Μόνο πολιτικά απαίδευτοι και διπλωματικά ανασφαλείς προσεγγίζουν τη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν ως διαδικασία που θα εκτροχιαζόταν. Στην Άγκυρα επιβεβαιώθηκε η διάθεση να προχωρήσει η επικοινωνία των δύο χωρών και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης χωρίς τη σκιά που προκαλούν δηλώσεις υπουργών, αξιωματούχων, διαμορφωτών κοινής γνώμης και «δελφίνων σε απόγνωση».

Η ιστορική συνεργασία ΗΠΑ – Ευρώπης

Η δημόσια ομιλία του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ στο Μόναχο υπογράμμισε την ιστορική συνεργασία με την Ευρώπη, την αδιατάρακτη αμυντική σχέση απέναντι στις διεθνείς προκλήσεις. Η Ουάσιγκτον διευρύνει τη στρατηγική της διατηρώντας το ενδιαφέρον και την παρουσία της στην Ευρώπη, στην περιοχή ΜΕΝΑ, στην Άπω Ανατολή, ανταγωνιζόμενη Κίνα και Ρωσία.

Οι επιλογές των τριών υπερδυνάμεων δεν έχουν καμία σχέση με την πολιτική και τη γεωστρατηγική της Ε.Ε. Οι Βρυξέλλες αποτελούν πόλο ειρηνικής αντιμετώπισης των διεθνών προκλήσεων.

Ο άνθρακας και ο χάλυβας, που προκάλεσαν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, και η ρεβανσιστική Γερμανία, που προκάλεσε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα, έπρεπε να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά στην Ευρώπη. Οι ΗΠΑ συμφώνησαν και συνέβαλαν με τα αναπτυξιακά προγράμματα στην ευρωπαϊκή ανοικοδόμηση. Η Ευρώπη για τα αμυντικά θέμα επικεντρώθηκε και εργάζεται στο ΝΑΤΟ εξυπηρετώντας τις ανάγκες για να μην προκαλούνται με ευκολία θερμές κρίσεις.

Όσο επιτυγχανόταν ο στόχος διαρκούς ειρήνης και ανάπτυξης η Ε.Ε. προχωρούσε στην ολοκλήρωσή της με προτεραιότητα την ευημερία των πολιτών της, την ανάπτυξη των οικονομιών των κρατών – μελών και της συνολικής ευρωπαϊκής οικονομίας, παραμερίζοντας τα θέματα κοινής άμυνας, θεωρώντας ότι το ΝΑΤΟ συμπεριλάμβανε και την ευρωπαϊκή άμυνα.

Ευρωπαϊκή ακηδία

Από το 1990 ο κόσμος άρχισε να μεταβάλλεται ταχύτατα. Η Ε.Ε. συνέχισε να προσεγγίζει τη νέα πραγματικότητα προσηλωμένη στις ιδρυτικές της αρχές, που δεν συμπεριλάμβαναν στη λογική τους ιδιαίτερους μηχανισμούς άμυνας και ασφάλειας. Μία περιοχή προχωρημένων τεχνολογιών και παραγωγής αμυντικών συστημάτων δεν μερίμνησε για την αμυντική της ολοκλήρωση, με συνέπεια να κατηγορείται ότι δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στις αμυντικές, αλλά και οικονομικές της υποχρεώσεις και στο ΝΑΤΟ.

Η δεύτερη εκλογή του Προέδρου Τραμπ επέτρεψε στις ΗΠΑ να επιβάλουν έντονη και πολλές φορές ακραία συζήτηση για τους ρόλους των χωρών της Δύσης μέσα από το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. Σημεία υψηλής έντασης στις διμερείς συνομιλίες των χωρών της Ε.Ε. με τις ΗΠΑ, αλλά και μέσα στο ΝΑΤΟ, αναδεικνύουν τη συνολική αμοιβαία ανησυχία για το μέλλον του κόσμου, την παρουσία των ΗΠΑ και της Ε.Ε. στις διεθνείς διαμορφώσεις, αλλά και στην αντιμετώπιση όλων των προκλήσεων που προκαλούνται από Ρωσία και Κίνα.

