Η εικόνα μιας ελληνικής οικονομίας που υποτίθεται ότι παραμένει εγκλωβισμένη αποκλειστικά στον τουρισμό, την εστίαση και δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας επανέρχεται συχνά στον δημόσιο διάλογο, συμπυκνωμένη στον όρο «οικονομία του καφέ».

Το στερεότυπο αυτό επιχειρεί να αμφισβητήσει νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, η οποία, μέσα από μακροοικονομικά στοιχεία, υποστηρίζει ότι την τελευταία δεκαετία η χώρα ακολουθεί μια πιο σύνθετη πορεία, με σταδιακή μετατόπιση προς ένα πιο εξωστρεφές παραγωγικό πρότυπο, όπου εξαγωγές, μεταποίηση και τουρισμός συνυπάρχουν και εξελίσσονται παράλληλα.

Η μελέτη υποστηρίζει ότι μετά το 2015 οι εξαγωγές αγαθών αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τις τουριστικές εισπράξεις και το ΑΕΠ, ενώ η μεταποιητική παραγωγή εμφανίζει σταθερή άνοδο, υψηλότερη από τον μέσο ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας. Παράλληλα, καταγράφεται ενίσχυση της απασχόλησης στη μεταποίηση, καθώς και αύξηση των επενδύσεων σε μηχανολογικό και τεχνολογικό εξοπλισμό. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, με σημαντική υποτίμηση της πραγματικής σταθμισμένης συναλλαγματικής ισοτιμίας, αλλά και η μεταστροφή του αγροδιατροφικού ισοζυγίου από έλλειμμα σε πλεόνασμα, σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών.

Τα ευρήματα αυτά αμφισβητούν την άποψη ότι η ελληνική οικονομία παρέμεινε αμετάβλητη μετά την κρίση. Δείχνουν ότι υπήρξαν μετατοπίσεις, ιδίως στον εξαγωγικό τομέα και στη βιομηχανική παραγωγή, οι οποίες συχνά υποβαθμίζονται στη δημόσια συζήτηση. Ταυτόχρονα, η μελέτη επιχειρεί να αποσυνδέσει το εμπορικό έλλειμμα από μια απλουστευτική ανάγνωση «παραγωγικής αποτυχίας», επισημαίνοντας τη λογιστική του σύνδεση με τα πλεονάσματα στο ισοζύγιο υπηρεσιών και τις καθαρές εισροές κεφαλαίων.

Ωστόσο, η αποδόμηση του στερεοτύπου δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με επιβεβαίωση ενός νέου, σταθερού παραγωγικού υποδείγματος. Το εμπορικό έλλειμμα παραμένει υψηλό, οι εισαγωγές αυξάνονται ταχύτερα από τις εξαγωγές σε απόλυτα μεγέθη και η εξάρτηση από εξωτερικές εισροές – ιδίως σε ενέργεια και ενδιάμεσα αγαθά – εξακολουθεί να περιορίζει την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Επιπλέον, μεγάλο μέρος της μεταποιητικής δραστηριότητας παραμένει χαμηλής τεχνολογικής έντασης, με περιορισμένη δυνατότητα παραγωγής υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Αντίστοιχα, στο πεδίο της απασχόλησης, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι κλάδοι καταλυμάτων και εστίασης δημιούργησαν περίπου το 19% των νέων θέσεων εργασίας μετά το 2013. Το ποσοστό αυτό απέχει σαφώς από τις υπερβολικές εκτιμήσεις περί «μονοκαλλιέργειας», ωστόσο παραμένει ενδεικτικό μιας ανάπτυξης που εξακολουθεί να στηρίζεται σε δραστηριότητες έντασης εργασίας και σχετικά χαμηλής παραγωγικότητας. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ο τουρισμός «φταίει», αλλά αν οι υπόλοιποι κλάδοι αναπτύσσονται με επαρκή ταχύτητα ώστε να αλλάξει ουσιαστικά η συνολική διάρθρωση της οικονομίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συζήτηση για την παραγωγικότητα. Η μελέτη ορθά επισημαίνει ότι οι συγκρίσεις με τα χρόνια της βαθιάς κρίσης παραμορφώνουν την εικόνα, λόγω των ακραίων δημοσιονομικών συνθηκών και των αλλαγών στη μεθοδολογία μέτρησης του ΑΕΠ. Σε πιο «κανονικές» περιόδους, η παραγωγικότητα εμφανίζει βελτίωση. Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι επιδόσεις παραμένουν χαμηλές σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο μετασχηματισμός βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο.

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι διττό. Από τη μία πλευρά, το αφήγημα της «οικονομίας του καφέ» απλουστεύει υπερβολικά μια πιο σύνθετη πραγματικότητα και υποτιμά πραγματικές θετικές μεταβολές. Από την άλλη, η ανάδειξη αυτών των μεταβολών δεν πρέπει να συγχέεται με την επίλυση των δομικών προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Ο τουρισμός παραμένει συγκριτικό πλεονέκτημα και όχι εμπόδιο, αλλά η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ανάπτυξης θα κριθεί από το αν η μεταποίηση, η αγροδιατροφή και οι εξαγωγές υψηλής προστιθέμενης αξίας μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάθος και ανθεκτικότητα.

Σε αυτή την έννοια, η μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ συμβάλλει σε έναν πιο νηφάλιο δημόσιο διάλογο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα αξιοποιηθεί ως επιβεβαίωση εφησυχασμού. Η πρόκληση δεν είναι να διαψευστούν τα στερεότυπα, αλλά να μετατραπούν οι υπαρκτές θετικές τάσεις σε ένα συνεκτικό, παραγωγικό υπόδειγμα που θα στηρίζει διατηρήσιμα εισοδήματα και κοινωνική συνοχή.

Διαβάστε επίσης:

Πώς έπιασε ο αλγόριθμος της ΑΑΔΕ το κύκλωμα των αχυρανθρώπων: Φόρτωναν τις εταιρείες με χρέη, τις έκλειναν και τις άνοιγαν ξανά με νέο ΑΦΜ

Στουρνάρας για Τράπεζα Αττικής: «Όταν αρνήθηκα τη διοίκηση που ήθελε ο ΣΥΡΙΖΑ, πήγε το ΣΔΟΕ στη γυναίκα μου»

«Αλμυρή» Τσικνοπέμπτη: Με «καπέλο» 50% σε σχέση με πέρσι οι τιμές και στο σπίτι και στην ταβέρνα