωρινού συμβιβασμού

Τσίπρας: Προχωρά με βήμα βραδύ

Επικίνδυνη κόντρα για τη Γροιλανδία – Οι βλέψεις του Τραμπ, οι αντιστάσεις της Ε.Ε. και η κρίση στο ΝΑΤΟ