Τα σχήματα που διαμορφώνουν οι δύο υπερδυνάμεις προκαλούν μεγάλη πίεση στα γεωστρατηγικά σχέδια των ΗΠΑ, που αυτονόητα αναμένουν από Ε.Ε. και ΝΑΤΟ άμεση αντίληψη των δεδομένων και σύμπραξη στη διαμόρφωση κοινής στρατηγικής έναντι Μόσχας, Πεκίνου, BRICS, αλλά και άλλων περιφερειακών σχημάτων.

Το Συμβούλιο Ειρήνης

Αντίθετα προς τις προσδοκίες των ΗΠΑ, η πρόσκληση στο Συμβούλιο Ειρήνης θεωρήθηκε από συμμάχους ως μία πρωτοβουλία που αντιστρατεύεται τον ΟΗΕ. Καθένας όμως δικαιούται να απορεί γιατί οι BRICS δεν αντιμετωπίζονται ως σχηματισμός παράκαμψης του ΟΗΕ και άλλων διεθνών οργανισμών, που λαμβάνουν και οικονομικά μέτρα ακύρωσης αυταρχικών και απολυταρχικών στρατηγικών.

Η πρόσκληση Τραμπ, που στηρίζεται στην απόφαση του ΟΗΕ για παύση των συγκρούσεων στη Γάζα, προσομοιάζει περισσότερο με το Παγκόσμιο Φόρουμ του Νταβός. Η συμμετοχή και επιρροή στη βάση της συνδρομής θυμίζει περισσότερο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο παρά μία δομή που αντιστρατεύεται τον ΟΗΕ.

Η πολιτική κινητοποίηση και κινητικότητα που προκαλείται από τις επιλογές των ΗΠΑ μάλλον προσβλέπει σε συγκλίσεις, αλλά επιλέγεται λεκτικό και τρόπος πρωτόγνωρος, «σοκαριστικός» για τη διεθνή εμπειρία.

Οι στρατηγικές Μητσοτάκη

Μέσα σε αυτό το διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον η Ελλάδα, σε συνεννόηση με τα υπόλοιπα κράτη – μέλη της Ε.Ε., τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ, την Ουάσιγκτον, στρατηγικούς εταίρους στην ανατολική Μεσόγειο και την περιοχή ΜΕΝΑ, προβαίνει σε επιλογές που ξεπερνούν οποιαδήποτε ανάλυση του παρελθόντος, εκμεταλλευόμενη ταχύτατα τις ευκαιρίες για την προώθηση των εθνικών μας στόχων.

Στα θέματα των θαλασσίων ζωνών, του εναερίου χώρου, των ενεργειακών προτεραιοτήτων του ΝΑΤΟ και κυρίως της Ε.Ε. ο Μητσοτάκης παρουσιάζει θέσεις και δημιουργεί στρατηγικές που σταδιακά προωθούν ό,τι διαχρονικά επιδιώκουμε και θωρακίζουν όσα επιτυγχάνονται ώστε να μην μπορούν να ανατραπούν και να έχουν ανθεκτικότητα σε βάθος χρόνου, όσο το επιτρέπουν το τοξικό περιβάλλον, ο λαϊκισμός και ο διεθνής αναθεωρητισμός.

Το λεκτικό των δύο ηγετών στην Άγκυρα, η γλώσσα του σώματος, αλλά και τα διεθνή θέματα που συζήτησαν αναδεικνύουν δύο πολιτικές προσωπικότητες που γνωρίζουν τις διμερείς σχέσεις, αλλά και τις διεθνείς απαιτήσεις.

