Για δεκαετίες, η έννοια της «Δύσης» δεν ήταν απλώς μια γεωγραφική προσδιοριστική αναφορά. Ήταν ένα πολιτικό και αξιακό οικοδόμημα, θεμελιωμένο πάνω σε δύο πυλώνες: Την αμερικανική εγγύηση ασφαλείας και την κοινή οικονομική φιλελεύθερη τάξη.

Οι τελευταίοι μήνες υπήρξαν καταιγιστικοί. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η επιθετική ρητορική της δεύτερης θητείας του δεν προκάλεσαν απλώς ρωγμές στο διατλαντικό οικοδόμημα· το αποδόμησαν. Αν η πρώτη θητεία του ήταν μια «παρένθεση αμφισβήτησης», η τωρινή περίοδος μοιάζει με οριστικό διαζύγιο.

Το «Σοκ της Γροιλανδίας» και η Διπλωματία του Real Estate

Η ανακίνηση του ζητήματος της Γροιλανδίας από τον Αμερικανό Πρόεδρο δεν πρέπει να διαβαστεί ως μια εκκεντρική εμμονή, αλλά ως η επιτομή της νέας αμερικανικής θεώρησης: τα πάντα είναι συναλλαγή.

Η απειλή κυρώσεων προς τη Δανία και, κατ’ επέκταση, προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, επειδή αρνήθηκαν να συζητήσουν την εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, κατέδειξε ότι για την Ουάσιγκτον οι σύμμαχοι δεν διαφέρουν πλέον από τους ανταγωνιστές.

Όταν ο ηγέτης του ΝΑΤΟϊκού πυρήνα απειλεί ευρωπαϊκό έδαφος με οικονομικό στραγγαλισμό και θέτει υπό αίρεση το Άρθρο 5, η Ευρώπη ξυπνά βίαια από τον λήθαργο της εξάρτησης. Οι δασμοί που προανήγγειλε ο Τραμπ στα ευρωπαϊκά προϊόντα δεν είναι απλώς προστατευτισμός· Είναι γεωπολιτικός εκβιασμός.

Το μήνυμα είναι σαφές: «Πληρώστε ή μείνετε μόνοι». Και η Ευρώπη, για πρώτη φορά τόσο καθαρά, επιλέγει το δεύτερο, αλλά με τους δικούς της όρους.

Το Λονδίνο κοιτάζει Ανατολικά: Η «προδοσία» της Ειδικής Σχέσης

Ίσως το πιο ηχηρό σήμα ότι η «Δύση» ως ενιαίο μπλοκ έχει τελειώσει, ήρθε από το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η επίσκεψη του Κιρ Στάρμερ στο Πεκίνο αποτελεί ιστορική τομή. Η Βρετανία, ο παραδοσιακός θεματοφύλακας της «Ειδικής Σχέσης» με τις ΗΠΑ, αντιλαμβάνεται πλέον ότι η Αμερική του Τραμπ δεν προσφέρει κανένα οικονομικό σωσίβιο μετά το Brexit.

Ο Στάρμερ, με πραγματισμό που θυμίζει παλαιότερες εποχές της βρετανικής διπλωματίας, επέλεξε να αγνοήσει τις αμερικανικές οδηγίες για «αποσύνδεση» (decoupling) από την Κίνα.

Η εικόνα του Βρετανού πρωθυπουργού να συζητά εμπορικές συμφωνίες και επενδύσεις τεχνολογίας με την κινεζική ηγεσία, την ώρα που η Ουάσιγκτον υψώνει τείχη, σηματοδοτεί το τέλος της αγγλοσαξονικής αποκλειστικότητας. Το Λονδίνο, πιεσμένο οικονομικά, επιλέγει την επιβίωση έναντι της ιδεολογικής καθαρότητας που απαιτούν οι ΗΠΑ.

Η Ευρωπαϊκή Στροφή: Ινδία, Κίνα και η αναζήτηση Ζωτικού Χώρου

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, βλέποντας τον Ατλαντικό να φαρδαίνει επικίνδυνα, επιταχύνει τη δική της στρατηγική αυτονόμηση. Οι Βρυξέλλες, το Βερολίνο και το Παρίσι έχουν κατανοήσει ότι η μονομέρεια της αμερικανικής πολιτικής απαιτεί διαφοροποίηση ρίσκου.

