Σε μια κρίσιμη καμπή για την ελληνική οικονομική πολιτική, το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή (ΓΠΚΒ) με ειδικό σημείωμά του αποσαφηνίζει το τοπίο των νέων δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ.

Το παλιό δόγμα του «1/20» για το χρέος δίνει τη θέση του σε ένα πιο εξατομικευμένο αλλά εξαιρετικά αυστηρό σύστημα, το οποίο μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τα ελλείμματα στον ρυθμό αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.

Ο νέος «κόφτης» των δαπανών

Η βασική αλλαγή που επισημαίνει το Γραφείο Προϋπολογισμού είναι ότι η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να ξοδεύει κατά το δοκούν, ακόμη και αν έχει πλεονάσματα από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Ο δείκτης-κλειδί είναι οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες, οι οποίες για το 2026 έχουν «ταβάνι» αύξησης το 3,6% (περίπου 3,6 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2025).

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι:

• Πλεονάσματα προς χρέος: Αν τα έσοδα υπερβούν τις προβλέψεις, το επιπλέον ποσό δεν μπορεί να μοιραστεί σε παροχές, αλλά πρέπει να κατευθυνθεί υποχρεωτικά στη μείωση του χρέους.
• Τέλος στα έκτακτα «δώρα»: Η εποχή των έκτακτων επιδομάτων (pass) στο τέλος του έτους τελειώνει, καθώς κάθε μόνιμη δαπάνη πρέπει να είναι πλήρως χρηματοδοτημένη και εντός του ορίου αύξησης.

Η «παιδική χαρά» και η «κόκκινη γραμμή»

Το σημείωμα του ΓΠΚΒ υπογραμμίζει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί στενά έναν «λογαριασμό ελέγχου». Εάν μια χώρα υπερβεί το όριο δαπανών κατά 0,3% του ΑΕΠ σε ένα έτος ή 0,6% σωρευτικά, ενεργοποιείται αυτόματα η Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος. Για την Ελλάδα, αυτό λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα: Η δημοσιονομική πειθαρχία καθίσταται πλέον προαπαιτούμενο για τη διατήρηση της επενδυτικής βαθμίδας.

Επενδύσεις και άμυνα: Οι μόνες εξαιρέσεις

Υπάρχει ωστόσο και μια θετική ανάγνωση. Οι νέοι κανόνες επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία για:

1. Αμυντικές δαπάνες: Αναγνωρίζονται ως ειδική κατηγορία που δεν θα «τιμωρεί» τη χώρα σε περίπτωση παροδικής αύξησης του ελλείμματος.

2. Μεταρρυθμίσεις & επενδύσεις: Χώρες που υλοποιούν το Ταμείο Ανάκαμψης (όπως η Ελλάδα με το “Greece 2.0”) μπορούν να διαπραγματευτούν μια πιο ήπια περίοδο προσαρμογής (7 χρόνια αντί για 4).

Οι 5 «δημοσιονομικές παγίδες» για το 2026

Το σημείωμα του Γραφείου Προϋπολογισμού εντοπίζει, όμως, και τα εξής «αγκάθια» στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο:

1. Η παγίδα των πλεονασμάτων: Αν τα έσοδα πάνε καλύτερα από το αναμενόμενο (π.χ. λόγω πάταξης της φοροδιαφυγής), τα χρήματα αυτά δεν μπορούν να δοθούν σε έκτακτες παροχές. Ο νέος κανόνας επιβάλλει να κατευθύνονται αποκλειστικά στη μείωση του χρέους, εκτός αν νομοθετηθούν μόνιμα μέτρα αύξησης εσόδων.

2. Το «ταβάνι» του 0,3%: Ο νέος Λογαριασμός Ελέγχου είναι αμείλικτος. Αν η Ελλάδα ξεπεράσει το όριο δαπανών κατά μόλις 0,3% του ΑΕΠ (περίπου 750 εκατ. ευρώ) σε ένα έτος, μπαίνει αυτόματα σε καθεστώς επιτήρησης (Διαδικασία Υπερβολικού Ελλείμματος).

3. Η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης: Το 2026 είναι η τελευταία χρονιά πλήρους απορρόφησης των πόρων του RRF. Η «παγίδα» εδώ είναι η απότομη μείωση των επενδύσεων από το 2027 και μετά (cliff effect), η οποία μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη ενώ οι κανόνες θα παραμένουν αυστηροί.

4. Η παγίδα του πληθωρισμού: Οι νέοι κανόνες υπολογίζονται σε ονομαστικές τιμές. Αν ο πληθωρισμός παραμείνει επίμονα υψηλός (το Γραφείο προβλέπει 2,2% – 2,5% για το 2026), η πραγματική αγοραστική δύναμη των δημόσιων δαπανών θα συρρικνωθεί, πιέζοντας κοινωνικές υπηρεσίες και μισθούς.

5. Γεωπολιτική αβεβαιότητα: Το σημείωμα τονίζει ότι τυχόν νέα κρίση στη Μέση Ανατολή ή στο εμπόριο μπορεί να απαιτήσει δαπάνες στήριξης, οι οποίες όμως θα προσκρούσουν στον «κόφτη» των Βρυξελλών, δημιουργώντας πολιτική και κοινωνική πίεση.

Το συμπέρασμα του Γραφείου Προϋπολογισμού

Το ΓΠΚΒ προειδοποιεί ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο «στενής επιτήρησης χωρίς μνημόνια». Η χώρα οφείλει να παράγει πρωτογενή πλεονάσματα πέριξ του 2,1% – 2,4% του ΑΕΠ για να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα του χρέους. Η πρόκληση για το 2026 είναι η ισορροπία: Η κυβέρνηση πρέπει να στηρίξει την ανάπτυξη και τις επενδύσεις, μένοντας όμως αυστηρά εντός του «δημοσιονομικού διαδρόμου» που χάραξαν οι Βρυξέλλες.

Τέλος το Γραφείο Προϋπολογισμού επισημαίνει ότι «πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος» για ελαφρύνσεις ύψους 750 εκατ. ευρώ υπάρχει μόνο αν η χώρα παραμείνει προσηλωμένη στους στόχους, κάτι που κάνει το 2026 μια χρονιά-τεστ για την αξιοπιστία μας.

Διαβάστε επίσης:

Γιάννης Στουρνάρας στο ΔΣ του ΕΒΕΑ: Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να διατηρεί την αναπτυξιακή δυναμική της

Η «παγίδα» της αρνητικής αποταμίευσης: Τα ελληνικά νοικοκυριά ξοδεύουν από τα έτοιμα

ΙΟΒΕ: Κρούει καμπανάκι για διεθνή θύελλα και αμφισβητεί την ετοιμότητα της ελληνικής οικονομίας