Οι φοβικές τοποθετήσεις, από όπου και αν προέρχονται, δεν ακυρώνουν τη σημαντική προσπάθεια και την πολιτική επιθυμία για οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η άφιξη ειδικών απεσταλμένων σε περιοχές που παρουσιάζουν ιδιαίτερο πολιτικό και γεωστρατηγικό ενδιαφέρον δεν αποτελεί ύποπτη τακτική, αλλά αντιθέτως μία πολιτική επιλογή μεγάλης διπλωματικής σημασίας.

Τα συμπεράσματα της συνάντησης

Από τη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν συγκρατούνται σημεία της δημόσιας τοποθέτησης που αναδεικνύουν ότι

● υπάρχουν διεθνή δικαιοδοτικά μέσα για τη διευθέτηση των διαφορών του Δικαίου της Θάλασσας πριν από κάθε συνυποσχετικό προσφυγής στη Χάγη,

● αναπτύσσονται κοινές διμερείς οικονομικές και πολιτιστικές δραστηριότητες που υποχρεωτικά τίθενται κάτω από τις απαιτήσεις της Ε.Ε.,

● διεθνείς προκλήσεις υποχρεώνουν και τα δύο κράτη να διαμορφώσουν τις στρατηγικές τους στη ΝΑΤΟϊκή και ευρωπαϊκή τους διάσταση,

● αναπτύσσεται μεγαλύτερη εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών για να επιταχυνθεί η ευρωατλαντική στρατηγική.

Από το προσεκτικά επιλεγμένο λεκτικό Μητσοτάκη – Ερντογάν αντιλαμβανόμαστε ότι οι συνομιλητές δεν εγκλωβίστηκαν στα διμερή, αλλά ασχολήθηκαν και με τη διεθνή πραγματικότητα.

Το Ιράν, από το οποίο διαφοροποιείται η Άγκυρα με κάθε μεγάλη ευκαιρία, η ταχύτατη προσέγγιση με την Αίγυπτο, η επιθυμία πολλών να διευθετηθούν οι διαφορές με το Ισραήλ, η αυξανόμενη επιρροή στη Μέση Ανατολή και στη Συρία της Σαουδικής Αραβίας, ο ρόλος του Κατάρ στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στη Μέση Ανατολή, η Ε.Ε. ως διεθνής παίκτης αποτέλεσαν σοβαρά θέματα για τις δύο πλευρές σε μία συνάντηση που ενθαρρύνεται από την Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες, το ΝΑΤΟ, τους Άραβες και το Ισραήλ.

Ο ρόλος των ενεργειακών συμφωνιών

Οι εξελίξεις δεν μπορούν να μας εκπλήξουν όταν σταθερά και δημιουργικά συμμετέχουμε στη διαμόρφωση της περιοχής μας και της διεθνούς κοινότητας. Οι ανάγκες των λαών Ελλάδας και Τουρκίας απαιτούν συνθήκες συνεργασιών όπως ευνοούνται από επιχειρηματικές, τουριστικές, επενδυτικές, θρησκευτικές δραστηριότητες.

Οι ενεργειακές συμφωνίες, που συνάπτουν οι δύο χώρες με αμερικανικούς ενεργειακούς κολοσσούς, στο βάθος χρόνου μάλλον θα οδηγήσουν σε συμπαραγωγές ενεργειακού πλούτου. Όταν Αθήνα και Άγκυρα διαμορφώσουν «κοινή κατανόηση» αξιοποιώντας την εμπειρία Κατάρ – Ιράν για την εκμετάλλευση κοινού πεδίου φυσικού αερίου στην περιοχή του Κόλπου η προστιθέμενη αξία των πρωτοβουλιών Μητσοτάκη – Ερντογάν θα αποτελέσουν ιστορική καταγραφή μεγάλης πολιτικής και γεωστρατηγικής σημασίας.

