Οι χώρες που ευθύνονται λιγότερο για την κλιματική κρίση αποδεικνύονται, για ακόμη μία φορά, οι πιο εκτεθειμένες στις συνέπειές της — και ταυτόχρονα οι λιγότερο ικανές να χρηματοδοτήσουν την άμυνά τους. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας ανάλυσης της Fitch Ratings, η οποία όμως φωτίζει μόνο τη μία πλευρά ενός προβλήματος που έχει και έντονη γεωπολιτική και χρηματοπιστωτική διάσταση.

Καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα πολλαπλασιάζονται, οι αναπτυσσόμενες οικονομίες φαίνεται να παγιδεύονται σε έναν «φαύλο κύκλο»: υψηλό δημόσιο χρέος, αυξημένο κόστος δανεισμού, χαμηλές πιστοληπτικές αξιολογήσεις και περιορισμένη δυνατότητα επενδύσεων στην προσαρμογή και την ενεργειακή μετάβαση. Το παράδοξο είναι ότι οι ίδιες οι αγορές που επιβαρύνουν το κόστος δανεισμού τους, επικαλούμενες τον κλιματικό κίνδυνο, δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη χρηματοδότηση των λύσεων.

Η Fitch εισάγει ένα νέο εργαλείο, τα «Δείγματα κλιματικής ευπάθειας», που βαθμολογεί 119 χώρες με ορίζοντα το 2050, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τους φυσικούς κινδύνους (καταιγίδες, ακραίες θερμοκρασίες) όσο και τους «κινδύνους μετάβασης», δηλαδή το κόστος απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Εξήντα χώρες εμφανίζουν υψηλό κίνδυνο, γεγονός που — σύμφωνα με τον οίκο — μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της πιστοληπτικής τους ικανότητας.

Ωστόσο, εδώ ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: κατά πόσο οι αξιολογήσεις αυτές λειτουργούν ως προειδοποίηση ή ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία; Μια πιθανή υποβάθμιση αυξάνει αυτομάτως το κόστος δανεισμού, περιορίζοντας τα περιθώρια για επενδύσεις σε υποδομές ανθεκτικότητας. Με άλλα λόγια, η αναγνώριση του κινδύνου μπορεί να επιτείνει τον ίδιο τον κίνδυνο.

Ιδιαίτερα εκτεθειμένες εμφανίζονται μικρές νησιωτικές οικονομίες και χώρες που βασίζονται στις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων. Οι Μπαχάμες, η Τζαμάικα και οι Φιλιππίνες συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων με τον υψηλότερο φυσικό κίνδυνο έως το 2050, έχοντας ήδη βιώσει καταστροφικούς κυκλώνες τα τελευταία χρόνια. Για αυτές τις χώρες, η κλιματική κρίση δεν είναι σενάριο — είναι παρούσα πραγματικότητα.

Μελέτες του Stanford University καταγράφουν ότι χώρες που επλήγησαν από τροπικούς κυκλώνες από το 1990 εμφανίζουν λόγο χρέους προς ΑΕΠ έως και 30% υψηλότερο σε σχέση με χώρες χωρίς αντίστοιχη έκθεση. Επιπλέον, οι συνδυασμένες επιπτώσεις κυκλώνων και αυξημένων θερμοκρασιών συνδέονται με ΑΕΠ περίπου 10% χαμηλότερο από το δυνητικό. Το κόστος δανεισμού είναι τουλάχιστον μία μονάδα βάσης υψηλότερο σε 28 χώρες και έως πέντε μονάδες βάσης στις πιο ευάλωτες.

Αν και οι αριθμοί αυτοί μπορεί να φαίνονται περιορισμένοι σε απόλυτους όρους, σε οικονομίες με ήδη επιβαρυμένους προϋπολογισμούς η διαφορά μεταφράζεται σε εκατομμύρια επιπλέον τόκους — πόροι που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε έργα ανθεκτικότητας ή κοινωνικής προστασίας.

Η Fitch επισημαίνει ότι όλες οι χώρες θα επιβαρυνθούν είτε από τις φυσικές επιπτώσεις είτε από το κόστος της μετάβασης. Όμως η ανισότητα στην αφετηρία είναι προφανής. Οι πλούσιες οικονομίες διαθέτουν πρόσβαση σε φθηνότερο κεφάλαιο και σε μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια. Οι φτωχότερες, που έχουν συμβάλει ελάχιστα στις παγκόσμιες εκπομπές, καλούνται να διαχειριστούν υψηλότερο σχετικό κόστος.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο πώς μετράται ο κλιματικός κίνδυνος, αλλά πώς κατανέμεται το βάρος της αντιμετώπισής του. Αν οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης ενσωματώνουν τον κίνδυνο χωρίς να διευκολύνουν ταυτόχρονα την πρόσβαση σε βιώσιμη χρηματοδότηση, τότε ο «φαύλος κύκλος» που περιγράφεται δεν θα είναι απλώς διαπίστωση — θα αποτελεί μόνιμη παγίδα ανάπτυξης για δεκάδες χώρες.

Διαβάστε επίσης:

Ακρίβεια στο ρεύμα: Ποια μέτρα μπήκαν στο τραπέζι της άτυπης Συνόδου Κορυφής

Στο «μικροσκόπιο» η αύξηση του κατώτατου μισθού για το 2026

Έρχεται φόρος στα μικρά πακέτα από Κίνα – Μπαίνει φρένο σε Temu και Shein στην Ευρώπη