Τα ανοίγματα προς την Ινδία τους τελευταίους μήνες είναι εντυπωσιακά. Η Ευρώπη βλέπει στο Νέο Δελχί όχι μόνο μια τεράστια αγορά, αλλά έναν εταίρο που μοιράζεται την ανησυχία για έναν διπολικό κόσμο (ΗΠΑ-Κίνα) όπου οι υπόλοιποι θα συνθλίβονται. Η στρατηγική συνεργασία με την Ινδία στην πράσινη τεχνολογία και την άμυνα είναι η απάντηση στον αμερικανικό απομονωτισμό.

Ακόμη πιο σημαντική, όμως, είναι η σιωπηρή αλλά σαφής επαναπροσέγγιση με την Κίνα. Παρά τις πιέσεις του Τραμπ, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αρνούνται να κόψουν τους δεσμούς. Η έννοια του “de-risking” (μείωση ρίσκου) αντί του “de-coupling” (αποσύνδεση) έχει γίνει το δόγμα της Ευρώπης.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ταξιδεύουν στην Ασία όχι για να κηρύξουν αξίες, όπως έκαναν παλιά, αλλά για να διασφαλίσουν ροές εμπορίου και πρώτες ύλες, γνωρίζοντας ότι η αμερικανική αγορά κλείνει.

Το τέλος των ψευδαισθήσεων

Επιστρέφοντας λοιπόν στο αρχικό ερώτημα: Υπάρχει Δύση πια;
Αν ορίζουμε τη Δύση ως μια συμμαχία συμφερόντων υπό αμερικανική ηγεμονία, η απάντηση είναι όχι. Η ηγεμονία έχει μετατραπεί σε εκβιασμό και τα συμφέροντα είναι πλέον αποκλίνοντα.

Η Αμερική θέλει να διατηρήσει την πρωτοκαθεδρία της θυσιάζοντας τους συμμάχους της, ενώ η Ευρώπη θέλει να διατηρήσει την ευημερία της αγνοώντας τις γεωπολιτικές εντολές της Αμερικής.

Αυτό που αναδύεται είναι ένας κόσμος «μετα-δυτικός». Σε αυτόν τον κόσμο, η Ευρώπη μετατρέπεται σε μια μεγάλη, ελβετικού τύπου δύναμη: οικονομικά ισχυρή, διπλωματικά ευέλικτη και κυνικά ρεαλιστική.

Οι απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία ή τους δασμούς δεν είναι η αιτία της διάλυσης, αλλά ο καταλύτης που επιτάχυνε μια αναπόφευκτη διαδικασία.

Η Ευρώπη μαθαίνει να ζει μόνη της. Είναι μια διαδικασία επώδυνη, γεμάτη ανασφάλεια, αλλά και απελευθερωτική. Ίσως τελικά, ο Ντόναλντ Τραμπ, χωρίς να το επιδιώκει, να γίνει ο αρχιτέκτονας της πραγματικής ευρωπαϊκής χειραφέτησης.

Όχι μέσω της συνεργασίας, αλλά μέσω του φόβου. Και όπως διδάσκει η ιστορία της διπλωματίας, ο φόβος είναι συχνά ισχυρότερο κίνητρο από τη φιλία. Η Δύση, όπως την ξέραμε, πέθανε. Ζήτω η νέα, πολύ-πολική αταξία.

Διαβάστε επίσης

Κυκλοφοριακό στην Αττική: Κλειστή σύσκεψη στο Μαξίμου για δραστικά μέτρα – Τι θα γίνει με Κηφισό 

Η πορεία του ΠΑΣΟΚ από το 20% στην κολλημένη «βελόνα», η νέα διορία Γερουλάνου και το πιο ηχηρό καμπανάκι του Δούκα

Η κυβέρνηση στήνει εκλογικό δίλημμα: Αυτοδυναμία ΝΔ ή «θολός προοδευτικός πόλος»