Η κοινή στρατιωτική επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν σηματοδοτεί μια ποιοτική αλλαγή στο τοπίο ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.

Η μέχρι πρότινος «έμμεση» αντιπαράθεση —μέσω πληρεξουσίων, κυβερνοεπιχειρήσεων και στοχευμένων χτυπημάτων χαμηλής ορατότητας— μετατρέπεται σε ανοιχτό κύκλο πληγμάτων και αντιποίνων μεταξύ κρατών. Σε έναν πόλεμο, που βυθίζει τον πλανήτη στη φρίκη και τη  αβεβαιότητα.

Το νέο σκηνικό διαμορφώνεται σε δύο επίπεδα:

α) στο στρατιωτικό, με πυραυλικά πλήγματα, απειλές κατά βάσεων και αυξημένη επιφυλακή σε ολόκληρη την περιφέρεια·

β) στο οικονομικό, με αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, αυξημένο κόστος ασφάλισης στη ναυσιπλοΐα και φόβους για τις θαλάσσιες ροές στον Περσικό Κόλπο.

Αν και είναι ακομα πολύ νωρίς για να εκτιμήσει και να προβλέψει κανείς τις εξελίξεις, μπροστά μας διαγράφονται ουσιαστικά πέντε βασικά σενάρια.

1. Ελεγχόμενη κλιμάκωση και σχετικά σύντομη εκτόνωση

Σε αυτή την εκδοχή, οι πλευρές ανταλλάσσουν περιορισμένα αλλά συμβολικά ισχυρά πλήγματα, επιδιώκοντας να αποκαταστήσουν την αποτροπή τους, και στη συνέχεια «παγώνουν» τη σύγκρουση — είτε άτυπα είτε μέσω τρίτων διαμεσολαβητών.

Τι θα το ευνοήσει:

• Στοχευμένα πλήγματα μόνο σε στρατιωτικούς στόχους
• Αποφυγή μαζικών απωλειών αμάχων
• Δημόσια ρητορική περί «ολοκλήρωσης της αποστολής»
• Άτυποι δίαυλοι επικοινωνίας

Είναι το σενάριο που επιτρέπει σε όλες τις πλευρές να διατηρήσουν το κύρος τους χωρίς να περάσουν το σημείο χωρίς επιστροφή.

2. Μακρόχρονη περιφερειακή σύγκρουση χαμηλής έως μεσαίας έντασης

Πρόκειται για το σενάριο της φθοράς. Δεν έχουμε γενικευμένο πόλεμο, αλλά διαρκή πίεση: επιθέσεις μέσω συμμάχων και παραστρατιωτικών δικτύων, κυβερνοεπιχειρήσεις, πλήγματα σε βάσεις ή ναυτιλιακούς στόχους.

Δείκτες προς αυτή την κατεύθυνση:

• Σταθερή συχνότητα επιθέσεων εκτός ιρανικού εδάφους
• Πίεση στη ναυσιπλοΐα και στα ασφάλιστρα μεταφορών
• Διαρκές γεωπολιτικό premium στις τιμές ενέργειας

Είναι ένα σενάριο «λειτουργικό» για το Ιράν, καθώς διαχέει το κόστος, αλλά και για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, που μπορούν να συνεχίσουν μια εκστρατεία αποδυνάμωσης χωρίς χερσαία εμπλοκή.

3. Γενικευμένος πόλεμος υψηλής έντασης

Το πιο επικίνδυνο ενδεχόμενο. Θα περιλάμβανε εκτεταμένα πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές, μαζικές πυραυλικές ανταλλαγές και ενδεχόμενη εμπλοκή περισσότερων κρατών της περιοχής.

Τι θα μπορούσε να το πυροδοτήσει:

• Μεγάλες απώλειες αμερικανικών ή ισραηλινών δυνάμεων
• Χτύπημα σε στρατηγικές ενεργειακές εγκαταστάσεις
• Απόπειρα διακοπής βασικών θαλάσσιων οδών
• Λάθος υπολογισμός ή αδυναμία επικοινωνίας

Σε αυτό το σενάριο, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία θα ήταν άμεσες και βαθιές.

4. Σύντομη λήξη μέσω ιρανικής αναδίπλωσης

Μια ταχεία κατάληξη με ιρανική υποχώρηση ή αποδοχή όρων θα απαιτούσε σοβαρή αποδόμηση στρατιωτικών δυνατοτήτων ή εσωτερική πολιτική πίεση. Ιστορικά, τέτοιου τύπου «καθαρές» συνθηκολογήσεις χωρίς χερσαία διάσταση είναι σπάνιες.

Πιθανότερο θα ήταν ένα αποτέλεσμα που θα παρουσιαστεί ως τακτική υποχώρηση και όχι ως στρατηγική ήττα.

5. Αναδίπλωση των ΗΠΑ λόγω οικονομικών συνεπειών

Εάν η κρίση οδηγήσει σε εκρηκτική άνοδο τιμών ενέργειας, σοβαρή αποσταθεροποίηση αγορών ή διακοπή κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επιδιώξει ταχεία αποκλιμάκωση.

Παράγοντες πίεσης:

• Έντονη αντίδραση αγορών
• Πίεση από συμμάχους
• Εσωτερικό πολιτικό κόστος

Ωστόσο, ακόμη και εδώ, η πιθανότερη μορφή θα ήταν μια διαπραγματευτική παύση και όχι μια άτακτη υποχώρηση.

Το πραγματικό δίλημμα

Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει γενικευμένος πόλεμος ή σύντομη λήξη. Είναι αν η σύγκρουση θα παραμείνει σε έναν ελεγχόμενο κύκλο αντιποίνων ή αν θα μετατραπεί σε μακρά περιφερειακή φθορά με διαρκείς οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.

Οι επόμενες ημέρες θα είναι καθοριστικές. Σε τέτοιες κρίσεις, η ταχύτητα της κλιμάκωσης συχνά υπερβαίνει την ταχύτητα της διπλωματίας — και εκεί κρίνεται η πορεία της ιστορίας. 

Κανένα στοιχείο από τις πρώτες ωρες της επίθεσης δεν επιτρέπει πάντως αισιοδοξία για τα καλύτερα σενάρια. 

Διαβάστε επίσης:

Επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν: Καταδικάζει η Ρωσία, έπαινοι Ζελένσκι προς τον Τραμπ

Τουρκία: Επικίνδυνες εξελίξεις για το μέλλον της Μέσης Ανατολής και της παγκόσμιας σταθερότητας – Καλούμε να σταματήσουν αμέσως οι επιθέσεις

Θρίλερ με τον Χαμενεΐ: «Είναι ζωντανός από όσο γνωρίζω» απαντά ο Αραγτσί – Αναμένεται διάγγελμα μεταδίδουν ιρανικά ΜΜΕ