Βέβαια, διατηρώντας την παραδοξότητα των διεθνών σχέσεων, Κατάρ και Ιράν, παρά την οικονομική τους συνεργασία, συνεχίζουν να διατηρούν τη θέση τους για την ονομασία του Κόλπου: το Κατάρ τον αποκαλεί «Αραβικό Κόλπο» ενώ το Ιράν επιμένει στο ιστορικό όνομα «Περσικός Κόλπος». Τόσο εύκολα, αλλά και τόσο δύσκολα εξελίσσεται η διεθνής διπλωματία.

Διαδικασία αμοιβαίου οφέλους

Αν στη συνάντηση της Άγκυρας θέλουμε να αναδείξουμε σημεία που απαιτούν περισσότερη προσοχή για το πολιτικό τους στίγμα ας αναφερθούμε στα εξής:

1. Το Κυπριακό ανακτά πιθανότητα επανέναρξης των συνομιλιών όχι μόνο με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, του Συμβουλίου Ασφαλείας, τις πρωτοβουλίες και την επιθυμία του γενικού γραμματέα, αλλά επίσης και από την επιλογή της Τουρκίας να ενταχθεί στην Ε.Ε. συμμετέχοντας στις διεργασίες για την Τελωνειακή Ένωση και κατά τη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας.

2. Οι γέφυρες κατανόησης Ελλάδας – Τουρκίας έχουν στηθεί και με τη Συνθήκη της Λωζάννης. Οι μειονότητες δεν αντέχουν να αποτελέσουν γέφυρα επικοινωνίας, αλλά σίγουρα μπορούν να αναδεικνύονται σε ισχυρά παραδείγματα ανοχής και σεβασμού στη διαφορετικότητα, όταν εφαρμόζεται χωρίς παρεκκλίσεις και αναθεωρητισμούς η Συνθήκη της Λωζάννης, που σαφέστατα ορίζει τον θρησκευτικό χαρακτήρα των μειονοτήτων.

3. Η αναφορά στη Συμφωνία Βενιζέλου – Ατατούρκ αξίζει μόνο ως στιγμιαίο ιστορικό γεγονός και όχι ως κατακλείδα της δημόσιας τοποθέτησης του Έλληνα πρωθυπουργού με συνομιλητή τον Πρόεδρο Ερντογάν, ο οποίος απέχει ιδεολογικά / θρησκευτικά από τον Κεμάλ.

Μόνο η ψύχραιμη ανάλυση των γεγονότων επιτρέπει να αναδειχθούν οι προοπτικές γεωστρατηγικών συνεργασιών χωρίς νικητές και ηττημένους, με συμπαραγωγές και συνέργειες αμοιβαίου συμφέροντος.

Η διεθνής βιβλιογραφία ορίζει τη διαδικασία αμοιβαίου οφέλους ως win – win. Έτσι έχει υιοθετηθεί και στην Ελλάδα, με την αγγλική της απόδοση. Στην Τουρκία επιλέχθηκε καθιέρωση τουρκικής ορολογίας, kazan – kazan. Όποια ορολογία και αν επιλεγεί η βασική θεωρία που διαμόρφωσε ο Roger Fisher αποτελεί την ενιαία βάση κατανόησης της διαπραγμάτευσης που αποφέρει κοινά οφέλη στους συνομιλητές.

Ό,τι παρακολουθήσαμε στην Άγκυρα αποτελεί οικοδόμηση κοινής αντίληψης και εμπιστοσύνης, ώστε είτε πούμε win – win είτε kazan – kazan να αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο παραμερίζοντας ρεβανσισμούς και στερεότυπα.

* Ο Θεόδωρος Ι. Θεοδώρου είναι πρέσβης ε.τ.

Διαβάστε επίσης:

«Κολλημένοι» στο «φλερτ» Φάμελλος – Χαρίτσης εν αναμονή Τσίπρα

Μητσοτάκης ή… «ακυβέρνητο καράβι» – Επικοινωνιακή στρατηγική διλημμάτων με το βλέμμα στα άλυτα προβλήματα

Τσίπρας: Ο «οδικός χάρτης» για το νέο κόμμα – Πότε είναι πιο πιθανές οι ανακοινώσεις